هشدار وزارت بهداشت درباره افزایش مرگ‌ومیر ناشی از مقاومت میکروبی

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، فرشید رضایی معاون معاونت درمان وزارت بهداشت در نشست خبری مصرف منطقی دارو، با اشاره به اهمیت نظام مراقبت از مصرف داروها به‌ویژه سرم و آنتی‌بیوتیک گفت: این نظام یکی از مهم‌ترین نظام‌های مراقبتی دنیا محسوب می‌شود و برنامه‌ای تحت عنوان استیواردشیپ یا مصرف منطقی دارو، یکی پس از دیگری در کشورهای دنیا در حال اجراست؛ چراکه مصرف منطقی، بخش مهمی از نظام سلامت در حوزه درمان و بهداشت است.

وی افزود: کشور ما هم در چند سال گذشته دستورالعمل‌هایی را برای سرم و داروهای مایع‌درمانی تدوین کرده و سازمان غذا و دارو نیز دیده‌بانی خوبی در این حوزه آغاز کرده که باید تقویت شود و هرچه زودتر به مرحله اجرایی کامل برسد.

رضایی با طرح این پرسش که چرا دنیا با وجود چند سال اقدام، هنوز نشانه‌های آسیب به دستاوردهای پزشکی مدرن ناشی از مقاوم شدن میکروب‌ها را می‌بیند، اظهار کرد: علت آن، پیچیدگی پدیده مقاومت میکروبی است. وقتی از مقاومت ضدمیکروبی صحبت می‌شود، نگاه‌ها به سمت بیمارستان، آی‌سی‌یو و آنتی‌بیوتیک می‌رود، اما انتقال ژن مقاومت از باکتری مادر به نسل‌های بعدی فقط در محیط بیمارستان، دستگاه آلوده و سطوح رخ نمی‌دهد.

رضایی ادامه داد: ما با یک چرخه بسیار بزرگ از گردش میکروب‌های مقاوم روبه‌رو هستیم که در طبیعت، حیوانات، فاضلاب بیمارستان‌ها، فاضلاب کارخانه‌ها و دامپروری‌ها می‌چرخد و گردشی میان محیط‌زیست، حیوان و انسان وجود دارد. به همین دلیل در 10 سال اخیر، استراتژی برخورد با مقاومت میکروبی از یک استراتژی بیمارستانی به سمت رویکرد «سلامت یکپارچه» یا «وان‌هلت» رفته است؛ موضوعی که شعار امسال دنیا نیز بر آن تأکید دارد.

وی تصریح کرد: وقتی از سلامت یکپارچه در بحث مقاومت ضدمیکروبی صحبت می‌کنیم، یعنی سیاست‌گذاری، بودجه‌گذاری و گزارش‌دهی یکپارچه. یعنی سازمان غذا و دارو، سازمان دام‌پزشکی، وزارت بهداشت و همه سیاست‌گذاران سلامت انسان، سلامت حیوانات و سلامت محیط‌زیست باید در یک سیاست‌گذاری واحد نقش داشته باشند. نوشتن این جمله کار راحتی است، اما تجربه جهانی نشان می‌دهد تحقق آن دشوار است و داستان‌های موفقیت و شکست کشورها می‌تواند برای بقیه درس‌آموز باشد.

مقاومت میکروبی در مسیر تبدیل به علت اول مرگ

رضایی در پاسخ به این‌که مگر سالانه چند بیمار بر اثر مقاومت آنتی‌بیوتیکی جان می‌بازند، گفت: مقاومت آنتی‌بیوتیکی الان در مسیری قرار دارد که نمودار آن رو به رشد است. وقتی منحنی‌های سال 2030 تا 2050 را در دنیا می‌بینید، این پدیده می‌تواند به علت اول مرگ تبدیل شود؛ به‌اندازه‌ای که دیابت و سرطان می‌کشند، مقاومت میکروبی به‌تنهایی می‌تواند قربانی بگیرد. ما الان در ابتدای این نمودار هستیم و سیاست‌گذاری امروز، خودش را در آینده نشان می‌دهد.

وی تأکید کرد: اما نباید موضوع را فقط به شمارش تعداد محدود کنیم. آن‌چه ابعادش حتی بزرگ‌تر است، از بین رفتن دستاوردهای پزشکی مدرن است.

این مقام معاونت درمان توضیح داد: امروز جان بسیاری از بیماران به پیوند وابسته است؛ پیوند کبد، پیوند مغز استخوان و پیوند کلیه. وقتی می‌خواهیم به یک انسان پیوند بزنیم، باید سیستم دفاعی او را خاموش کنیم تا بافت جدید را در بدن خودش بپذیرد. وقتی ایمنی بدن خاموش می‌شود، عفونت‌های فرصت‌طلب، قارچ‌ها و میکروب‌ها می‌توانند به بدن حمله کنند. اگر آنتی‌بیوتیک و داروی ضدقارچ مناسب نداشته باشیم، دیگر کسی جرئت نمی‌کند پیوند انجام دهد، چون بیمار به‌راحتی پس از پیوند از دست خواهد رفت.

وی افزود: همین وضعیت در درمان‌های سرطان وجود دارد؛ در شیمی‌درمانی‌ها و بسیاری از درمان‌هایی که امروز مرگ‌ومیر را کم می‌کند، سیستم دفاعی بیمار کنترل می‌شود و عفونت‌ها افزایش می‌یابد. جراحی‌های بزرگی که در گذشته انجام نمی‌شد و امروز با تکنولوژی‌های پیشرفته و به‌صورت ظریف انجام می‌شود، پس از جراحی به آنتی‌بیوتیک مناسب نیاز دارد تا عفونت بعد از عمل، نتیجه را خراب نکند. این موضوع درباره نوزادان تازه متولدشده، بیماران بستری در آی‌سی‌یو و بیماران سوختگی که با از بین رفتن پوست، میکروب‌ها به‌راحتی وارد بدنشان می‌شود نیز صدق می‌کند.

رضایی یادآور شد: در جنگ جهانی اول و دوم، زمانی که هنوز آنتی‌بیوتیک‌ها گسترش نداشتند، پیش از آن‌که جنگ باعث مرگ سربازان شود، عفونت‌های بافت نرم، عفونت‌های استخوان و زخم‌های عفونی آن‌ها را می‌کشت؛ یعنی بزرگ‌ترین قاتل بشر در واقع میکروب‌ها بودند. پزشکی مدرن و داروسازی، بشر را به دریچه جدیدی از طبابت بردند و بسیاری از بیماری‌هایی که اسم‌شان ترسناک بود، مانند سل، طاعون و آنفلوانزا که می‌توانستند همه‌گیری‌های بزرگ بسازند، امروز در جوامع نیستند یا محدود شده‌اند. برای حفظ این پیشرفت، حرکتی فراتر از بیمارستان، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، محیط‌زیست و دام‌پزشکی لازم است و نهادهای مختلف جامعه مسئولیت دارند؛ به‌ویژه نهادهایی که آگاهی و دانش جامعه را بالا می‌برند و در نگاه سلامت یکپارچه، رسانه‌ها نقش محوری و مرکزی در آگاهی جامعه پیدا می‌کنند.

وی گفت: وقتی از هفته جهانی مقاومت میکروبی صحبت می‌شود، اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که به مردم بگوییم خودسرانه دارو نخورید، اما امروز سعی کردیم بگوییم همه‌چیز مصرف خودسرانه نیست و ابعاد مختلفی دارد که مصرف خودسرانه فقط یک بخش از آن است.

هم بیش‌مصرفی داریم، هم بد‌مصرفی

رضایی با تشریح شاخص جهانی مصرف آنتی‌بیوتیک اظهار کرد: شاخصی به نام «دی‌دی‌دی» یا دوز تعریف‌شده روزانه وجود دارد که همه داروها را به آن تبدیل می‌کنیم و در هزار نفر جمعیت می‌سنجیم. میانه جهانی این شاخص 18 است؛ یعنی نصف کشورهای دنیا بالاتر از 18 و نصف پایین‌تر از آن هستند؛ یعنی از هر هزار نفر، 18 نفر آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند. عدد ایران 65 است؛ یعنی از هر هزار نفر 65 نفر آنتی‌بیوتیک می‌خورند و ما جزو آن نیمه‌ای هستیم که بالاتر از میانه قرار داریم.

وی ادامه داد: کمترین کشور دنیا بر اساس آمار موجود، هلند است که عدد دی‌دی‌دی آن در هزار نفر، 10 است.

این متخصص به ترکیب مصرف نیز اشاره کرد و گفت: در دنیا آنتی‌بیوتیک‌ها را به سه دسته تقسیم می‌کنند؛ دسته اول آنتی‌بیوتیک‌های در دسترس یا «اکسس» که پزشک سطح یک می‌تواند استفاده کند، دسته دوم آن‌هایی که باید متخصص تجویز کند و دسته سوم آنتی‌بیوتیک‌های صرفاً بیمارستانی که فقط در شرایط خیلی خاص باید مصرف شود، اما متأسفانه از بیمارستان خارج شده و در منزل هم استفاده می‌شود.

وی افزود: استاندارد جهانی که قبلاً 60 درصد بود و الان 70 درصد اعلام می‌شود، می‌گوید 70 درصد آنتی‌بیوتیک مصرفی باید از دسته در دسترس و سطح پایین باشد. در ایران فقط 48 درصد مصرف از این سطح پایین است؛ یعنی بقیه آنتی‌بیوتیکی که می‌خوریم متوسط به بالاست. میانگین جهانی هم 58 درصد است؛ یعنی حتی جهان هم به شاخص 70 درصد نرسیده و وضعیت در همه دنیا مناسب نیست.

رضایی در پایان تأکید کرد: آنتی‌بیوتیک‌هایی که در منزل خورده می‌شود، گاهی از سطح متوسط گذشته و این ترکیب نامناسب، خودش به‌اندازه بیش‌مصرفی مهم است. هم بیش‌مصرفی در دنیا یک چالش است و هم بد‌مصرفی و هر دو نیاز به ورود جدی دارد؛ کاری تیمی و هماهنگ میان نهادهای دولتی و مردمی تا بتوانیم به سمت مصرف پایین و منطقی برگردیم.

انتهای پیام/