بسیج؛ از ابتکاری تاریخی تا الگویی جهانی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس، اسمعیل جهانگیری در یادداشتی به مناسبت هفته بسیج، با بررسی مبانی فکری و اجتماعی شکل‌گیری این نهاد مردمی، بر نقش ایثار، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و تبدیل تهدیدها به فرصت در فرهنگ بسیجی تأکید کرده است.

متن این یادداشت به شرح زیر است:

بسیج، زاییده اندیشه ناب امام خمینی(ره) و ابتکاری تاریخی است که در گذر زمان بالیده و امروز به الگویی الهام‌بخش برای جبهه مقاومت و جنبش‌های مردمی در جهان تبدیل شده است؛ الگویی که جوهره آن بر ایمان، ایثار، مشارکت اجتماعی و مسئولیت‌پذیری در برابر سرنوشت جامعه استوار است.

بسیج را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک نهاد یا سازمان اداری تعریف کرد؛ چراکه بسیج پیش از آنکه یک ساختار تشکیلاتی باشد، پدیده‌ای اجتماعی و فرهنگی است که از بطن گفتمان انقلاب اسلامی برخاسته و ظرفیت عظیم مردمی را به‌عنوان سرمایه‌ای راهبردی برای عبور از بحران‌ها و پیشبرد امور جامعه بازتعریف کرده است.

این نگرش، ریشه در مبانی نظری اسلام ناب محمدی(ص) و سیره پیامبر اعظم(ص) دارد؛ آنجا که رسول خدا(ص) با تکیه بر ظرفیت‌های مردمی و پیوند میان ایمان و عمل، جامعه‌ای مبتنی بر آموزه‌های قرآنی همچون تعاون، وحدت، صداقت و یاری‌رسانی به دیگران بنیان نهاد.

ایثار و دیگرخواهی؛ جوهره هویت بسیجی

جوهره فرهنگ بسیج، ایثار و ازخودگذشتگی است؛ همان روحیه‌ای که انسان را از «من» به «ما» و از توجه صرف به خویشتن به مسئولیت‌پذیری در برابر دیگران رهنمون می‌سازد.

در این منظومه فکری، بسیجی پیش از آنکه به منافع فردی خود بیندیشد، مصالح جمعی و نیازهای دیگران را در نظر می‌گیرد. دیگرخواهی در فرهنگ بسیج، فضیلتی حاشیه‌ای یا توصیه‌ای صرفاً اخلاقی نیست، بلکه اصلی بنیادین و سازمان‌دهنده است که رفتار فردی و کنش اجتماعی بسیجی را معنا می‌بخشد.

بسیجی در این نگاه، کسی است که جان خویش را برای دفاع از دیگران به خطر می‌اندازد، وقت و آسایش خود را وقف خدمت به محرومان می‌کند و در هنگامه بحران‌ها، مسئولیت یاری‌رسانی به همنوعان را بر عهده می‌گیرد.

این روحیه، تجلی آموزه قرآنی «وَیُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ» است؛ فرهنگی که در آن، مقدم داشتن دیگران بر خویشتن، به معیاری برای سنجش مسئولیت‌پذیری و تعالی اخلاقی انسان تبدیل می‌شود.

بسیج؛ تجلی مشارکت مردمی در میدان عمل

بسیج را می‌توان جلوه‌ای عملی از فرمان الهی «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» دانست؛ آموزه‌ای که همکاری در نیکی و تقوا را مبنای پیوندهای اجتماعی قرار می‌دهد.

بر همین اساس، حضور بسیج به یک عرصه خاص محدود نمانده و در مقاطع مختلف تاریخی، از خاکریزهای دفاع مقدس تا میدان‌های سازندگی و محرومیت‌زدایی و از امدادرسانی در حوادثی همچون سیل و زلزله تا خدمت‌رسانی در دوران شیوع کرونا امتداد یافته است.

این گستردگی حضور، نشان‌دهنده ظرفیتی است که از پیوند سازمان‌دهی اجتماعی با انگیزه‌های داوطلبانه و روحیه مسئولیت‌پذیری مردمی شکل گرفته است.

در چنین الگویی، مشارکت اجتماعی نه صرفاً پاسخی مقطعی به بحران‌ها، بلکه جلوه‌ای از احساس تعلق به جامعه و تعهد نسبت به سرنوشت دیگران است.

تبدیل تهدید به فرصت؛ هنر فرهنگ بسیجی

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های فرهنگ بسیجی، توانایی خلق فرصت در دل تهدیدها و دشواری‌هاست؛ ویژگی‌ای که ریشه در ایمان، امید، ایثار و روحیه دیگرخواهی دارد.

در این نگرش، تهدید پایان راه نیست، بلکه می‌تواند آغازی برای بازآفرینی ظرفیت‌ها، تقویت همبستگی و شکل‌گیری ابتکارهای تازه باشد.

در دوران جنگ، این روحیه در دفاع و پشتیبانی از کشور جلوه یافت؛ در بحران‌هایی همچون سیل و زلزله، به فرصتی برای همدلی، امدادرسانی و بازسازی تبدیل شد و در دوران شیوع کرونا، زمینه مشارکت داوطلبانه در خدمت‌رسانی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر را فراهم کرد.

این همان منطق امیدآفرین قرآن کریم است که می‌فرماید: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»؛ به‌راستی با دشواری، آسانی است.

در فرهنگ بسیجی، این آموزه تنها یک عبارت امیدبخش نیست، بلکه مبنایی برای کنش اجتماعی و مواجهه فعال با مشکلات به شمار می‌رود؛ نگرشی که به‌جای تسلیم شدن در برابر محدودیت‌ها، بر کشف ظرفیت‌ها و یافتن راه‌حل‌ها تأکید دارد.

گستره خدمت؛ از انسان‌دوستی تا مسئولیت در برابر طبیعت

آنچه فرهنگ بسیج را در عرصه خدمت‌رسانی متمایز می‌سازد، گستردگی مفهوم مسئولیت اجتماعی در این منظومه فکری است.

در این نگاه، خدمت به جامعه تنها به کمک‌رسانی مستقیم به انسان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه حفاظت از محیط‌زیست، صیانت از منابع طبیعی و توجه به دیگر موجودات زنده را نیز در بر می‌گیرد.

چنین برداشتی از مسئولیت‌پذیری، ریشه در تعالیم اسلامی درباره حرمت حیات، رعایت حقوق دیگران و ضرورت حفظ امانت‌های الهی دارد.

از این منظر، بسیجی بودن بیش از آنکه به عضویت در یک تشکیلات وابسته باشد، با نوعی نگرش به زندگی و مسئولیت اجتماعی پیوند می‌خورد؛ نگرشی که در آن، خدمت بی‌منت، فداکاری و توجه به مصالح عمومی جایگاهی محوری دارد.

همین ظرفیت فرهنگی و اجتماعی است که می‌تواند تجربه بسیج را به الگویی الهام‌بخش برای سازمان‌دهی مشارکت‌های داوطلبانه و جنبش‌های مردمی در دیگر جوامع تبدیل کند.

هفته بسیج؛ فرصتی برای بازخوانی یک میراث اجتماعی

هفته بسیج، فراتر از یک مناسبت تقویمی، فرصتی برای بازخوانی میراثی است که بر پایه ایمان، ایثار، همبستگی و مشارکت مردمی شکل گرفته است.

حفظ و انتقال این میراث به نسل‌های آینده، نیازمند آن است که فرهنگ بسیجی نه‌فقط در گفتار و شعار، بلکه در رفتار اجتماعی، خدمت صادقانه، مسئولیت‌پذیری و تلاش برای گره‌گشایی از مشکلات مردم جلوه‌گر شود.

بی‌تردید، ماندگاری این فرهنگ در گرو استمرار همان روحیه‌ای است که از آغاز، هویت بسیج را شکل داد؛ روحیه‌ای که انسان را به عبور از منافع فردی، توجه به نیازهای جامعه و تبدیل دشواری‌ها به فرصت‌های خدمت و پیشرفت فرامی‌خواند.

اسمعیل جهانگیری ،فعال فرهنگی،  اجتماعی

انتهای پیام/864