از تهران 1945 تا شنژن 2026؛ ایران رؤیای روزولت‌شدن را از ترامپ گرفت

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم ـ دونالد ترامپ رئیس‌جمهور تروریست آمریکا پس از دیدار سه‌جانبه با ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در شنژن چین، تصویری  در شبکه اجتماعی خود منتشر کرد که در آن عکس خود را کنار رؤسای جمهور روسیه و چین مقابل تصویر تاریخی کنفرانس تهران در سال 1945 با عبارت «قدرت‌های بزرگ؛ 1945، 2026» قرار داد.

ترامپ از این شباهت‌سازی، به‌دنبال ایجاد یک قیاس تاریخی بین نشست اخیر و مذاکرات رهبران قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم برای ترسیم نظم جدید جهانی بود و تلاش داشت خود را به‌عنوان یکی از معماران نظم جدید جهانی معرفی کند اما این بازنمایی تاریخی، به‌خلاف تصویری که ترامپ تلاش دارد از خود ارائه دهد، دارای تناقض‌های مهمی است.

1 ـ در کنفرانس تهران که بدون اطلاع محمدرضا پهلوی انجام شد، آمریکا در جایگاه یکی از قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم کنار اتحاد شوروی و انگلستان نشست و درباره سرنوشت جهان پس از جنگ تصمیم گرفت اما در قاب سال 2026، آمریکا در شرایطی کنار دو رقیب راهبردی خود قرار گرفت که جنگ اخیرش با ایران نه‌تنها به دستاورد سیاسی و نظامی موردانتظار وی منجر نشده، بلکه معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی را نیز به‌زیان موقعیت آمریکا تغییر داده است و تا اینجای کار آمریکا را شکست‌خورده جنگ می‌دانند؛ از این منظر، قرار گرفتن ترامپ در قاب قدرت‌های بزرگ را می‌توان تلاشی برای بازسازی تصویر اقتدار ازبین‌رفته آمریکا دانست.

در حقیقت اگر کنفرانس تهران بدون اطلاع دولت وقت و شخص شاه و با حضور سران این سه کشور در سفارت شوروی در تهران انجام شد و پهلوی دوم بعد از حضور آن‌ها از این رویداد اطلاع کسب کرد و حتی به وی اجازه ملاقات دوجانبه ندادند اما در کنفرانس شنژن نه‌تنها ایران روی میز نبود بلکه غائبی بود که تعیین‌کننده‌ترین عامل در شرایط فعلی جهانی است و جنگ ایران حتی توانست نتیجه انتخابات آمریکا را به‌ضرر ترامپ تمام کند. 

2 ـ از دیگر نشانه‌های این تناقض تصویری، ناکامی ترامپ در استفاده از ظرفیت نشست سه‌جانبه برای حل‌وفصل جنگ با ایران بود؛ رئیس‌جمهور آمریکا پیش از این دیدار از تمایل خود برای طرح موضوع ایران با رهبران چین و روسیه سخن گفت و انتظار می‌رفت این دو کشور با توجه به روابط خود با تهران، در مسیر پایان دادن به جنگ نقش‌آفرینی کنند،

با این حال، نه در بیانیه مشترک پایانی نشست اشاره‌ای به جنگ ایران شد و نه نشانه‌ای از توافق پکن و مسکو برای کمک به واشنگتن در این زمینه به‌دست آمد، درواقع، ترامپ در حالی به‌دنبال بهره‌گیری از ظرفیت قدرت‌های بزرگ برای پیشبرد اهداف خود بود که نشست شنژن حتی نتوانست دستاوردی مشخص در پرونده‌ای به‌اهمیت جنگ با ایران برای او به‌همراه داشته باشد.

تناقض دیگر به مسئله تایوان بازمی‌گردد، چین همواره تایوان را بخشی از قلمرو خود می‌داند و مخالفت آمریکا با استقلال این جزیره را یکی از مطالبات اصلی خود در روابط با واشنگتن قرار داده است و آمریکا هم از ابزار تایوان برای فشار بر چین استفاده می‌کرد اما ترامپ در این نشست اعلام کرد که آمریکا از استقلال تایوان حمایت نمی‌کند؛ موضعی که کنار تأکید پکن بر ضرورت رعایت حساسیت‌های خود در این پرونده، نشانه‌ای از افزایش فشار چین بر آمریکا بود.

3 ـ موضوع هسته‌ای نیز یکی دیگر از عرصه‌های بروز این تناقض بود. در شرایطی که آمریکا طی جنگ اخیر با ایران، مسئله توانمندی هسته‌ای را به یکی از محورهای فشار و توجیه اقدامات خود تبدیل کرده بود اما شی جین‌پینگ در نشست با ترامپ و پوتین بر ضرورت حرکت به‌سمت حذف تسلیحات هسته‌ای تأکید کرد؛ طرح ایده حذف سلاح‌های هسته‌ای از سوی رهبر چین، در برابر سیاست آمریکا که هم‌چنان بر بازدارندگی و برتری هسته‌ای تکیه دارد، واجد اهمیت سیاسی است، به‌ویژه آنکه تسلیحات هسته‌ای و تهدیدهای مرتبط با آن، از جمله ابزارهای فشار راهبردی آمریکا در معادلات جنگ با ایران بودند.

4 ـ ترکیب تصویر منتشرشده از ترامپ، حامل پیام ژئوپولیتیکی دیگری هم هست؛ در این قاب، چین به‌عنوان نماینده قدرت رو به رشد شرق و روسیه به‌عنوان قدرت اوراسیایی کنار رئیس‌جمهور آمریکا قرار گرفتند اما اروپا، با وجود جایگاه تاریخی و اقتصادی خود در نظام بین‌الملل، در این تصویر غایب است، این غیبت را می‌توان بازتابی از کاهش نقش اروپا در معادلات جهانی قدرت و حاشیه‌ای شدن آن در برخی ترتیبات جدید امنیتی و سیاسی دانست، درواقع، ترامپ با این تصویر نه‌تنها از یک نظم سه‌قطبی سخن گفت بلکه به‌طور ضمنی جایگاه اروپا را نیز از مرکز تصمیم‌گیری‌های جهانی خارج کرد؛ این مسئله مورد انتقاد صدراعظم آلمان هم بود که پس از نشست سه‌جانبه اخیر هشدار داد که قالب یالتا نمی‌تواند صلح به‌ارمغان بیاورد و اروپا اجازه نخواهد داد سرنوشتش مانند آن زمان تعیین شود.

5 ـ اما شاید مهم‌ترین تفاوت قاب‌های یالتا و تهران در 1945 با قاب سال 2026، به جایگاه کشورهای غایب در این دو معادله برمی‌گردد. در پایان جنگ جهانی دوم، سرنوشت بسیاری از ملت‌ها و کشورهای مستقل، بدون حضور مستقیم آن‌ها در مذاکرات قدرت‌های بزرگ تعیین شد و توافقات یالتا و تهران در شکل‌گیری ترتیبات پس از جنگ و تقسیم حوزه‌های نفوذ نقش داشتند اما در معادلات جنگ اخیر، ایران به‌عنوان کشوری که در تصویر ترامپ و در میز سه‌جانبه شنژن حضور نداشت، به یکی از بازیگران تعیین‌کننده تحولات تبدیل شد،

به بیان دیگر، به‌خلاف تصور سنتی از نظم جهانی که در آن قدرت‌های بزرگ می‌توانند پشت درهای بسته درباره سرنوشت دیگران تصمیم بگیرند، تحولات اخیر نشان داد اراده و ظرفیت بازیگران مستقل نیز می‌تواند محاسبات قدرت‌های بزرگ را با محدودیت مواجه کند.

تصویرسازی ترامپ بیش از آنکه بازتاب قطعی شکل‌گیری یک نظم جدید جهانی باشد، نمایش جایگاه واقعی آمریکا در چنین نظمی است؛ ترامپ می‌خواهد خود را در جایگاه روزولتِ نظم پس از جنگ قرار دهد، اما به‌خلاف سال 1945، این بار آمریکا نه در موقعیت بی‌چون‌وچرای یک قدرت پیروز بلکه در شرایطی قرار دارد که رقبای آن از جمله چین و روسیه در حال تثبیت موقعیت خود هستند و بازیگری مستقل و قدرتی منطقه‌ای مانند ایران نشان داده است نمی‌توان معادلات منطقه‌ای را صرفاً در اتاق‌های مذاکره قدرت‌های بزرگ تعیین کرد.

انتهای پیام/+