گفت‌وگو| از دفاع مقدس تا جنگ شناختی؛ روایت چهار دهه نقش‌آفرینی بسیج

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، مبین جلیلی| نهاد و شجره طیبه بسیج از جمله نهادهایی است که فلسفه شکل‌گیری آن با حضور مردم در عرصه‌های مختلف و مشارکت در صیانت از انقلاب اسلامی گره خورده است؛ مجموعه‌ای که با فرمان تاریخی امام خمینی(ره) در پنجم آذرماه 1358 تشکیل شد و از همان آغاز، اتکا به ایمان، اخلاص، ایثار و احساس مسئولیت اجتماعی را در کانون فعالیت‌های خود قرار داد.

نام بسیج در حافظه تاریخی ملت ایران، بیش از هر چیز با روزهای دفاع مقدس و حضور داوطلبانه جوانان و اقشار مختلف مردم در دفاع از کشور شناخته می‌شود؛ اما گستره فعالیت این نهاد مردمی به میدان جنگ محدود نمانده و در سال‌های پس از آن، عرصه‌های سازندگی، محرومیت‌زدایی، خدمت‌رسانی و فعالیت‌های علمی و فرهنگی را نیز دربرگرفته است.

هفته بسیج، فرصتی برای بازخوانی این مسیر و بررسی نقش و کارکردهای این مجموعه در مقاطع مختلف تاریخ انقلاب اسلامی است؛ فرصتی برای توجه به ظرفیت مردمی که در بزنگاه‌های دشوار، از دفاع مقدس تا حوادث طبیعی، بحران‌های اجتماعی و فعالیت‌های جهادی، در کنار یکدیگر و برای رفع نیازهای جامعه به میدان آمده‌اند. در این میان، تداوم پیوند با مردم، شناخت نیازهای روز جامعه و بهره‌گیری از توان تخصصی و فکری نسل جوان، از موضوعاتی است که می‌تواند در ترسیم افق فعالیت‌های بسیج در شرایط امروز کشور مورد توجه قرار گیرد.

در هفته بسیج، بازخوانی این کارنامه، تنها مرور خاطرات گذشته نیست؛ بلکه فرصتی برای بررسی این پرسش اساسی است که بسیج در شرایط امروز جامعه چه مسئولیت‌هایی بر عهده دارد و چگونه می‌تواند ظرفیت‌های مردمی، تخصصی و جوانان را برای پاسخ‌گویی به نیازهای کشور به میدان بیاورد.

از حضور در عرصه‌های دفاعی و امنیتی تا مشارکت در فعالیت‌های جهادی، مقابله با محرومیت، تقویت سرمایه اجتماعی، پیشرفت علمی و خدمت به اقشار آسیب‌پذیر، مأموریت‌های بسیج در طول سال‌های گذشته متناسب با شرایط کشور گسترش یافته است.

در همین چارچوب، خبرنگار خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در مصاحبه تفصیلی با آیت‌الله قربانعلی دری نجف‌آبادی، نماینده ولی‌فقیه در استان مرکزی و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، به بررسی فلسفه شکل‌گیری بسیج، مهم‌ترین دستاوردهای این نهاد مردمی، تحول مأموریت‌های آن پس از دوران دفاع مقدس و نقش‌آفرینی در عرصه‌های سازندگی، محرومیت‌زدایی و خدمت‌رسانی پرداخته است؛ گفت‌وگویی که در آن، ضرورت حفظ پیوند بسیج با مردم، توجه به نیازهای نسل جوان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی برای حل مسائل امروز کشور نیز مورد واکاوی قرار گرفته است که مشروح آن در زیر می‌آید:

 

بسیج یک تشکیلات مردمی و فرهنگ خدمت و مسئولیت‌پذیری است

بسیج باید خانه امید و میدان شکوفایی استعدادهای جوانان باشد

از دفاع مقدس تا جنگ شناختی؛ مأموریت‌های بسیج چگونه تغییر کرد؟

بسیج باید در متن مردم و در میدان حل مشکلات حضور داشته باشد

بسیج؛ ظرفیت مردمی ایران برای عبور از بحران‌ها و پیشرفت کشور

 نسل جوان را نمی‌توان با ادبیات گذشته جذب کرد؛ باید به آنان میدان داد

آینده بسیج به اعتمادسازی و ارتباط مؤثر با نسل جوان وابسته است

مقابله با جنگ شناختی دشمن؛ مأموریت تازه بسیج در تقویت بصیرت و امید اجتماعی

 بسیج در میدان جنگ نرم؛ از سواد رسانه‌ای تا مقابله با تحریف واقعیت‌ها

مقابله با جنگ شناختی به آگاهی و انسجام ملی نیاز دارد

بسیج ظرفیت حل مسائل کشور را دارد

بسیج؛ سرمایه اجتماعی برای تحقق عدالت و پیشرفت مناطق محروم

تسنیم: بسیج در طول بیش از چهار دهه از عمر انقلاب اسلامی، فراز و نشیب‌های متعددی را پشت سر گذاشته و در عرصه‌های مختلف نقش‌آفرینی کرده است. از منظر حضرت‌عالی، مهم‌ترین فلسفه شکل‌گیری بسیج و شاخص‌ترین دستاوردهای این نهاد مردمی در صیانت از انقلاب اسلامی و پیشبرد اهداف نظام چه بوده است؟

آیت‌الله دری نجف‌آبادی: به اعتقاد بنده، بسیج یکی از برکات بزرگ انقلاب اسلامی و از ابتکارات ماندگار و راهبردی حضرت امام خمینی(ره) بود که با نگاه عمیق و آینده‌نگرانه ایشان شکل گرفت. فلسفه تشکیل بسیج این بود که مردم در سرنوشت کشور و حفظ دستاوردهای انقلاب نقش مستقیم داشته باشند و دفاع از اسلام، انقلاب و ارزش‌های اسلامی صرفاً محدود به نیروهای نظامی و دستگاه‌های رسمی نباشد، بلکه همه آحاد جامعه در این مسئولیت بزرگ سهیم باشند. امام راحل با فرمان تشکیل بسیج مستضعفین در پنجم آذرماه سال 1358، در حقیقت یک ظرفیت عظیم مردمی را برای صیانت از انقلاب و استقلال کشور سازمان‌دهی کردند.

بسیج از ابتدا بر مبنای ایمان، اخلاص، ایثار، فداکاری و احساس مسئولیت در برابر جامعه شکل گرفت و همین ویژگی‌ها موجب شد که در مقاطع حساس تاریخ انقلاب، حضوری تعیین‌کننده داشته باشد. در دوران دفاع مقدس، جوانان و نوجوانان این سرزمین با روحیه بسیجی به میدان آمدند، از جان و مال خود گذشتند و در کنار نیروهای مسلح، نقش مهمی در دفاع از تمامیت ارضی، استقلال و عزت ایران اسلامی ایفا کردند. شهدای والامقام بسیجی و ایثارگران این دوران، سرمایه‌های بزرگ تاریخی و معنوی ملت ایران هستند و فرهنگ مقاومت و ایستادگی را برای نسل‌های آینده به یادگار گذاشتند.

البته نقش بسیج را نباید صرفاً در دوران جنگ و دفاع مقدس خلاصه کرد؛ چراکه یکی از ویژگی‌های برجسته این نهاد آن است که متناسب با نیازهای کشور در عرصه‌های مختلف حضور پیدا کرده است. پس از پایان جنگ تحمیلی، بسیج در حوزه سازندگی، محرومیت‌زدایی، توسعه روستاها، کمک به مناطق کم‌برخوردار، فعالیت‌های فرهنگی، علمی و آموزشی و همچنین تقویت امنیت اجتماعی نقش‌آفرینی کرد. این حضور نشان داد که روحیه بسیجی تنها برای میدان نبرد نیست، بلکه در هر جایی که کشور و مردم به تلاش، فداکاری و خدمت نیاز داشته باشند، می‌توان از این فرهنگ ارزشمند بهره گرفت.

یکی از دستاوردهای مهم بسیج، تبدیل سرمایه اعتقادی و اجتماعی مردم به یک ظرفیت سازمان‌یافته برای حل مسائل کشور بوده است. بسیج توانسته است اقشار مختلف مردم، از دانش‌آموزان و دانشجویان گرفته تا استادان، پزشکان، مهندسان، کارگران، کشاورزان و دیگر گروه‌های اجتماعی را حول محور خدمت به مردم و پیشرفت کشور گرد هم آورد. این تنوع و گستردگی ظرفیت بسیار ارزشمندی است؛ زیرا هر فردی متناسب با تخصص، توانایی و امکانات خود می‌تواند در مسیر خدمت به جامعه نقش‌آفرینی کند. به همین دلیل، بسیج را باید یک تفکر و فرهنگ فراگیر دانست که در همه عرصه‌های زندگی اجتماعی قابلیت ظهور و بروز دارد.

در حوادث و بحران‌های مختلف نیز شاهد جلوه‌های روشنی از این روحیه بوده‌ایم. در جریان وقوع سیل و زلزله، نیروهای بسیجی و گروه‌های جهادی در کنار مردم آسیب‌دیده حضور پیدا کردند و در امدادرسانی، اسکان، بازسازی منازل و تأمین نیازهای اولیه خانواده‌ها مشارکت داشتند. در دوران شیوع بیماری کرونا نیز بسیج با حضور گسترده در طرح‌های مقابله با این بیماری، کمک به کادر درمان، توزیع اقلام بهداشتی، ضدعفونی معابر و حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر، نشان داد که خدمت به مردم یکی از مهم‌ترین اصول و مبانی این مجموعه است. این اقدامات در کنار فعالیت‌های مؤمنانه و کمک‌های معیشتی، جلوه‌ای از پیوند عمیق بسیج با متن جامعه را به نمایش گذاشت.

امروز نیز کشور در عرصه‌های مختلف اقتصادی، علمی، فرهنگی و اجتماعی با مسائل و چالش‌هایی روبه‌روست و بسیج می‌تواند همچنان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های ملی برای عبور از این مشکلات باشد. در حوزه علمی و فناوری، حمایت از استعدادهای جوان، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه نوآوری و کمک به خودکفایی کشور اهمیت فراوانی دارد. در حوزه اقتصادی نیز مشارکت در محرومیت‌زدایی، اشتغال‌زایی، حمایت از تولید داخلی و کمک به اقشار ضعیف باید مورد توجه قرار گیرد. البته تحقق این اهداف نیازمند همکاری و هم‌افزایی همه دستگاه‌های اجرایی با ظرفیت‌های مردمی بسیج است تا این توان گسترده به شکلی هدفمند و اثربخش به کار گرفته شود.

نکته اساسی این است که بسیج متعلق به همه ملت ایران است و نباید آن را به یک قشر، گروه یا مجموعه خاص محدود کرد. هر ایرانی که برای سربلندی کشور، حفظ استقلال، پیشرفت جامعه، دفاع از ارزش‌های اسلامی و خدمت به مردم احساس مسئولیت می‌کند، می‌تواند از روحیه بسیجی برخوردار باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری به وحدت، همدلی، امید، خودباوری و حضور مسئولانه مردم نیاز داریم و بسیج می‌تواند در تقویت این سرمایه‌ها نقش‌آفرینی کند. اگر فرهنگ بسیجی یعنی اخلاص، کار بی‌منت، مسئولیت‌پذیری، فداکاری و خدمت صادقانه را در همه بخش‌های کشور گسترش دهیم، بسیاری از مشکلات قابل حل خواهد بود و می‌توانیم با اتکا به سرمایه انسانی و ظرفیت‌های داخلی، مسیر پیشرفت و اقتدار ایران اسلامی را با قدرت بیشتری ادامه دهیم.

همچنین از نگاه امام شهید، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای (قدس‌سره)، بسیج یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های راهبردی نظام اسلامی و مظهر حضور آگاهانه، مؤمنانه و مسئولانه مردم در صحنه‌های مختلف کشور بود. ایشان همواره بر این باور تأکید داشتند که بسیج صرفاً یک تشکیلات نظامی نیست، بلکه یک فرهنگ، تفکر و جریان زنده اجتماعی است که بر پایه ایمان، بصیرت، اخلاص، شجاعت و روحیه خدمت شکل گرفته است. در منظومه فکری ایشان، بسیجی کسی است که در هر عرصه‌ای که کشور به حضور و تلاش او نیاز دارد، بدون چشمداشت و با احساس تکلیف وارد میدان شود؛ از دفاع از امنیت و استقلال کشور تا پیشرفت علمی، سازندگی، محرومیت‌زدایی و مقابله با توطئه‌های دشمنان.

یکی از تأکیدات مهم آن شهید والامقام، ضرورت حفظ روحیه بسیجی در نسل‌های جدید و انتقال این فرهنگ به جوانان و نوجوانان بود. ایشان بسیج را از عوامل اصلی اقتدار و مصونیت کشور می‌دانستند و معتقد بودند هر اندازه ایمان، بصیرت، خودباوری و حضور مردمی در جامعه تقویت شود، توان کشور برای عبور از مشکلات و مقابله با فشارهای خارجی افزایش خواهد یافت. امروز نیز پاسداشت اندیشه و مکتب ایشان اقتضا می‌کند که بسیج با حفظ هویت انقلابی و مردمی خود، در کنار مردم و برای حل مشکلات آنان حضور داشته باشد و با تکیه بر علم، ایمان، وحدت و کار جهادی، در مسیر عزت، استقلال و پیشرفت ایران اسلامی حرکت کند.

مأموریت بسیج در شرایط امروز؛ مقابله با تهدیدها و حل مشکلات مردم

تسنیم: بسیج در دوران دفاع مقدس با حضور در خط مقدم جبهه‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در مقابله با دشمن ایفا کرد و پس از جنگ نیز در عرصه‌های سازندگی، محرومیت‌زدایی، امنیت و خدمت‌رسانی حضور داشته است. چگونه می‌توان این تحول در مأموریت‌های بسیج را ارزیابی کرد و امروز مهم‌ترین رسالت بسیج در شرایط پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی چیست؟

آیت‌الله دری نجف‌آبادی: به اعتقاد بنده، یکی از ویژگی‌های برجسته و کم‌نظیر بسیج این است که مأموریت خود را متناسب با نیازهای انقلاب و جامعه تغییر داده، اما هیچ‌گاه از اصول و آرمان‌های اولیه خود فاصله نگرفته است. در دوران دفاع مقدس، کشور با یک تجاوز گسترده و جنگ تحمیلی روبه‌رو بود و بسیج با فرمان تاریخی حضرت امام خمینی(ره) و حضور خیل عظیم جوانان و مردم مؤمن، به یکی از ارکان اصلی دفاع از کشور تبدیل شد. بسیجیان در کنار ارتش و سپاه، با فداکاری و ایثار مثال‌زدنی از استقلال، تمامیت ارضی و عزت ملت ایران دفاع کردند و اجازه ندادند دشمن به اهداف خود دست پیدا کند. آن روزها بسیج تجلی روشن وحدت، ایمان و مقاومت ملت ایران بود.

اما با پایان جنگ، مسئولیت بسیج پایان نیافت؛ بلکه میدان خدمت تغییر کرد. همان جوانانی که روزی در سنگرهای دفاع از کشور حضور داشتند، پس از جنگ در سنگر سازندگی، آبادانی و محرومیت‌زدایی وارد میدان شدند. حضور بسیج در بازسازی مناطق جنگ‌زده، توسعه زیرساخت‌ها، کمک به روستاها، فعالیت‌های عمرانی و حمایت از اقشار محروم نشان داد که فرهنگ بسیجی محدود به زمان جنگ نیست. در حقیقت، بسیج از ابتدا برای دفاع از مردم و انقلاب شکل گرفت و این دفاع در هر دوره متناسب با شرایط کشور، شکل و ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است.

یکی از عرصه‌های مهم نقش‌آفرینی بسیج، کمک به تأمین امنیت و آرامش جامعه بوده است. امنیت از مهم‌ترین زیرساخت‌های پیشرفت هر کشوری است و بدون آن نمی‌توان در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، علمی و اجتماعی به اهداف موردنظر دست یافت. بسیج با برخورداری از بدنه مردمی و ارتباط گسترده با اقشار مختلف جامعه، می‌تواند در کنار سایر نهادهای مسئول، در تقویت امنیت اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و مقابله با تهدیدهایی که استقلال و آرامش کشور را هدف قرار داده‌اند، نقش مؤثری داشته باشد. البته این ظرفیت باید همواره در چارچوب قانون، با حفظ وحدت ملی و با رویکرد خدمت به مردم به کار گرفته شود.

در حوادث طبیعی و بحران‌های اجتماعی نیز بارها شاهد بوده‌ایم که بسیج پیش از آنکه از آن دعوتی صورت بگیرد، خود را موظف به حضور در کنار مردم دانسته است. در سیل، زلزله، بیماری کرونا و سایر حوادث، گروه‌های بسیجی و جهادی با امکانات و توان انسانی خود به کمک آسیب‌دیدگان شتافتند. این روحیه نشان می‌دهد که بسیج یک مجموعه صرفاً سازمانی نیست، بلکه یک فرهنگ مسئولیت‌پذیری و احساس تکلیف اجتماعی است. به‌ویژه در دوران کرونا، حضور نیروهای بسیجی در کنار کادر درمان، کمک به خانواده‌های آسیب‌پذیر و اجرای طرح‌های حمایتی و بهداشتی، نمونه روشنی از این مسئولیت‌پذیری بود.

امروز شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. دشمنان جمهوری اسلامی ایران از یک سو با فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها و از سوی دیگر با جنگ روانی، رسانه‌ای، فرهنگی و شناختی به دنبال تضعیف اراده ملت و ایجاد فاصله میان مردم و نظام هستند. در چنین شرایطی، مهم‌ترین رسالت بسیج حفظ بصیرت، تقویت وحدت ملی، افزایش روحیه خودباوری و ایستادگی در برابر توطئه‌های دشمن است. بسیج باید با شناخت دقیق شرایط زمان، ضمن حفظ آمادگی دفاعی و امنیتی، در عرصه آگاهی‌بخشی، امیدآفرینی و تقویت انسجام اجتماعی نیز حضوری فعال و اثرگذار داشته باشد.

از سوی دیگر، نباید از یاد ببریم که اقتدار یک کشور فقط به توان نظامی آن وابسته نیست؛ بلکه قدرت اقتصادی، علمی، فرهنگی و اجتماعی نیز از ارکان اساسی اقتدار ملی به شمار می‌رود. امروز بسیج باید در کنار مأموریت‌های دفاعی، در عرصه‌هایی مانند حمایت از تولید ملی، تقویت اقتصاد مقاومتی، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، کمک به اشتغال جوانان، محرومیت‌زدایی و حل مشکلات معیشتی مردم نیز نقش‌آفرینی کند. ما باید از ظرفیت جوانان مؤمن، متخصص، خلاق و تحصیل‌کرده کشور به بهترین شکل استفاده کنیم و زمینه حضور آنان را در میدان‌های علمی، فناوری و اقتصادی فراهم آوریم. این همان امتداد فرهنگ جهاد در شرایط امروز کشور است.

نکته مهم این است که بسیج نباید هیچ‌گاه از مردم فاصله بگیرد و همانطور که در طول بیش از 4 دهه انقلاب اسلامی همواره از بطن مردمو همراه مردم بوده است این مردم محوری را به درستی و دقت حفظ کند؛ چراکه اساس قدرت و ماندگاری آن، پیوند عمیق با آحاد ملت است. امروز بیش از هر زمان دیگری به بسیجیانی نیاز داریم که اهل عمل، اخلاص، تخصص، اخلاق و خدمت باشند و بتوانند مشکلات مردم را از نزدیک لمس کنند و برای حل آن‌ها راهکار ارائه دهند. رسالت اصلی بسیج در شرایط کنونی این است که ضمن حفظ آمادگی در برابر تهدیدهای دشمن، در خط مقدم خدمت به مردم و پیشرفت کشور قرار داشته باشد. اگر این روحیه در همه بخش‌های جامعه و دستگاه‌های اجرایی گسترش پیدا کند، می‌توانیم با اتکا به وحدت و سرمایه عظیم مردمی، از دشواری‌ها عبور کنیم و با اقتدار بیشتری مسیر عزت، استقلال و پیشرفت ایران اسلامی را ادامه دهیم.

خدمت بی‌منت به مردم، پشتوانه سرمایه اجتماعی بسیج است

تسنیم: یکی از جلوه‌های برجسته عملکرد بسیج، حضور مؤثر و داوطلبانه در بحران‌های طبیعی و اجتماعی از جمله سیل، زلزله و به‌ویژه دوران همه‌گیری کرونا بود؛ از تشکیل گروه‌های جهادی و کمک به کادر درمان تا ضدعفونی معابر و حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده. این تجربه‌ها چه جایگاهی در سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی به بسیج داشته و چگونه باید تقویت شود؟

آیت‌الله دری نجف‌آبادی: حضور بسیج در حوادث و بحران‌ها از مهم‌ترین جلوه‌های پیوند این نهاد با مردم است. فلسفه بسیج بر اساس خدمت بی‌منت و احساس مسئولیت در برابر جامعه شکل گرفته و این روحیه در حوادث مختلف به‌خوبی نمایان شده است. وقتی سیل یا زلزله‌ای اتفاق می‌افتد و خانواده‌هایی خانه و زندگی خود را از دست می‌دهند، حضور نیروهای بسیجی در کنار مردم، پیش از هر چیز موجب دلگرمی و تقویت روحیه امید و همبستگی می‌شود. در چنین شرایطی، مردم احساس می‌کنند تنها نیستند و مجموعه‌ای از نیروهای مؤمن و داوطلب برای کمک به آنان وارد میدان شده‌اند.

در دوران شیوع بیماری کرونا نیز شاهد یکی از جلوه‌های گسترده و کم‌نظیر فعالیت‌های مردمی بسیج بودیم. در آن مقطع که جامعه با یک بحران فراگیر بهداشتی و درمانی مواجه شده بود، بسیجیان در کنار کادر درمان و مجموعه‌های مسئول حضور پیدا کردند و در زمینه ضدعفونی معابر، تهیه و توزیع اقلام بهداشتی، کمک به بیماران، حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده و اجرای طرح‌های مواسات و کمک‌های مؤمنانه فعالیت کردند. این اقدامات نشان داد که بسیج در شرایط دشوار، خود را جدا از مردم نمی‌داند و هر جا نیاز و ضرورتی وجود داشته باشد، برای خدمت‌رسانی آمادگی دارد.

یکی از آثار مهم این حضورها، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی است. اعتماد مردم با شعار و سخنرانی ایجاد نمی‌شود، بلکه زمانی شکل می‌گیرد که مردم در زندگی روزمره و در شرایط سخت، آثار خدمت و مسئولیت‌پذیری را به‌صورت ملموس مشاهده کنند. وقتی یک گروه جهادی بدون چشمداشت برای بازسازی خانه یک خانواده محروم اقدام می‌کند یا نیروهای بسیجی برای کمک به آسیب‌دیدگان یک حادثه طبیعی وارد میدان می‌شوند، این رفتارها به‌تدریج پیوندهای اجتماعی را تقویت می‌کند. به همین دلیل، ارزش فعالیت‌های بسیج را نباید صرفاً با تعداد پروژه‌ها و اقدامات انجام‌شده سنجید؛ بلکه آثار انسانی، اجتماعی و فرهنگی این خدمات نیز اهمیت فراوانی دارد.

البته برای تقویت این سرمایه اجتماعی، لازم است فعالیت‌های بسیج با شناخت دقیق نیازهای واقعی مردم و با برنامه‌ریزی منسجم ادامه پیدا کند. گروه‌های جهادی باید ضمن برخورداری از آموزش‌های لازم، از ظرفیت متخصصان در حوزه‌های پزشکی، مهندسی، اجتماعی و اقتصادی استفاده کنند تا خدمات ارائه‌شده از کیفیت و اثربخشی بیشتری برخوردار باشد. همچنین هماهنگی میان بسیج، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای امدادی و مجموعه‌های مردمی ضروری است تا از موازی‌کاری جلوگیری شود و امکانات موجود در مسیر رفع مشکلات مردم قرار گیرد. باید توجه داشت که خدمت‌رسانی زمانی ماندگار و اثرگذار خواهد بود که به توانمندسازی خانواده‌ها و حل ریشه‌ای مشکلات آنان منجر شود.

بنابراین بسیج باید همواره در کنار مردم و به‌ویژه اقشار محروم و آسیب‌پذیر جامعه باقی بماند و اجازه ندهد فاصله‌ای میان خود و نیازهای واقعی مردم ایجاد شود. اعتماد عمومی یک سرمایه ارزشمند است که به‌سادگی به دست نمی‌آید و حفظ آن نیازمند استمرار خدمت صادقانه، رعایت کرامت انسانی، پاسخ‌گویی و پرهیز از هرگونه نگاه تشریفاتی به فعالیت‌های جهادی است. اگر روحیه اخلاص و فداکاری دوران دفاع مقدس در عرصه‌های خدمت‌رسانی امروز نیز حفظ شود، بسیج می‌تواند همچنان در تقویت همبستگی ملی، افزایش امید اجتماعی و عبور جامعه از بحران‌ها نقش‌آفرینی کند.

بسیج می‌تواند پشتوانه اقتصاد مردمی و عدالت اجتماعی باشد

تسنیم: در سال‌های اخیر، گروه‌های جهادی بسیج در حوزه محرومیت‌زدایی، ساخت و تعمیر مسکن محرومان، آبرسانی به مناطق روستایی، اشتغال‌زایی و کمک‌های مؤمنانه و معیشتی فعالیت‌های گسترده‌ای داشته‌اند. به اعتقاد حضرت‌عالی، این ظرفیت تا چه اندازه می‌تواند در حل مشکلات اقتصادی و کاهش فشار معیشتی بر اقشار ضعیف جامعه مؤثر باشد و برای اثربخشی بیشتر این اقدامات چه الزاماتی وجود دارد؟

آیت الله دری نجف آبادی: به اعتقاد بنده، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های کشور برای مقابله با مشکلات اقتصادی و کاهش فشارهای معیشتی، استفاده صحیح از توان مردمی و روحیه جهادی است. بسیج از این جهت جایگاه ویژه‌ای دارد که می‌تواند امکانات، تخصص، انگیزه و نیروی انسانی اقشار مختلف جامعه را در مسیر خدمت‌رسانی سازمان‌دهی کند. امروز مشکلات اقتصادی و معیشتی به‌ویژه برای خانواده‌های کم‌درآمد و اقشار آسیب‌پذیر، نیازمند توجه جدی است و نمی‌توان همه مسئولیت‌ها را صرفاً بر عهده دستگاه‌های دولتی گذاشت. دولت وظایف و مسئولیت‌های مشخصی دارد، اما ظرفیت عظیم مردم و گروه‌های جهادی نیز می‌تواند در کنار مجموعه اجرایی کشور به کمک بیاید و بخشی از مشکلات را برطرف کند.

فعالیت گروه‌های جهادی در ساخت و تعمیر مسکن محرومان، آبرسانی به روستاها، احداث و تکمیل مراکز خدماتی، کمک به خانواده‌های نیازمند و تأمین اقلام ضروری زندگی، نمونه‌هایی از این ظرفیت ارزشمند است. گاهی یک اقدام عمرانی در یک روستای محروم، مانند تأمین آب آشامیدنی یا ساخت یک واحد مسکونی، می‌تواند تحولی اساسی در زندگی یک خانواده یا حتی یک منطقه ایجاد کند. این اقدامات علاوه بر رفع نیازهای فوری، موجب افزایش امید و انگیزه در میان مردم می‌شود و نشان می‌دهد که با همت جمعی و مشارکت اجتماعی می‌توان بسیاری از مشکلات را کاهش داد.

در حوزه اقتصادی نیز بسیج می‌تواند نقش مؤثری در حمایت از تولید و اشتغال‌زایی داشته باشد. یکی از مشکلات مهم کشور، بیکاری جوانان و محدودیت فرصت‌های شغلی در برخی مناطق محروم و روستایی است. گروه‌های جهادی با شناسایی ظرفیت‌های بومی، حمایت از مشاغل خرد، کمک به راه‌اندازی کارگاه‌های کوچک، توسعه مشاغل خانگی و پشتیبانی از تولیدات محلی می‌توانند زمینه ایجاد درآمد پایدار را فراهم کنند. البته باید توجه داشت که کمک معیشتی و توزیع بسته‌های حمایتی، هرچند در شرایط ضروری لازم و ارزشمند است، اما نباید جایگزین توانمندسازی اقتصادی خانواده‌ها شود. هدف اصلی باید این باشد که خانواده‌های نیازمند به‌تدریج از چرخه فقر خارج شوند و بتوانند با اتکا به توانایی‌های خود زندگی شرافتمندانه و مستقلی داشته باشند.

در کنار این موضوع، طرح‌های مواسات و کمک‌های مؤمنانه نیز از جلوه‌های ارزشمند فرهنگ اسلامی و بسیجی هستند. در شرایطی که برخی خانواده‌ها به دلیل تورم، بیماری، بیکاری یا سایر مشکلات اقتصادی با دشواری مواجه می‌شوند، مشارکت مردم و گروه‌های جهادی در تأمین نیازهای ضروری آنان می‌تواند بخشی از فشارهای موجود را کاهش دهد. البته در این زمینه باید کرامت انسانی خانواده‌های نیازمند حفظ شود و کمک‌ها بر اساس شناسایی دقیق و عادلانه افراد واجد شرایط صورت بگیرد. همچنین لازم است از ظرفیت خیران، بنگاه‌های اقتصادی، نهادهای حمایتی و دستگاه‌های اجرایی برای گسترش این اقدامات استفاده شود.

برای اثربخشی بیشتر فعالیت‌های جهادی، نخستین ضرورت، شناخت دقیق مسائل و اولویت‌های هر منطقه است. نمی‌توان برای همه مناطق کشور یک نسخه واحد ارائه کرد؛ چراکه نیازهای یک روستای کم‌آب با نیازهای یک منطقه صنعتی یا حاشیه‌نشین شهری متفاوت است. بنابراین باید با بررسی کارشناسی، شناسایی ظرفیت‌های محلی و مشارکت خود مردم، برنامه‌هایی متناسب با شرایط هر منطقه تدوین شود. همچنین فعالیت‌های جهادی باید از اقدامات مقطعی و پراکنده به سمت برنامه‌های مستمر، هدفمند و دارای نتیجه قابل ارزیابی حرکت کنند تا منابع و امکانات به بهترین شکل مورد استفاده قرار گیرد.

موضوع مهم دیگر، هم‌افزایی میان بسیج و دستگاه‌های اجرایی است. بسیج به‌تنهایی نمی‌تواند همه مشکلات اقتصادی کشور را حل کند و اساساً قرار هم نیست جایگزین وظایف دولت و نهادهای مسئول شود؛ بلکه باید به‌عنوان یک ظرفیت مکمل و مردمی در کنار آنان قرار بگیرد. اگر امکانات دستگاه‌های اجرایی، منابع خیران، توان تخصصی دانشگاه‌ها و انگیزه گروه‌های جهادی در یک مسیر مشخص قرار بگیرد، می‌توان اقدامات بزرگ‌تری انجام داد. همچنین استفاده از نیروهای متخصص و جوان در طرح‌های جهادی، نظارت بر نحوه هزینه‌کرد منابع و ارزیابی نتایج پروژه‌ها از الزاماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

فرهنگ جهادی و بسیجی می‌تواند در کنار سیاست‌گذاری صحیح اقتصادی و عملکرد مسئولانه دستگاه‌های اجرایی، نقش مهمی در کاهش محرومیت‌ها و بهبود شرایط زندگی مردم داشته باشد. آنچه اهمیت دارد، تبدیل روحیه ایثار و فداکاری به برنامه‌های عملیاتی و مستمر برای حل مشکلات جامعه است. ما باید به نقطه‌ای برسیم که فعالیت گروه‌های جهادی تنها به توزیع کمک‌های مقطعی محدود نشود، بلکه زمینه اشتغال، تولید، آبادانی و توانمندسازی مناطق محروم را فراهم کند. اگر این رویکرد با مدیریت صحیح، عدالت‌محوری و مشارکت مردم دنبال شود، بسیج می‌تواند یکی از پشتوانه‌های مهم کشور در مسیر کاهش فقر، تقویت اقتصاد مردمی و تحقق عدالت اجتماعی باشد.

بسیج باید در میدان رسانه به سلاح آگاهی و تخصص مجهز شود

تسنیم: امروز دشمنان انقلاب اسلامی علاوه بر فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها، جنگ شناختی، رسانه‌ای و فرهنگی گسترده‌ای را علیه جامعه ایرانی دنبال می‌کنند. بسیج با توجه به برخورداری از بدنه مردمی و حضور در متن جامعه، چه نقشی در مقابله با جنگ نرم، تقویت امید اجتماعی، خنثی‌سازی توطئه‌های دشمن و افزایش بصیرت نسل جوان می‌تواند ایفا کند؟

آیت الله دری نجف آبادی: امروز یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تقابل جمهوری اسلامی ایران با دشمنان، عرصه جنگ شناختی، رسانه‌ای و فرهنگی است. در گذشته دشمن بیشتر از طریق جنگ نظامی و تجاوز مستقیم به دنبال تحقق اهداف خود بود، اما امروز با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای، فضای مجازی، عملیات روانی و انتشار اخبار نادرست تلاش می‌کند باورها، افکار عمومی و محاسبات جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. هدف اصلی این جنگ، تضعیف اعتماد عمومی، ایجاد ناامیدی، بزرگ‌نمایی مشکلات، تحریف واقعیت‌ها و فاصله انداختن میان مردم و نظام اسلامی است. بنابراین مقابله با این تهدیدها نیازمند شناخت دقیق شرایط، افزایش آگاهی عمومی و حضور فعال نیروهای مؤمن، آگاه و دلسوز در متن جامعه است.

بسیج به دلیل برخورداری از بدنه گسترده مردمی و ارتباط مستقیم با اقشار مختلف جامعه، ظرفیت مهمی برای ایفای نقش در این عرصه دارد. البته مقابله با جنگ نرم صرفاً با فعالیت‌های تبلیغاتی و بیان شعار محقق نمی‌شود، بلکه باید با آگاهی‌بخشی، تبیین درست مسائل، پاسخ‌گویی به شبهات و حضور منطقی و مستدل در فضای رسانه‌ای همراه باشد. نیروهای بسیجی باید بتوانند با شناخت زبان و ادبیات نسل جوان، مسائل و پرسش‌های آنان را درک کنند و با استدلال، منطق و ارائه اطلاعات صحیح به این پرسش‌ها پاسخ دهند. امروز هر جوان آگاه و بصیری که بتواند در برابر تحریف واقعیت‌ها و اخبار جعلی ایستادگی کند، خود یک عنصر مؤثر در مقابله با جنگ شناختی است.

یکی از موضوعات اساسی در این زمینه، تقویت امید اجتماعی است. دشمن تلاش می‌کند با برجسته‌سازی مشکلات و نادیده گرفتن ظرفیت‌ها و دستاوردهای کشور، این تصور را ایجاد کند که هیچ راهی برای پیشرفت و عبور از دشواری‌ها وجود ندارد. ما نباید مشکلات واقعی مردم را انکار کنیم؛ مشکلات اقتصادی، معیشتی، بیکاری و برخی نارسایی‌های مدیریتی وجود دارد و باید با صراحت درباره آن‌ها صحبت کرد، اما در کنار بیان مشکلات باید ظرفیت‌ها، پیشرفت‌ها و فرصت‌های کشور را نیز به جامعه معرفی کنیم. امیدآفرینی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که مردم آثار اقدامات مثبت را در زندگی خود ببینند و احساس کنند مسئولان و مجموعه‌های خدمت‌رسان برای حل مشکلات آنان تلاش می‌کنند.

در این میان، بسیج باید بیش از گذشته به میدان خدمت و حل مسائل واقعی مردم وارد شود؛ چراکه بهترین پاسخ به جنگ روانی دشمن، نشان دادن کارآمدی، صداقت و مسئولیت‌پذیری در عمل است. وقتی یک گروه بسیجی برای رفع مشکل آب یک روستا اقدام می‌کند، وقتی جوانان جهادی در مناطق محروم مدرسه می‌سازند یا برای خانواده‌های نیازمند اشتغال ایجاد می‌کنند، این اقدامات به‌صورت طبیعی امید و اعتماد را در جامعه افزایش می‌دهد. به بیان دیگر، خدمت‌رسانی صادقانه خود نوعی جهاد تبیین عملی است و می‌تواند در برابر فضاسازی‌های منفی و تلاش برای ناامید کردن مردم اثرگذار باشد.

موضوع دیگر، توجه ویژه به نسل جوان و نوجوان است. جوانان امروز در معرض حجم گسترده‌ای از اطلاعات، اخبار و پیام‌های رسانه‌ای قرار دارند و طبیعی است که پرسش‌ها، دغدغه‌ها و حتی برخی تردیدهایی داشته باشند. برخورد دستوری و غیرگفت‌وگومحور با این نسل نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای فکری و فرهنگی آنان باشد. بسیج باید زمینه گفت‌وگوی صمیمانه، آزاداندیشانه و منطقی با جوانان را فراهم کند و به جای آنکه صرفاً مخاطب خود را به شنیدن دعوت کند، به حرف‌ها و مطالبات آنان نیز گوش بسپارد. استفاده از ظرفیت دانشجویان، نخبگان، معلمان، استادان و فعالان فرهنگی و رسانه‌ای جوان می‌تواند در انتقال مفاهیم انقلاب و تقویت قدرت تحلیل نسل جدید بسیار مؤثر باشد.

همچنین باید از ظرفیت فضای مجازی و رسانه‌های نوین به شکل هوشمندانه استفاده کرد. امروز میدان رسانه یکی از عرصه‌های مهم رقابت و تأثیرگذاری بر افکار عمومی است و نمی‌توان در برابر این واقعیت بی‌تفاوت بود. نیروهای بسیجی باید علاوه بر برخورداری از بصیرت سیاسی و فرهنگی، به مهارت‌های رسانه‌ای، سواد دیجیتال، راستی‌آزمایی اخبار و شیوه‌های صحیح تولید محتوا مجهز شوند. تولید محتوای دقیق، مستند، جذاب و متناسب با نیاز مخاطب، معرفی دستاوردهای علمی و اجتماعی کشور و پاسخ‌گویی به شبهات با زبان قابل فهم، از جمله اقداماتی است که می‌تواند قدرت اثرگذاری بسیج را در این میدان افزایش دهد. البته در این مسیر باید از انتشار مطالب غیرمستند و اخبار تأییدنشده پرهیز کرد؛ زیرا اعتبار رسانه‌ای با صداقت و صحت اطلاعات حفظ می‌شود.

مهم‌ترین رسالت بسیج در مقابله با جنگ نرم، تقویت قدرت تشخیص و تحلیل جامعه، افزایش بصیرت عمومی، حفظ وحدت و امیدآفرینی از طریق خدمت صادقانه است. بسیج باید در عین پایبندی به آرمان‌ها و ارزش‌های انقلاب اسلامی، با واقعیت‌های جامعه ارتباط نزدیک داشته باشد و مطالبات و دغدغه‌های مردم را بشناسد. نباید اجازه دهیم اختلاف‌نظرها و مشکلات داخلی به زمینه‌ای برای تضعیف انسجام ملی تبدیل شود. امروز بیش از هر زمان دیگری به همدلی، آگاهی، اعتماد متقابل و حضور مسئولانه مردم نیاز داریم و بسیج می‌تواند با تکیه بر ایمان، عقلانیت، تخصص و ارتباط صادقانه با نسل جوان، در تقویت این سرمایه‌های ارزشمند و صیانت از استقلال و اقتدار کشور نقش‌آفرینی کند.

آینده بسیج در گرو اعتماد به نسل جوان و میدان‌دادن به استعدادها است

تسنیم: یکی از موضوعات مهم در تداوم پویایی بسیج، ارتباط مؤثر با نسل جوان و نوجوان است؛ نسلی که با اقتضائات، دغدغه‌ها و فضای ارتباطی متفاوتی رشد کرده است. برای انتقال فرهنگ ایثار، جهاد، مسئولیت‌پذیری و روحیه بسیجی به نسل جدید چه اقداماتی باید در دستور کار قرار گیرد و چگونه می‌توان زمینه حضور خلاقانه جوانان در عرصه‌های علمی، فناوری، فرهنگی و اقتصادی را فراهم کرد؟

آیت الله دری نجف آبادی: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید در برنامه‌ریزی‌های آینده بسیج مورد توجه قرار گیرد، ارتباط عمیق، مستمر و اثربخش با نسل جوان و نوجوان است. امروز جوانان ما در شرایطی متفاوت از نسل‌های گذشته رشد کرده‌اند و با تحولات گسترده علمی، فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای مواجه هستند. نمی‌توان با همان روش‌ها و ادبیات گذشته با نسل جدید ارتباط برقرار کرد؛ بلکه باید اقتضائات فکری، نیازها، پرسش‌ها و دغدغه‌های آنان را به‌درستی شناخت. اگر می‌خواهیم فرهنگ بسیجی در نسل‌های آینده استمرار پیدا کند، باید ابتدا زبان این نسل را بفهمیم و با منطق، گفت‌وگو، محبت و احترام با آنان ارتباط برقرار کنیم.

فرهنگ بسیجی پیش از آنکه مجموعه‌ای از شعارها و تعابیر باشد، یک فرهنگ عملی مبتنی بر ایمان، اخلاص، ایثار، مسئولیت‌پذیری و خدمت به مردم است. برای انتقال این فرهنگ به نسل جدید، باید الگوهای واقعی و عینی را معرفی کنیم. جوان امروز باید بداند بسیجی واقعی کسی است که برای حل مشکلات مردم تلاش می‌کند، در برابر سختی‌ها مسئولیت‌پذیر است، برای پیشرفت کشور از استعداد و تخصص خود استفاده می‌کند و در مسیر خدمت به جامعه از منافع شخصی فراتر می‌رود. معرفی سیره شهدا، ایثارگران و شخصیت‌هایی که در مقاطع مختلف تاریخ انقلاب با فداکاری و اخلاص خدمت کرده‌اند، می‌تواند در شکل‌گیری این الگوهای تربیتی نقش مؤثری داشته باشد.

موضوع مهم دیگر، فراهم کردن زمینه حضور واقعی جوانان در عرصه‌های تصمیم‌سازی و فعالیت‌های اجتماعی است. نباید صرفاً از جوانان انتظار داشته باشیم که مخاطب برنامه‌ها باشند، بلکه باید به آنان میدان بدهیم تا ایده‌ها، توانایی‌ها و خلاقیت‌های خود را به مرحله اجرا برسانند. بسیج باید از ظرفیت دانش‌آموزان، دانشجویان، نخبگان و جوانان متخصص استفاده کند و در طراحی و اجرای برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی و جهادی به آنان مسئولیت بسپارد. اعتماد به جوانان و واگذاری مسئولیت متناسب با توانایی‌های آنان، موجب افزایش انگیزه، خودباوری و احساس تعلق به جامعه و کشور خواهد شد.

در عرصه علمی و فناوری نیز ظرفیت جوانان ایرانی بسیار ارزشمند است. امروز کشور برای پیشرفت به نیروی انسانی متخصص، خلاق و نوآور نیاز دارد و بسیج می‌تواند با حمایت از استعدادهای جوان، ایجاد گروه‌های علمی و پژوهشی، پشتیبانی از شرکت‌های دانش‌بنیان و فراهم کردن ارتباط میان دانشگاه و صنعت، زمینه شکوفایی این ظرفیت‌ها را فراهم کند. باید کاری کنیم که جوانان احساس کنند می‌توانند با علم، دانش و ابتکار خود در حل مسائل کشور نقش داشته باشند. حمایت از ایده‌های نو، تسهیل مسیر فعالیت نخبگان و ایجاد فرصت برای تبدیل دانش به محصول و فناوری، از اقداماتی است که می‌تواند روحیه جهادی را در عرصه پیشرفت علمی متجلی کند.

در حوزه فرهنگی و رسانه‌ای نیز باید به ذائقه و اقتضائات نسل جدید توجه ویژه‌ای داشته باشیم. امروز بخش مهمی از ارتباطات جوانان در فضای مجازی شکل می‌گیرد و نمی‌توان این میدان را نادیده گرفت. لازم است جوانان بسیجی در حوزه تولید محتوای فرهنگی، فعالیت‌های رسانه‌ای، هنر، ادبیات، سینما و فناوری‌های نوین از فرصت و امکانات بیشتری برخوردار شوند. در این زمینه نباید خلاقیت جوانان را محدود کرد، بلکه باید با هدایت صحیح و فراهم کردن بستر مناسب، اجازه داد ایده‌های تازه و روش‌های نوین برای انتقال مفاهیم ارزشمند انقلاب و فرهنگ ایثار و مقاومت شکل بگیرد.

از سوی دیگر، یکی از راه‌های مؤثر برای پیوند دادن نسل جوان با فرهنگ بسیجی، حضور آنان در فعالیت‌های اجتماعی و گروه‌های جهادی است. وقتی یک دانشجو در کنار مردم یک منطقه محروم برای ساخت مدرسه یا تأمین آب آشامیدنی تلاش می‌کند، یا یک جوان متخصص برای حل مشکل یک واحد تولیدی وارد میدان می‌شود، مفهوم مسئولیت‌پذیری و خدمت را به‌صورت عملی تجربه می‌کند. این تجربه‌ها تأثیر تربیتی عمیقی دارند و می‌توانند روحیه ایثار و کار جمعی را در نسل جدید تقویت کنند. همچنین باید از ظرفیت جوانان در حوزه اشتغال‌زایی، کارآفرینی، فعالیت‌های اقتصادی و توسعه کسب‌وکارهای نوآورانه حمایت کرد تا روحیه بسیجی در عرصه تولید و پیشرفت اقتصادی نیز نمود پیدا کند.

آینده بسیج به میزان توانایی آن در اعتمادسازی و ارتباط مؤثر با نسل جوان وابسته است. باید میان نسل‌های مختلف پیوندی مستحکم برقرار کنیم و تجربه ارزشمند پیشکسوتان انقلاب و دفاع مقدس را با دانش، خلاقیت و انرژی نسل جدید درآمیزیم. جوانان ما سرمایه‌های اصلی کشور هستند و اگر به آنان اعتماد کنیم، فرصت رشد و نقش‌آفرینی بدهیم و زمینه بروز استعدادهایشان را فراهم آوریم، می‌توانند در همه عرصه‌های علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی منشأ تحولات بزرگی باشند. بسیج باید خانه امید، میدان فعالیت و محل شکوفایی استعدادهای جوانان باشد؛ مجموعه‌ای که در آن ایمان و تخصص، تجربه و نوآوری و آرمان‌خواهی و عقلانیت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

بسیج در افق پیشرفت ایران؛ از عدالت اجتماعی تا تقویت اقتدار ملی

تسنیم: با توجه به جایگاه راهبردی بسیج در منظومه انقلاب اسلامی و تجربه موفق این نهاد در عبور از بحران‌های مختلف، برای آینده بسیج چه افقی متصور هستید؟ همچنین مسئولان کشور، دستگاه‌های اجرایی و مردم چگونه می‌توانند از ظرفیت عظیم بسیج برای حل مسائل کشور، تحقق عدالت اجتماعی، رفع محرومیت‌ها و تقویت اقتدار ملی بیشتر بهره بگیرند؟

آیت الله دری نجف آبادی: آینده بسیج را باید در استمرار نقش‌آفرینی مؤثر این نهاد در عرصه‌های مختلف کشور و متناسب با نیازها و تحولات جامعه جست‌وجو کرد. بسیج از ابتدا با یک اندیشه راهبردی و با اتکا به حضور و اراده مردم شکل گرفت و در طول دهه‌های گذشته نشان داده است که می‌تواند در شرایط دشوار و بحران‌های گوناگون، ظرفیت‌های مردمی را سازمان‌دهی و به میدان عمل وارد کند. این تجربه ارزشمند باید برای آینده حفظ و تقویت شود؛ البته با این نگاه که مأموریت‌های بسیج متناسب با مسائل روز کشور، نیازهای جامعه و اقتضائات نسل‌های جدید توسعه پیدا کند.

افق پیش روی بسیج، حضور مؤثر در مسیر پیشرفت و آبادانی کشور، تقویت سرمایه اجتماعی، گسترش عدالت و کمک به حل مسائل اساسی مردم است. امروز کشور در حوزه‌هایی مانند اقتصاد، تولید، اشتغال، محیط زیست، آب، آسیب‌های اجتماعی، مسائل فرهنگی و پیشرفت علمی با موضوعات مهمی روبه‌روست. بسیج می‌تواند با بهره‌گیری از شبکه گسترده مردمی خود، شناسایی دقیق مسائل و استفاده از ظرفیت متخصصان و نیروهای داوطلب، در کنار دستگاه‌های مسئول برای حل این مشکلات نقش‌آفرینی کند. البته این حضور باید مسئله‌محور، تخصصی، منظم و مبتنی بر برنامه باشد تا ظرفیت‌های ارزشمند مردمی به نتیجه ملموس و قابل ارزیابی منتهی شود.

مسئولان و دستگاه‌های اجرایی نیز باید نگاه خود را به ظرفیت بسیج، نگاهی مبتنی بر اعتماد، همکاری و استفاده از توان تخصصی مردم قرار دهند. بسیج نباید صرفاً در زمان وقوع بحران‌ها مورد توجه قرار گیرد، بلکه لازم است در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای و حل مسائل مستمر کشور نیز از توان آن استفاده شود. دستگاه‌های اجرایی می‌توانند با شناسایی نیازهای واقعی مناطق، تعریف مأموریت‌های مشخص، فراهم کردن امکانات و ایجاد سازوکارهای همکاری، زمینه مشارکت گروه‌های جهادی، متخصصان و نیروهای داوطلب را فراهم کنند. در عین حال، مسئولیت قانونی و اجرایی هر دستگاه باید محفوظ بماند و همکاری‌ها در چارچوب قانون، با تقسیم کار روشن و پاسخ‌گویی مشخص انجام شود.

یکی از عرصه‌های مهم نقش‌آفرینی بسیج، تحقق عدالت اجتماعی و رفع محرومیت‌هاست. عدالت زمانی در زندگی مردم معنا پیدا می‌کند که دسترسی به امکانات ضروری، خدمات عمومی، آموزش، بهداشت، اشتغال و فرصت‌های پیشرفت محدود به مناطق برخوردار نباشد. بسیج می‌تواند با حضور میدانی در مناطق محروم، شناسایی مشکلات خانوارها و روستاها، کمک به اجرای طرح‌های عمرانی و خدماتی و پیگیری نیازهای اساسی مردم، به کاهش فاصله‌ها کمک کند. در این مسیر، باید به جای اقدامات مقطعی و صرفاً حمایتی، به توانمندسازی مردم، ایجاد فرصت‌های پایدار اشتغال و تقویت زیرساخت‌های اقتصادی مناطق توجه بیشتری شود.

در حوزه اقتصاد نیز ظرفیت بسیج می‌تواند در کنار سیاست‌ها و برنامه‌های دولت و بخش خصوصی به کار گرفته شود. حمایت از تولید داخلی، کمک به توسعه کسب‌وکارهای کوچک و محلی، تقویت مشاغل خانگی، شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی مناطق و پشتیبانی از طرح‌های دانش‌بنیان، از جمله زمینه‌هایی است که مشارکت نیروهای مردمی و متخصصان می‌تواند در آن مؤثر باشد. باید به جوانان و کارآفرینان فرصت داد تا با اتکا به دانش و ابتکار خود در مسیر تولید و اشتغال حرکت کنند. البته موفقیت این برنامه‌ها نیازمند دسترسی به آموزش، تسهیلات مناسب، بازار فروش و پشتیبانی کارشناسی است و بسیج می‌تواند در ایجاد ارتباط میان مردم، نهادهای حمایتی و دستگاه‌های مسئول نقش تسهیل‌گر داشته باشد.

از سوی دیگر، اقتدار ملی تنها به توان دفاعی و نظامی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از توانمندی‌های اقتصادی، علمی، فرهنگی، اجتماعی و امنیتی را در بر می‌گیرد. هر اندازه جامعه از انسجام، اعتماد عمومی، خودباوری، توان تولید و آمادگی علمی و فناوری بیشتری برخوردار باشد، قدرت ملی نیز تقویت خواهد شد. بسیج می‌تواند با تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری، ترویج فرهنگ کار و تلاش، حمایت از پیشرفت علمی و کمک به حفظ وحدت و همبستگی اجتماعی، در افزایش این اقتدار نقش داشته باشد. حضور آگاهانه و مسئولانه مردم در عرصه‌های مختلف، پشتوانه مهمی برای عبور کشور از مشکلات و مواجهه با تهدیدهاست.

مردم نیز در این مسیر صرفاً مخاطب برنامه‌ها نیستند، بلکه صاحبان اصلی ظرفیت بسیج و مهم‌ترین سرمایه آن به شمار می‌روند. هر فردی با هر تخصص، تجربه و توانایی می‌تواند در حل مسائل جامعه سهمی داشته باشد؛ یک معلم با آموزش و تربیت نسل آینده، یک پزشک با خدمت‌رسانی به مناطق کم‌برخوردار، یک مهندس با ارائه راهکارهای فنی، یک کارآفرین با ایجاد اشتغال و یک جوان با ایده و خلاقیت خود می‌تواند بخشی از این حرکت جمعی باشد. باید زمینه مشارکت داوطلبانه و سازمان‌یافته مردم فراهم شود و از پیشنهادها و تجربه‌های آنان در تصمیم‌گیری‌ها و اجرای برنامه‌ها استفاده شود.

بنابراین، آینده بسیج در گرو حفظ اصالت مردمی، تقویت تخصص و کارآمدی، اعتماد به نسل جوان و پیوند مستمر با نیازهای واقعی جامعه است. بسیج هر اندازه بتواند از ظرفیت‌های متنوع مردم استفاده کند، با دستگاه‌های اجرایی همکاری سازنده داشته باشد و خدمات خود را با شفافیت، عدالت و پاسخ‌گویی همراه سازد، زمینه بیشتری برای اثرگذاری در حل مسائل کشور خواهد داشت. باید از تجربه‌های گذشته درس گرفت، برای آینده برنامه داشت و اجازه نداد روحیه ایثار، اخلاص و خدمت در حد خاطره و شعار باقی بماند. هدف آن است که این فرهنگ در عرصه‌های مختلف زندگی مردم جاری باشد و هر جا کشور و جامعه با مسئله‌ای روبه‌روست، ظرفیت ایمان، دانش، تخصص و مشارکت مردم برای حل آن به میدان بیاید.

انتهای پیام/711/