تخریب خاک‌کشاورزی، تولید پایدار و امنیت غذایی اصفهان را تهدید می‌کند

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان، مهرداد مرادمند، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان، پیش از ظهر امروز در نشست خبری گرامیداشت روز جهانی خاک با هشدار نسبت به روند تخریب منابع خاک استان گفت: فشردگی خاک بر اثر ورود ماشین‌آلات سنگین، استفاده از آب‌های شور، بهره‌برداری نامناسب و خروج زمین‌های کشاورزی از چرخه تولید، از جمله عواملی هستند که ظرفیت تولیدی خاک را کاهش می‌دهند و در بلندمدت سلامت جامعه و امنیت غذایی را با تهدید مواجه می‌کنند.

وی با اشاره به پیامدهای ورود ماشین‌آلات سنگین به مزارع اظهار کرد: در برخی مراحل کشاورزی، مانند برداشت ذرت علوفه‌ای، استفاده از دستگاه‌هایی نظیر چاپر و کامیون‌های ده‌چرخ ضرورت دارد، اما ورود این تجهیزات به زمین در شرایط نامناسب رطوبتی می‌تواند ساختمان خاک را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. وزن چندین تنی این ماشین‌آلات فشار زیادی به زمین وارد می‌کند و موجب متراکم شدن لایه‌های خاک می‌شود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان ادامه داد: میزان رطوبت زمین هنگام ورود ماشین‌آلات اهمیت زیادی دارد و اگر خاک در وضعیت مرطوب باشد، احتمال فشردگی و تخریب ساختمان آن افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی برای آماده‌سازی دوباره زمین ممکن است چندین مرحله شخم و دیسک‌زنی انجام شود، اما این عملیات لزوماً خاک را به وضعیت اولیه بازنمی‌گرداند.

مرادمند با تشریح آثار این پدیده بر رشد محصولات کشاورزی بیان کرد: فشردگی خاک باعث می‌شود ریشه گیاه نتواند به‌خوبی در زمین توسعه پیدا کند و منافذ مورد نیاز برای نفوذ آب، جریان هوا و انتقال مواد غذایی نیز کاهش یابد. در نتیجه، شرایط رشد گیاه نامناسب می‌شود و میزان و کیفیت تولید تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

وی با بیان اینکه تشکیل خاک حاصلخیز به زمان طولانی نیاز دارد، افزود: ممکن است خاکی که طی سال‌های متمادی شکل گرفته، بر اثر یک اقدام نادرست در مدت کوتاهی آسیب ببیند. جبران چنین خسارتی نیز ساده نیست؛ بنابراین، هنگام بهره‌برداری از زمین‌های کشاورزی باید ویژگی‌های طبیعی خاک و ظرفیت تحمل آن مورد توجه قرار گیرد.

شوری آب و بیابان‌زایی؛ چالش‌های منابع خاک اصفهان

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با اشاره به شرایط اقلیمی استان و محدودیت منابع آب سطحی گفت: قرار گرفتن اصفهان در منطقه خشک و نیمه‌خشک، مدیریت منابع خاک را با دشواری‌های بیشتری همراه کرده است. در برخی مناطق، کشاورزان به دلیل کمبود آب ناچار به استفاده از منابع آبی نامتعارف هستند؛ درحالی‌که کیفیت این آب‌ها ممکن است برای زمین‌های کشاورزی مناسب نباشد.

مرادمند درباره تأثیر استفاده از آب شور بر کیفیت زمین‌های کشاورزی اظهار کرد: در مواردی میزان شوری آب چاه افزایش پیدا می‌کند، اما کشاورز به دلیل نداشتن منبع جایگزین همچنان از آن استفاده می‌کند. در این وضعیت، املاح به‌تدریج در خاک تجمع پیدا می‌کنند و کیفیت و ساختمان آن را تغییر می‌دهند؛ مسئله‌ای که ادامه تولید محصولات کشاورزی را دشوارتر می‌کند.

وی با تأکید بر ضرورت سازگاری کشاورزی با محدودیت‌های آبی استان افزود: تغییر الگوی کشت و انتخاب محصولاتی که تحمل بیشتری در برابر کم‌آبی دارند، از راهکارهای مهم برای تداوم فعالیت کشاورزی است. در مناطقی نیز که کیفیت آب کاهش یافته و کشت محصولات زراعی با محدودیت روبه‌رو شده است، توسعه باغات مقاوم به شوری و کم‌آبی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

مرادمند خروج زمین‌های کشاورزی از چرخه تولید را از دیگر عوامل تشدیدکننده تخریب خاک دانست و گفت: برای جلوگیری از گسترش بیابان‌زایی زمان زیادی نداریم و باید اقدامات لازم را با سرعت بیشتری دنبال کنیم. وقتی زمین کشاورزی رها می‌شود و فعالیت تولیدی در آن ادامه پیدا نمی‌کند، خاک در معرض فرسایش قرار می‌گیرد و وزش باد می‌تواند آن را به گردوغبار تبدیل کند.

وی با اشاره به ضرورت صیانت از زمین‌های کشاورزی در برابر توسعه ساخت‌وسازها تصریح کرد: از دست رفتن اراضی کشاورزی ممکن است در کوتاه‌مدت چندان محسوس نباشد، اما خسارت‌های آن در سال‌های آینده آشکار می‌شود. این تصور که گسترش ساخت‌وساز در اطراف شهرها همیشه به معنای توسعه است، باید اصلاح شود؛ زیرا حفظ زمین‌های دارای ظرفیت تولید، بخشی از تأمین امنیت غذایی جامعه است.

بررسی تغییر کاربری و حفاظت از اراضی کشاورزی اصفهان

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با اشاره به اقدامات این سازمان برای حفاظت از اراضی کشاورزی محدوده شهرها اظهار کرد: از سال 1385 در کمیسیون ماده 5 حضور داریم و موضوع صیانت از زمین‌های کشاورزی و خاک‌های واقع در محدوده شهرها را پیگیری می‌کنیم.

مرادمند از انجام مطالعات برای بررسی وضعیت زمین‌های کشاورزی محدوده شهر اصفهان خبر داد و افزود: در این برنامه باید مشخص شود کدام اراضی امکان احیا و ادامه فعالیت کشاورزی را دارند و چه اقداماتی برای حفاظت از آن‌ها لازم است. در مواردی که امکان استمرار کشاورزی وجود نداشته باشد نیز موضوع با بررسی کارشناسی و هماهنگی دستگاه‌های مرتبط دنبال می‌شود.

وی جابه‌جایی قطعات ساختمانی را یکی از راهکارهای قابل بررسی در این زمینه دانست و گفت: هدف این است که با بررسی شرایط هر منطقه، امکان استفاده کشاورزی از سایر زمین‌ها حفظ شود و اراضی دارای ظرفیت تولید تا حد امکان از چرخه فعالیت خارج نشوند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان درباره برخورد با تغییر کاربری‌های غیرمجاز بیان کرد: هر سال اخطارهای متعددی برای توقف ساخت‌وسازهای غیرمجاز در سطح استان صادر می‌شود و در موارد مختلف نیز از ادامه فعالیت‌هایی که بدون رعایت ضوابط قانونی انجام می‌شوند، جلوگیری می‌کنیم.

مرادمند با اشاره به افزایش حساسیت عمومی نسبت به تغییر کاربری اراضی کشاورزی خاطرنشان کرد: خوشبختانه در برخی مناطق مردم بیش از گذشته نسبت به پیامدهای تخریب و از دست رفتن زمین‌های کشاورزی توجه دارند و این حساسیت می‌تواند در حفاظت از منابع خاک مؤثر باشد.

وی درباره روند صدور مجوز برای فعالیت‌های مختلف در زمین‌های کشاورزی توضیح داد: درخواست‌ها باید در سامانه ثبت شوند و بررسی آن‌ها براساس ضوابط قانونی صورت می‌گیرد. پس از ثبت درخواست، استعلام‌های لازم از دستگاه‌هایی مانند محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی و دامپزشکی دریافت می‌شود.

مرادمند ادامه داد: کارشناسان دستگاه‌های مرتبط در صورت نیاز از محل بازدید می‌کنند و نظر خود را در سامانه ثبت خواهند کرد. پس از بررسی استعلام‌ها، شرایط زمین و نوع فعالیت مورد درخواست، درباره صدور مجوز تصمیم‌گیری می‌شود و این فرایند براساس بررسی‌های کارشناسی انجام می‌گیرد.

وی همچنین با تأکید بر ممنوعیت تجاری‌سازی خاک حاصلخیز کشاورزی گفت: حمل‌ونقل و جابه‌جایی خاک زراعی با هدف فروش و همچنین صادرات آن ممنوعیت قانونی دارد و امکان خارج کردن خاک حاصلخیز زمین‌های کشاورزی برای فروش وجود ندارد.

آموزش و مدیریت علمی؛ راهکار حفاظت از منابع خاک

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با اشاره به ضرورت مصرف اصولی نهاده‌های کشاورزی اظهار کرد: استفاده از کودهای شیمیایی به‌خودی‌خود به معنای تخریب خاک نیست، بلکه نوع کود، میزان مصرف و زمان استفاده از آن اهمیت دارد. اگر کود بیش از نیاز گیاه یا بدون توجه به ویژگی‌های زمین مصرف شود، می‌تواند به خاک آسیب وارد کند.

مرادمند افزود: تعیین نوع و میزان کود مورد نیاز باید براساس نتایج آزمون خاک و توصیه کارشناسان انجام شود. همچنین مصرف نهاده‌ها باید در زمان مناسب و متناسب با نیاز گیاه باشد. در استان اصفهان نیز از طریق آزمون خاک، آموزش بهره‌برداران و بررسی وضعیت اراضی تلاش می‌کنیم مصرف نهاده‌ها با شرایط زمین هماهنگ شود.

وی افزایش قیمت کودها را از مشکلات تأمین نهاده‌های مورد نیاز کشاورزان دانست و گفت: افزایش هزینه کود در شرایط فعلی، تأمین نیاز بهره‌برداران را با دشواری‌هایی همراه کرده است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان با تأکید بر اینکه حفاظت از خاک نیازمند مشارکت عمومی است، بیان کرد: برنامه‌های آموزشی این سازمان تنها به کشاورزان محدود نمی‌شود و آموزش در مدارس، توانمندسازی معلمان و دبیران و آگاه‌سازی دانش‌آموزان و دانشجویان نیز در دستور کار قرار دارد. اهمیت خاک موضوعی نیست که فقط افراد فعال در بخش کشاورزی به آن توجه داشته باشند.

مرادمند ادامه داد: ممکن است کشاورزی به دلیل ناآگاهی، اقدامی انجام دهد که به زمین آسیب برساند؛ اما افزایش دانش عمومی می‌تواند به اصلاح این رفتارها کمک کند. در کنار آموزش عمومی، کارگاه‌های تخصصی نیز برای کشاورزان برگزار می‌شود تا توصیه‌های حفاظتی در محل فعالیت آن‌ها ارائه شود.

وی مدیریت آب و خاک را محور اصلی پیگیری مسائل مرتبط با این حوزه دانست و گفت: مدیریت زراعت، مدیریت مکانیزاسیون و ماشین‌آلات کشاورزی و مرکز تحقیقات نیز در زمینه حفاظت از خاک فعالیت دارند. در سال‌های گذشته تمرکز بیشتری بر مسائل آب وجود داشت، اما طی سال‌های اخیر واحد تخصصی خاک در مجموعه مدیریت آب و خاک شکل گرفته است تا موضوعات مرتبط با این منبع طبیعی به‌صورت مستمر بررسی و دنبال شود.

خاک؛ مخزن طبیعی ذخیره منابع آب

مرادمند با اشاره به نقش کمتر مورد توجه خاک در چرخه منابع آبی اظهار کرد: خاک علاوه بر اینکه بستر رشد گیاهان و تولید محصولات کشاورزی است، در ذخیره‌سازی روان‌آب‌های ناشی از بارندگی و جریان‌های آبی مناطق کوهستانی نیز نقش مهمی دارد. بخشی از منابع آب در دشت‌ها، دامنه‌ها و کوهپایه‌ها در بستر خاک نگهداری می‌شود و به‌تدریج در چرخه طبیعت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی افزود: آب ذخیره‌شده در خاک به رشد پوشش گیاهی و بوته‌های مرتعی کمک می‌کند و این پوشش‌ها نیز برای چرای دام و تولید محصولات پروتئینی اهمیت دارند. بخشی از این آب‌ها به تغذیه قنوات و چشمه‌ها کمک می‌کند و در ادامه از طریق منابع زیرزمینی و چاه‌های کشاورزی امکان بهره‌برداری از آن‌ها فراهم می‌شود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان خاطرنشان کرد: خاک بستر نگهداری آب در طبیعت است و آسیب به ساختار آن می‌تواند ظرفیت ذخیره‌سازی و استفاده پایدار از منابع آبی را کاهش دهد. به همین دلیل، حفاظت از خاک و مدیریت منابع آب را نمی‌توان دو موضوع جدا از یکدیگر دانست.

مرادمند در پایان تأکید کرد: خاک میراثی است که از نسل‌های گذشته به ما رسیده و باید به‌گونه‌ای از آن استفاده کنیم که امکان بهره‌برداری نسل‌های آینده نیز حفظ شود. حفاظت از این منبع طبیعی نیازمند پرهیز از اقدامات مخرب، مدیریت علمی اراضی و مشارکت کشاورزان و عموم جامعه است.

گسترش کانون‌های گردوغبار از دشت سجزی تا گلپایگان و شهرضا

در ادامه این جلسه، محمدعلی کاظمی، رئیس سازمان آبخیزداری و سرپرست اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان، با اشاره به گسترش کانون‌های گردوغبار و فرسایش بادی در استان گفت: حدود 30 درصد مساحت اصفهان مستعد فرسایش بادی است و برای مقابله با گسترش بیابان‌زایی، 105 میلیارد تومان از محل اعتبارات محرومیت‌زدایی به اجرای پروژه‌های مرتبط اختصاص یافته است.

وی دشت سجزی را یکی از کانون‌های مهم و بحرانی انتشار گردوغبار در استان دانست و اظهار کرد: موقعیت جغرافیایی این دشت به‌گونه‌ای است که گردوغبار ناشی از آن می‌تواند شهر اصفهان و مناطق اطراف را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این، مناطق بیابانی کاشان، بیابانک، نائین و شهرستان‌های شرقی استان نیز با مشکلات ناشی از بیابان‌زایی و حرکت ریزگردها مواجه هستند.

کاظمی با اشاره به تغییر شرایط محیطی در برخی مناطق استان افزود: دامنه فرسایش بادی در سال‌های اخیر به گلپایگان و شهرضا نیز رسیده است؛ شهرستان‌هایی که پیش از این در تقسیم‌بندی مناطق بیابانی استان قرار نداشتند، اما اکنون به دلیل گسترش کانون‌های فرسایش بادی، اجرای برنامه‌های مقابله با بیابان‌زایی در آن‌ها ضرورت پیدا کرده است.

سرپرست اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با تشریح وضعیت دشت شور گلپایگان بیان کرد: این منطقه در گذشته از آبگیری برخوردار بود، اما برداشت منابع آب و تغییر شرایط محیطی موجب شده است روند بیابانی شدن در آن شدت بگیرد. اکنون با وزش جریان‌های بادی، گردوغبار به سمت شهر گلپایگان حرکت می‌کند. برای کنترل این وضعیت، مطالعات مورد نیاز انجام شده و عملیات بیابان‌زدایی در برنامه اجرایی قرار گرفته است.

وی با اشاره به آثار بهداشتی آلودگی‌های ناشی از گردوغبار تصریح کرد: شهر اصفهان هم‌زمان با آلودگی‌های شهری و صنعتی، تحت تأثیر ریزگردها نیز قرار دارد. ورود این ذرات به دستگاه تنفسی و ترکیب آن‌ها با سایر آلاینده‌ها می‌تواند شرایط سلامت شهروندان را دشوارتر کند و در تشدید برخی بیماری‌ها نقش داشته باشد.

کاظمی درباره شیوه تأمین منابع مالی و اجرای طرح‌های مقابله با بیابان‌زایی گفت: تلاش کرده‌ایم از ظرفیت دستگاه‌های مختلف، شرکت شهرک‌های صنعتی و مسئولیت‌های اجتماعی مجموعه‌های اقتصادی برای پیشبرد این برنامه‌ها استفاده کنیم. در دشت سجزی نیز اقدامات حفاظتی در حال پیگیری است و گسترش همکاری دستگاه‌ها می‌تواند به اجرای گسترده‌تر این طرح‌ها کمک کند.

بخش عمده مساحت اصفهان در اختیار منابع طبیعی است

وی با اشاره به وسعت عرصه‌های تحت مدیریت منابع طبیعی اظهار کرد: حدود 90 درصد مساحت استان، معادل 9 میلیون و 500 هزار هکتار، جزو اراضی ملی و عرصه‌های تحت مدیریت این مجموعه است. از این میزان، حدود 6 میلیون و 300 هزار هکتار را مناطق بیابانی و کویری تشکیل می‌دهد که مدیریت و حفاظت از آن‌ها به برنامه‌ریزی مستمر نیاز دارد.

رئیس سازمان آبخیزداری با اشاره به ظرفیت‌های جنگلی استان افزود: حدود 50 هزار هکتار جنگل طبیعی زاگرس در شهرستان‌های سمیرم و فریدون‌شهر وجود دارد. در کنار این عرصه‌ها، فعالیت‌های چندین‌ساله منابع طبیعی در استان و شهرستان‌ها به ایجاد حدود 310 هزار هکتار جنگل دست‌کاشت بیابانی منجر شده است. همچنین در سایر مناطق استان حدود 100 تا 150 هزار هکتار جنگل‌کاری انجام شده است.

کاظمی درباره انتخاب پوشش گیاهی متناسب با شرایط اقلیمی اصفهان گفت: در مناطق بیابانی به دلیل محدودیت‌های محیطی، نمی‌توان از هر گونه گیاهی برای جنگل‌کاری استفاده کرد. گونه‌های انتخابی باید توان سازگاری با شرایط منطقه را داشته باشند. بادام و گونه‌های مقاوم به خشکی از جمله گزینه‌های مورد استفاده هستند و تاغ و قره‌داغ نیز در برنامه‌های تثبیت عرصه‌های بیابانی جایگاه مهمی دارند.

عملیات آبخیزداری در 3.2 میلیون هکتار اجرا شده است

سرپرست اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با اشاره به خطر سیلاب و فرسایش آبی در عرصه‌های طبیعی استان گفت: حدود 6 میلیون و 900 هزار هکتار از اراضی طبیعی اصفهان ظرفیت ایجاد سیلاب و روان‌آب را دارند. در صورت نبود اقدامات مناسب برای کنترل جریان آب، روان‌آب‌ها می‌توانند به سمت مناطق مسکونی، روستاها، زمین‌های کشاورزی و دشت‌ها حرکت کنند و خسارت‌های گسترده‌ای به بار آورند.

وی با بیان اینکه مدیریت این جریان‌ها به شناسایی دقیق حوزه‌های آبخیز نیاز دارد، ادامه داد: مطالعات مناطق مستعد سیلاب در بخش عمده‌ای از عرصه‌های استان انجام شده است. بخشی از این مطالعات به مرحله اجرا رسیده و تکمیل بررسی‌ها در مناطق باقی‌مانده نیز دنبال می‌شود.

کاظمی میزان پیشرفت پروژه‌های آبخیزداری را تشریح کرد و گفت: از مجموع حدود 4 میلیون و 800 هزار هکتار عرصه‌ای که مطالعات آن انجام شده و آمادگی اجرای طرح‌های آبخیزداری را دارد، تاکنون در حدود 3 میلیون و 200 هزار هکتار عملیات اجرایی انجام شده است و یک میلیون و 600 هزار هکتار دیگر نیز در مرحله آماده‌سازی برای اجرا قرار دارد.

وی با اشاره به آثار این پروژه‌ها بر منابع آب استان اظهار کرد: نتایج بررسی‌های انجام‌شده در حوزه‌هایی که مطالعات علمی و عملیات اجرایی آبخیزداری در آن‌ها صورت گرفته، نشان می‌دهد این طرح‌ها علاوه بر مهار سیلاب و کاهش فرسایش خاک، در افزایش آبدهی قنوات، چاه‌ها و چشمه‌ها نیز مؤثر بوده‌اند.

رئیس سازمان آبخیزداری افزود: اجرای اقدامات آبخیزداری می‌تواند از تخریب خاک در اثر روان‌آب‌ها جلوگیری کند و با مدیریت جریان‌های سطحی، بخشی از منابع آب را در طبیعت حفظ کند. به همین دلیل، توسعه این پروژه‌ها در مدیریت عرصه‌های طبیعی و کاهش خسارت‌های ناشی از سیلاب اهمیت دارد.

استفاده از اعتبارات محرومیت‌زدایی برای توسعه طرح‌های آبخیزداری

کاظمی با اشاره به منابع مالی مورد استفاده در پروژه‌های منابع طبیعی بیان کرد: علاوه بر اعتبارات ملی و استانی، از سال گذشته ظرفیت اعتبارات قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) در حوزه محرومیت‌زدایی نیز برای اجرای طرح‌های آبخیزداری، مهار سیلاب و کنترل فرسایش خاک مورد استفاده قرار گرفته است.

وی ادامه داد: این پروژه‌ها با همکاری سپاه صاحب‌الزمان(عج) و سازمان بسیج سازندگی اجرا می‌شوند و بخشی از اقدامات مورد نیاز برای حفاظت از عرصه‌های طبیعی و کنترل جریان‌های آبی از طریق این ظرفیت دنبال می‌شود.

سرپرست اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با تأکید بر ضرورت تداوم این اقدامات خاطرنشان کرد: وسعت عرصه‌های طبیعی استان و تعدد عوامل تهدیدکننده خاک، ضرورت اجرای هم‌زمان برنامه‌های آبخیزداری، کنترل فرسایش بادی و توسعه پوشش گیاهی را افزایش داده است. حفاظت از این منابع بدون تکمیل مطالعات، تأمین اعتبار و مشارکت دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر نخواهد بود.

کاهش مواد آلی خاک‌های کشاورزی اصفهان به نیم درصد؛ ضرورت تغییر روش‌های کشت

در ادامه این جلسه، مسعود ترابی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، با هشدار درباره وضعیت مواد آلی خاک‌های کشاورزی استان گفت: میزان مواد آلی خاک در اصفهان به حدود نیم درصد رسیده و در برخی مناطق بین نیم تا یک درصد است؛ این ارقام نشان می‌دهد که خاک‌های کشاورزی با افت جدی کیفیت روبه‌رو هستند و برای جبران این وضعیت باید روش‌های نگهداری و بهره‌برداری از خاک تغییر کند.

وی کاهش بارندگی، تغییرات اقلیمی و از بین رفتن پوشش گیاهی را از عوامل مؤثر در افت مواد آلی خاک دانست و اظهار کرد: افزایش مواد آلی یکی از نیازهای اساسی کشاورزی امروز است و نمی‌توان بدون توجه به این موضوع، انتظار حفظ کیفیت خاک و تداوم تولید محصولات کشاورزی را داشت.

ترابی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت کشاورزی حفاظتی افزود: در این شیوه، شخم مداوم و سالانه خاک کنار گذاشته می‌شود و بقایای گیاهی در سطح زمین باقی می‌ماند تا به حفظ مواد آلی و ساختار خاک کمک کند. در بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز از ماشین‌آلاتی استفاده می‌شود که امکان کاشت محصول را بدون شخم و در میان بقایای گیاهی کشت قبلی، از جمله بقایای غلات، فراهم می‌کنند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، فشردگی خاک را از دیگر تهدیدهای جدی برای زمین‌های کشاورزی برشمرد و گفت: خاک زمانی می‌تواند بستر مناسبی برای رشد گیاه باشد که ریشه‌ها فضای کافی برای گسترش داشته باشند و موجودات زنده خاک نیز بتوانند فعالیت طبیعی خود را انجام دهند. افزایش تراکم، این شرایط را مختل می‌کند و در نهایت جذب مواد غذایی، رشد گیاه و میزان تولید محصول را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی تردد نامناسب ماشین‌آلات سنگین را یکی از عوامل اصلی فشردگی خاک عنوان کرد و ادامه داد: عبور مکرر ماشین‌آلات از زمین‌های کشاورزی، به‌ویژه زمانی که خاک رطوبت زیادی دارد، به ساختمان خاک آسیب می‌زند و موجب متراکم شدن آن می‌شود. رعایت نکردن تناوب زراعی نیز این مشکل را تشدید می‌کند؛ زیرا ریشه گیاهان مختلف در عمق‌های متفاوتی از خاک نفوذ می‌کند و تنوع کشت به حفظ ساختار طبیعی خاک کمک می‌کند.

ترابی با اشاره به تغییر الگوی مصرف مواد تقویت‌کننده خاک در سال‌های گذشته بیان کرد: پیش از گسترش کشاورزی صنعتی، استفاده از مواد آلی مانند فضولات دامی و ترکیبات طبیعی در مزارع اصفهان رواج بیشتری داشت و این مواد به حفظ کیفیت خاک کمک می‌کردند. اما با افزایش سطح کشاورزی صنعتی و تمرکز بر بالا بردن عملکرد محصولات، مصرف کودهای شیمیایی گسترش یافت. این کودها با وجود برخی مزایا، در کنار سایر عوامل می‌توانند در سفتی و تراکم خاک نیز نقش داشته باشند.

وی با تأکید بر اینکه خاک را نباید صرفاً یک بستر معدنی و بی‌جان دانست، گفت: بیش از 59 درصد موجودات زنده کره زمین در زیر خاک زندگی می‌کنند و فعالیت این مجموعه زیستی در چرخه حیات و تأمین مواد غذایی گیاهان نقش اساسی دارد. اگر موجودات زنده خاک حضور نداشته باشند، حتی مواد غذایی موجود در خاک نیز ممکن است برای گیاه قابل جذب نباشند؛ این موجودات با فعالیت خود زمینه جذب عناصر غذایی، رشد گیاه و تولید محصول را فراهم می‌کنند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با اشاره به وجود رشته تخصصی بیولوژی خاک در جهان تصریح کرد: این حوزه علمی، موجودات زنده خاک و روابط میان آن‌ها را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که خاک یک مجموعه زیستی پیچیده است. به همین دلیل، در مطالعات و رده‌بندی خاک، آزمایش‌های دقیقی انجام می‌شود و نباید اجازه داد هر نوع خاکی بدون بررسی قابلیت‌ها و ویژگی‌های آن تغییر کاربری پیدا کند؛ زیرا همه خاک‌ها ظرفیت یکسانی برای کشاورزی ندارند.

ترابی حفاظت از خاک‌های زراعی را یک ضرورت و مسئولیت جدی دانست و خاطرنشان کرد: صیانت از این منابع پشتوانه قانونی دارد، اما در برخی بخش‌های قوانین موجود خلأهایی دیده می‌شود که باید با اصلاح و تکمیل آن‌ها، امکان حفاظت مؤثرتر از خاک‌های کشاورزی فراهم شود.

انتهای پیام/170