کریدور برق خزر تا بالکان؛ مسیر جدید انتقال انرژی پاک به اروپا

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در نوامبر 2026، جمهوری آذربایجان، گرجستان، ترکیه و بلغارستان توافق‌نامه شراکت راهبردی در حوزه انرژی پاک امضا کردند.

همکاری این چهار کشور چگونه شکل گرفت، چه خطوط انتقال برقی شبکه‌های آن‌ها را به هم پیوند می‌دهد و برای اجرای پروژه جدید چه اقداماتی لازم است؟

این توافق‌نامه دهم نوامبر در آنتالیا و در حاشیه نشست اقلیمی «کاپ 31» (COP31) امضا شد. طرف‌ها قصد دارند کریدور انرژی جدیدی توسعه دهند که عرضه برق از جمهوری آذربایجان از طریق گرجستان و ترکیه به بلغارستان و سایر بازارهای اروپایی را افزایش دهد.

این پروژه شامل بهره‌گیری از اتصالات برقی میان‌کشوری موجود، نوسازی زیرساخت‌ها و ایجاد شرایط انتقال برق تجدیدپذیر است.

روند شکل‌گیری کریدور انرژی پاک و توافق‌نامه چهارگانه

همکاری جمهوری آذربایجان، گرجستان، ترکیه و بلغارستان برای ایجاد این کریدور انرژی در سال 2024 آغاز شد و در نوامبر همان سال، در «مجمع انرژی استانبول»، ظرفیت‌های انتقال برق سبز از گرجستان از مسیر ترکیه به بازارهای اروپایی بررسی شد.

گام بعدی در چهارم آوریل 2025 در باکو با امضای تفاهم‌نامه چهارگانه انتقال و تجارت برق سبز رقم خورد که توسعه مشترک زیرساخت‌های شبکه برق و گسترش عرضه‌های فرامرزی را در بر می‌گرفت.

در مه 2026 و در نشست وزیران در استانبول، اعضا از تکمیل شرح خدمات فنی پروژه خبر دادند و برای تدوین نقشه راه اجرایی آن توافق کردند. سرانجام در دهم نوامبر 2026، چهار کشور توافق‌نامه بین‌دولتی شراکت راهبردی در انرژی پاک را امضا کردند.

هدف این سند توسعه کریدور انرژی، تقویت اتصالات برقی میان‌کشوری و ایجاد شرایط انتقال مطمئن برق است و ارتقای ارتباطات فیبر نوری نیز در آن پیش‌بینی شده است.

شبکه‌های برق فعال میان چهار کشور و برنامه‌های توسعه

جمهوری آذربایجان و گرجستان با خط فشار قوی 500 کیلوولت «ساموخ - گاردابانی» متصل هستند که سال 2016 در قالب پروژه پل انرژی جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه راه‌اندازی شد و طبق آمار وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، 650 مگاوات ظرفیت دارد.

در بخش بعدی، گرجستان از طریق خط 400 کیلوولت «آخالتسیخه - بورچکا» به ترکیه متصل می‌شود که توان انتقال آن تا 700 مگاوات است. پست «آخالتسیخه» با دو واحد مبدل 350 مگاواتی نقشی کلیدی دارد و انتقال برق میان شبکه‌های ناهماهنگ گرجستان و ترکیه را ممکن می‌کند. در ادامه، برق از شبکه ترکیه وارد بلغارستان می‌شود؛ میان دو کشور دو خط 400 کیلوولت وجود دارد که پست‌های «حمیدآباد» و «ماریتسا ایستوک-3» را متصل می‌کنند.

همگام‌سازی شبکه ترکیه با شبکه قاره‌ای اروپا، زیربنای فنی تجارت برق با بلغارستان و سایر کشورهای اروپایی را فراهم کرده است. با این حال، توان انتقال به ظرفیت بخش‌های مختلف، وضعیت پست‌ها و نظام کاری شبکه‌ها وابسته است؛ از این رو توسعه کریدور مستلزم ادغام اتصالات موجود در یک مسیر واحد، نوسازی آن‌ها و در صورت نیاز احداث زیرساخت‌های تکمیلی است.

نقش جمهوری آذربایجان در تولید برق سبز و صادرات

جمهوری آذربایجان یکی از تامین‌کنندگان اصلی بالقوه برق در کریدور جدید است. پایه نظام انرژی این کشور نیروگاه‌های حرارتی است، اما تولید برق تجدیدپذیر نیز گسترش می‌یابد.

طبق داده‌های وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، در ژانویه تا سپتامبر 2026 حدود 21.2 میلیارد کیلووات‌ساعت برق تولید شد که 2.77 میلیارد کیلووات‌ساعت آن برق‌آبی، 768.7 میلیون کیلووات‌ساعت بادی و 501.5 میلیون کیلووات‌ساعت خورشیدی بود.

مشارکت سرمایه‌گذاران بین‌المللی به رشد این بخش کمک کرده است؛ نیروگاه خورشیدی 230 مگاواتی «قره‌داغ» با مشارکت شرکت اماراتی «مصدر» از اکتبر 2023 فعال است. هشتم ژانویه 2026، نیروگاه بادی 240 مگاواتی «خیزی - آپشرون» اجراشده توسط شرکت سعودی «آکوا پاور» رسماً افتتاح شد و در سپتامبر 2026 نیز نیروگاه خورشیدی 100 مگاواتی «قبوستان» با مشارکت شرکت چینی «یونیورسال اینترنشنال هولدینگز لیمیتد» به بهره‌برداری رسید.

همچنین مصدر در حال احداث دو نیروگاه خورشیدی 445 و 315 مگاواتی در شهرستان‌های «بیله‌سوار» و «نفتچاله» است که بهره‌برداری اولی اواخر 2026 یا اوایل 2027 و دومی در 2027 پیش‌بینی شده است.

رشد برق تجدیدپذیر فرصت‌های صادراتی می‌آفریند، هرچند حجم صادرات به نیاز داخلی، ظرفیت شبکه‌ها و قراردادهای تجاری بستگی دارد. در 9 ماه نخست 2026، صادرات برق جمهوری آذربایجان 301.6 میلیون کیلووات‌ساعت بود و کریدور جدید زیرساخت عرضه برق به بازارهای اروپایی را گسترش می‌دهد.

جایگاه گرجستان در ترانزیت و گذرگاه ترکیه و بلغارستان

گرجستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و اتصالات برقی فعال با جمهوری آذربایجان و ترکیه، ضمن ترانزیت برق، تولید داخلی نیز دارد. بخش اصلی برق گرجستان برق‌آبی است؛ طبق آمار اپراتور بازار برق «اسکو» (ESCO)، تولید آن در سال 2025 حدود 11 میلیارد کیلووات‌ساعت یا تقریباً 80 درصد کل تولید بود.

طبق آمار شرکت دولتی شبکه برق گرجستان، این کشور در 2025 میزان 417.3 میلیون کیلووات‌ساعت برق از جمهوری آذربایجان وارد و 594.1 میلیون کیلووات‌ساعت برق این کشور را به ترکیه ترانزیت کرد و صادرات خود گرجستان به ترکیه نیز 401.4 میلیون کیلووات‌ساعت بود.

برای توسعه شبکه، احداث خط 500 کیلوولت «تسخالتوبو - آخالتسیخه» به طول حدود 105 کیلومتر و اتصال 400 کیلوولت «آخالتسیخه - تورتوم» با طول تقریبی 33 کیلومتر در خاک گرجستان از مارس 2026 با حمایت مالی بانک توسعه آلمان (KfW) و اتحادیه اروپا آغاز شده و در 2028 تکمیل می‌شود تا ظرفیت انتقال برق به ترکیه تقویت شود.

ترکیه نیز حلقه اتصال شبکه‌های قفقاز جنوبی و اروپا است و برق از خاکش به بلغارستان و بازار اروپا می‌رسد. طبق آمار مرکز «امبر» (Ember)، ترکیه در 2025 نزدیک به چهار میلیارد کیلووات‌ساعت برق صادر کرد و از تمام ظرفیت اتصالات میان‌کشوری استفاده نمی‌شود.

ترکیه که پیش‌تر بیشتر از بلغارستان برق وارد می‌کرد، از 2024 در این مسیر صادرکننده خالص شد و در ژانویه تا ژوئیه 2026 حدود 1.2 میلیارد کیلووات‌ساعت برق به بلغارستان فرستاد؛ بنابراین مبادله تجاری میان دو کشور برقرار است و می‌تواند با کریدور جدید تکمیل شود. بلغارستان به عنوان نخستین عضو اتحادیه اروپا در این مسیر، فرصت دریافت برق منطقه خزر و انتقال آن به سایر بازارهای اروپایی را می‌یابد.

گام‌های بعدی اجرا؛ شرکت مشترک و مطالعات امکان‌سنجی

پس از امضای توافق‌نامه بین‌دولتی، اعضا باید شرایط دقیق فنی و اقتصادی اجرا را تعیین کنند. طبق اعلام وزارت انرژی جمهوری آذربایجان، مراحل بعدی شامل تاسیس شرکت مشترک و تهیه مطالعات توجیه فنی و اقتصادی است.

در ادامه باید طرح نهایی مسیر، نیازهای نوسازی شبکه‌ها، حجم سرمایه‌گذاری و شرایط عرضه‌های آتی برق مشخص شود. اجرای این پروژه انتقال برق از جمهوری آذربایجان از طریق گرجستان و ترکیه به بلغارستان و تجارت برق سبز در بازار اروپا را گسترش می‌دهد؛ اما پیشرفت آتی آن به نتایج بررسی‌های فنی، جذب منابع مالی و توافق بر تصمیم‌های عملی میان چهار کشور وابسته است.

انتهای پیام/