شالیزار تا بازارچه؛ نسخه گیلان برای رونق اقتصاد روستا با گردشگری
- اخبار استانها
- اخبار گیلان
- 01 آذر 1405 - 09:32
به گزارش خبرگزاری تسنیم از رشت،روستا پیش از آنکه مقصد سفر باشد، سرزمین زندگی و تولید است؛ جایی که فصلها با نشاکاری و برداشت معنا پیدا میکنند، باغها حافظه نسلها را در خود دارند و معماری خانهها، خوراک محلی و آیینهای کشاورزی، روایتگر پیوند دیرینه انسان با طبیعت هستند. با این حال، در بسیاری از الگوهای توسعه، روستا به فضایی برای اقامت و تفریح تقلیل یافته و ارزش واقعی آن، یعنی توان تولیدی، هویت فرهنگی و سرمایه اجتماعی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
گیلان از معدود استانهایی است که میتواند این معادله را تغییر دهد؛ سرزمینی که در آن گردشگری و کشاورزی نه دو فعالیت جداگانه بلکه دو ظرفیت مکمل و درهمتنیدهاند.
شالیزارهای گسترده، باغهای چای، مرکبات، فندق و زیتون، توتستانها، مزارع گل و گیاهان زینتی و ظرفیتهای شیلاتی در کنار تنوع فرهنگی و معماری روستایی، امکان شکلگیری الگویی از گردشگری را فراهم میکنند که به جای خلق جاذبههای مصنوعی، بر ارزشآفرینی از داشتههای واقعی سرزمین استوار است.
در جهان امروز نیز گردشگری بهتدریج از الگوی صرفاً بازدیدمحور فاصله گرفته و به سمت تجربهمحوری، شناخت فرهنگ بومی، مشارکت در فعالیتهای محلی و ارتباط مستقیم با طبیعت و فرایند تولید حرکت کرده است. گردشگر امروز تنها به دنبال تماشای یک منظره نیست؛ میخواهد بداند محصول چگونه تولید میشود، چه داستانی پشت آن قرار دارد، مردم منطقه چگونه زندگی میکنند و چه نسبتی میان غذا، زمین، فرهنگ و تاریخ یک مقصد وجود دارد.
در چنین شرایطی، گردشگری کشاورزی میتواند شالیزار را به کلاس زنده آموزش، باغ چای را به مقصد تجربه تولید، مزرعه را به فضای تعامل فرهنگی و محصول محلی را به کالایی با ارزش افزوده بیشتر تبدیل کند.
تفاهمنامهای برای پیوند دو مزیت راهبردی گیلان
نخستین رویداد سرمایهگذاری گیلان، فرصتی برای طرح این ظرفیت در سطح مدیریت استانی و ملی بود. در حاشیه این رویداد، تفاهمنامه همکاری گردشگری کشاورزی میان سازمان جهاد کشاورزی و ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان به امضا رسید؛ توافقی که قرار است زمینه بهرهگیری همزمان از ظرفیتهای تولیدی و گردشگری روستاهای گیلان را فراهم کند.
صالح محمدی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با تأکید بر جایگاه استان در تولید غذا و ضرورت تقویت تابآوری بخش کشاورزی اظهار کرد: گیلان با برخورداری از ظرفیتهای منحصربهفرد در حوزه تولید غذا میتواند نقش مؤثری در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا کند و حفظ توان تولیدی آن در شرایط دشوار اقتصادی اهمیت ویژهای دارد.
وی درباره اهداف طرح گردشگری کشاورزی گفت: در این برنامه، مقاصد گردشگری در روستاها و زیربخشهای مختلف کشاورزی شامل شیلات، باغبانی، زراعت و محصولات باارزش استان هدفگذاری شدهاند.
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان، برنامهریزی بر آن است که زمان سفر گردشگران با فصل برداشت محصولات متنوع استان هماهنگ شود تا بازدیدکنندگان از نزدیک با فرآیند تولید، فرآوری و تأمین مستقیم محصولات از تولیدکنندگان آشنا شوند.
محمدی همچنین با اشاره به امکان دریافت مجوزهای گردشگری کشاورزی برای بهرهبرداران افزود: کشاورزان میتوانند با استفاده از شبکههای اجتماعی و ابزارهای تبلیغاتی، گردشگران را به مراکز تولیدی هدایت کنند؛ مراکزی که علاوه بر امکان استراحت و تفرج، ظرفیت میزبانی از تورها و بازدیدهای مستقیم را دارند، بدون آنکه به زمینهای کشاورزی آسیب وارد شود.
وی همچنین از ارائه بستههای سرمایهگذاری در حوزه محصولات با ارزشی همچون کیوی، چای، فندق، زیتون، برنج، گیاهان دارویی، آبزیپروری، ماهیان خاویاری، گل و گیاهان زینتی و مرکبات خبر داد و فرآوری، بستهبندی و توسعه بازارهای داخلی و خارجی را از اهداف این سرمایهگذاریها برشمرد.
گردشگری کشاورزی در صورت طراحی درست، میتواند از یک فعالیت جانبی فراتر رود و به حلقهای مکمل در زنجیره ارزش محصولات کشاورزی تبدیل شود؛ حلقهای که میان تولیدکننده، مصرفکننده، بازار، صنایع تبدیلی و صنعت گردشگری ارتباط برقرار میکند.
اقتصاد روستا؛ فراتر از درآمد حاصل از فروش محصول
اما یکی از چالشهای مهم کشاورزی اما وابستگی درآمد بهرهبرداران به فروش محصول و تأثیرپذیری معیشت آنان از نوسانات بازار، هزینه تولید و شرایط اقلیمی است. در چنین شرایطی، ایجاد منابع درآمدی مکمل میتواند تابآوری اقتصادی خانوارهای روستایی را افزایش دهد.
گردشگری کشاورزی دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا میکند. کشاورز علاوه بر فروش محصول، میتواند از طریق میزبانی گردشگران، ارائه تجربههای کشاورزی، فروش مستقیم فرآوردههای محلی، معرفی شیوههای تولید و مشارکت در برنامههای آموزشی و فرهنگی درآمد کسب کند.
این درآمد نیز الزاماً به مالک یا بهرهبردار مزرعه محدود نمیماند. زنان روستایی با تولید غذاهای محلی و صنایعدستی، جوانان با راهاندازی کسبوکارهای خدماتی و دیجیتال، تولیدکنندگان با عرضه مستقیم محصولات و صاحبان بناهای بومی با ارائه خدمات اقامتی، میتوانند در این زنجیره اقتصادی مشارکت داشته باشند.
در واقع، گردشگری کشاورزی ظرفیت آن را دارد که به جای ایجاد یک فعالیت اقتصادی منفرد، شبکهای از مشاغل کوچک و مکمل را در روستا شکل دهد؛ شبکهای که منافع آن در سطح جامعه محلی توزیع شود و وابستگی اقتصاد روستا به یک محصول یا یک فصل خاص را کاهش دهد.
سیاست ملی تا توانمندسازی جوامع محلی
اهمیت این رویکرد در اظهارات انوشیروان محسنیبندپی، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز مورد تأکید قرار گرفت.
وی در حاشیه نخستین رویداد سرمایهگذاری گیلان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم از امضای تفاهمنامه سهجانبه میان مجموعه میراث فرهنگی، جهاد کشاورزی و استانداری گیلان خبر داد و هدف آن را بهرهگیری از ظرفیت گردشگری روستایی و توانمندسازی جوامع محلی عنوان کرد.
محسنیبندپی با اشاره به ظرفیت باغهای چای، زیتون، فندق و برنج و همچنین کارگاههای تولیدی اظهار کرد: ورود گردشگران به این فضاها میتواند زمینه ایجاد ارزش افزوده را فراهم کند و همزمان به استقرار صنایع تبدیلی در مناطق روستایی کمک کند.
وی همچنین از اختصاص 12.3 همت تسهیلات برای مشاغل خرد و خانگی خبر داد و گفت این منابع حوزههایی همچون بومگردی و صنایعدستی را نیز در بر میگیرد و در صورت اتمام منابع استانی، امکان حمایت از محل منابع ملی نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت.
معاون گردشگری کشور با اشاره به فعالیت هنرمندان روستایی در حوزههایی همچون رشتیدوزی، جاجیمدوزی و سفالگری، نقش زنان و کسبوکارهای خرد را در افزایش درآمد و ماندگاری جمعیت روستایی مهم دانست.
این نگاه از آن جهت اهمیت دارد که گردشگری کشاورزی نباید تنها به بازدید از مزرعه محدود شود؛ بلکه باید مجموعه ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی روستا را دربرگیرد. مزرعه میتواند نقطه آغاز سفر باشد، اما تجربه گردشگر باید به بازارچه محلی، کارگاه صنایعدستی، غذاهای بومی و آشنایی با زندگی مردم نیز امتداد یابد.
لنگرود؛ نخستین آزمون میدانی گردشگری کشاورزی گیلان
در میان شهرستانهای گیلان، لنگرود با برخورداری از باغهای چای، شالیزارها، مرکبات، بازارچههای محلی، روستاهای دارای جاذبههای طبیعی و دسترسی به ساحل، ظرفیت قابلتوجهی برای اجرای این الگو دارد.
یوسف گلشن، فرماندار لنگرود نیز در حاشیه رویداد سرمایهگذاری استان در گفتگو با خبرنگار تسنیم از معرفی این شهرستان بهعنوان پایلوت گردشگری کشاورزی گیلان خبر داد و گفت شناسایی مسیرها و روستاهای مستعد گردشگری در دستور کار قرار گرفته است.
وی یکی از محورهای مهم این برنامه را مسیر دیوشل به لاتمحله عنوان کرد؛ مسیری که روستاهای دیوشل، لیلاکوه، ملات و آبچالکی را به لاتمحله کومله متصل میکند.
به گفته فرماندار لنگرود، این محور مجموعهای از ظرفیتهای متنوع را در خود جای داده است؛ از باغهای چای و چشماندازهای کشاورزی گرفته تا نان محلی دیش، بازارچه گردشگری ملات، جاذبههای روستایی و سد و دریاچه منطقه لاتمحله.
گلشن همچنین از برنامه برگزاری جشنواره پرتقال و انار در این شهرستان خبر داد؛ رویدادهایی که میتوانند به تکمیل مسیر گردشگری و توزیع زمانی سفر گردشگران کمک کنند.
انتخاب لنگرود بهعنوان پایلوت، از این جهت اهمیت دارد که امکان آزمودن یک الگوی پیوسته گردشگری را فراهم میکند؛ الگویی که در آن گردشگر از باغ چای به بازارچه محلی، از روستای تولیدکننده به فضای عرضه محصولات و از یک جشنواره کشاورزی به تجربه فرهنگ بومی هدایت میشود. با این حال، ارزش واقعی این مسیر زمانی آشکار خواهد شد که کشاورزان و ساکنان روستاها در طراحی و بهرهبرداری از آن نقش محوری داشته باشند و درآمد حاصل از گردشگری به اقتصاد محلی بازگردد.
تجربه جهان؛ وقتی مزرعه به مقصد سفر تبدیل میشود
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که پیوند کشاورزی و گردشگری، در صورت برخورداری از برنامهریزی و مدیریت صحیح، میتواند به ابزاری برای تقویت اقتصاد روستا و حفظ میراث تولیدی تبدیل شود.
در ژاپن، الگوی گردشگری روستایی موسوم به «نوهاکو» بر اقامت در روستاهای کشاورزی و تجربه زندگی محلی استوار است. گردشگران در این الگو، علاوه بر اقامت در خانههای روستایی، با فعالیتهایی مانند نشاکاری، برداشت محصول، تهیه غذاهای محلی و شیوههای سنتی تولید آشنا میشوند.
در استان شیزوئوکا، از مناطق شناختهشده تولید چای ژاپن، بازدید از باغهای چای و آشنایی با فرآوری محصول به بخشی از تجربه گردشگری تبدیل شده است؛ الگویی که از نظر ساختار تولید و جاذبههای فرهنگی میتواند برای گیلان، بهویژه شهرستانهای چایخیز شرق استان، الهامبخش باشد.
در توسکانی ایتالیا نیز گردشگری کشاورزی بر پایه مزارع فعال، باغهای زیتون، تاکستانها، تولید محصولات محلی، اقامت روستایی و فروش مستقیم شکل گرفته است. در این الگو، مزرعه از فعالیت اصلی خود فاصله نمیگیرد، بلکه با ارائه خدمات و تجربههای مکمل، ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد میکند.
وجه مشترک این تجربهها آن است که گردشگری جایگزین کشاورزی نشده بلکه به ابزاری برای تقویت آن تبدیل شده است. برای گیلان نیز همین اصل باید مبنای سیاستگذاری قرار گیرد: حفظ مزرعه، استمرار تولید و مشارکت کشاورز، پیششرط توسعه گردشگری کشاورزی است.
گردشگری کشاورزی؛ فرصتی برای حفظ زمین و هویت روستا
حال یکی از مهمترین ابعاد راهبردی گردشگری کشاورزی، نقشی است که میتواند در حفاظت از اراضی زراعی و باغی ایفا کند. در شرایطی که فشار تغییر کاربری، ساختوسازهای پراکنده و افزایش ارزش معاملاتی زمین در برخی مناطق روستایی، استمرار فعالیت کشاورزی را با چالش مواجه کرده است، ایجاد ارزش اقتصادی مکمل برای زمین میتواند انگیزه بهرهبردار را برای حفظ کاربری تولیدی آن افزایش دهد.
مزرعهای که علاوه بر تولید محصول از طریق میزبانی گردشگر، فروش مستقیم فرآوردهها و معرفی تجربههای کشاورزی درآمد ایجاد میکند، میتواند از منظر اقتصادی نیز برای حفظ فعالیت اصلی خود توجیه بیشتری داشته باشد.
از سوی دیگر، گردشگری کشاورزی امکان بازآفرینی میراث ناملموس روستا را فراهم میکند. شیوههای سنتی کاشت و برداشت، آیینهای مرتبط با فصلهای کشاورزی، غذاهای محلی، صنایعدستی و معماری بومی، در این الگو به ظرفیتهایی برای انتقال فرهنگ به نسلهای آینده تبدیل میشوند.
البته این هدف تنها زمانی محقق میشود که توسعه گردشگری به ساختوساز بیضابطه، تخریب چشمانداز طبیعی و تغییر کاربری اراضی منجر نشود. حفظ اولویت تولید کشاورزی، استفاده از بناهای مجاز و موجود، رعایت ضوابط قانونی و جلوگیری از فشار بر منابع آب و محیط زیست، باید از اصول غیرقابل چشمپوشی اجرای این طرح باشد.
اکنون مهمترین مسئله، عبور از مرحله اعلام برنامه و تفاهمنامه به مرحله اجراست. گردشگری کشاورزی برای تبدیل شدن به یک مزیت اقتصادی پایدار، به نقشه راه مشخص، تقسیم وظایف دستگاهها، منابع مالی، نظام مجوزدهی شفاف و مشارکت واقعی بهرهبرداران نیاز دارد.
گزارش از: زهرا رگان
انتهای پیام/