روایت تلخ فقرزنانه دراراک/چگونه تورم فرصت خودکفایی مددجویان رامی‌گیرد؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، فقر، همچنان یکی از چالش‌های جدی اجتماعی و اقتصادی جوامع شهری است؛ پدیده‌ای که برخلاف تصور عمومی، صرفاً با کاهش درآمد و ناتوانی در تأمین نیازهای اولیه تعریف نمی‌شود، بلکه در بسیاری از موارد ریشه در مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی دارد. در این میان، طلاق، فوت سرپرست خانوار، بیماری، زندانی شدن سرپرست و بدسرپرستی از جمله عواملی هستند که می‌توانند خانواده‌ها را به‌تدریج وارد چرخه‌ای از محرومیت و نیازمندی کنند؛ چرخه‌ای که خروج از آن به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

در کلان‌شهر اراک نیز اگرچه وجود صنایع بزرگ و ظرفیت‌های اقتصادی، این شهر را به یکی از قطب‌های صنعتی کشور تبدیل کرده است، اما در کنار این ظرفیت‌ها، واقعیت‌های اجتماعی و اقتصادی دیگری نیز وجود دارد که کمتر در معرض توجه قرار گرفته‌اند. بخشی از خانواده‌های ساکن این شهر با مشکلات معیشتی، ناپایداری اقتصادی، هزینه‌های سنگین مسکن و پیامدهای آسیب‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ شرایطی که نشان می‌دهد توسعه صنعتی و اقتصادی لزوماً به معنای برطرف شدن همه چالش‌های معیشتی و اجتماعی نیست.

اما شاید مهم‌ترین بخش آمارهای موجود از نیازمندان، ریشه‌یابی عوامل شکل‌گیری فقر باشد؛ جایی که بر اساس ارزیابی مسئولان کمیته امداد منطقه یک اراک، حدود 63 درصد محرومیت‌های جامعه مددجویی متأثر از آسیب‌های اجتماعی است. این آمار در کنار سهم بالای زنان سرپرست خانوار و غلبه خانواده‌های یک‌نفره و دونفره، از شکل‌گیری الگویی از فقر جوان و زنانه حکایت دارد؛ فقری که صرفاً با پرداخت مستمری و کمک‌های مقطعی برطرف نمی‌شود و برای مقابله با آن باید به سراغ ریشه‌های اجتماعی و خانوادگی رفت.

در چنین شرایطی، موضوع توانمندسازی اقتصادی، ایجاد اشتغال پایدار، تأمین مسکن و تقویت حمایت‌های اجتماعی بیش از گذشته اهمیت پیدا می‌کند؛ به‌ویژه آنکه تورم و طولانی شدن فرایند پرداخت تسهیلات بانکی، خود به مانعی در مسیر خودکفایی مددجویان تبدیل شده است.

خبرنگار خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در گفت‌وگو با غلامرضا حافظ کمال، رئیس کمیته امدادامام خمینی(ره) اداره منطقه یک اراک، ضمن بررسی ابعاد محرومیت و وضعیت معیشتی خانواده‌های تحت حمایت، به واکاوی ریشه‌های اجتماعی فقر، چالش‌های حمایت از زنان سرپرست خانوار، عملکرد نظام حمایتی و موانع پیش‌روی اشتغال و توانمندسازی مددجویان پرداخته است که شمروح آن در زیر می‌آید:

فقر در منطقه یک اراک جوان، زنانه و متأثر از آسیب‌های اجتماعی است

63 درصد فقر مددجویان منطقه یک اراک ریشه در آسیب‌های اجتماعی دارد

77 درصد مددجویان کمیته امداد منطقه یک اراک زن‌سرپرست هستند

روایت تلخ فقر زنانه در اراک؛ 63 درصد محرومیت‌ها ریشه اجتماعی دارد

6 هزار خانوار اراکی زیر چتر حمایتی کمیته امداد؛ فقر همچنان پابرجاست

طلاق و آسیب‌های اجتماعی؛ عوامل اصلی شکل‌گیری فقر در منطقه یک اراک

65 درصد مددجویان کمیته امداد منطقه یک اراک مسکن ملکی ندارند

وقتی طلاق و بدسرپرستی خانواده‌ها را به چرخه فقر می‌کشاند

 وام اشتغال دیر می‌رسد؛ تورم فرصت خودکفایی مددجویان را می‌گیرد

مستمری‌ها پاسخگوی هزینه زندگی مددجویان نیست

از طلاق تا بیکاری؛ زنجیره آسیب‌های اجتماعی در شکل‌گیری فقر اراک

تسنیم: کمیته امداد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای حمایتی کشور، چه رویکردها و برنامه‌هایی را برای حمایت از اقشار نیازمند دنبال می‌کند؟

حافظ کمال: کمیته امداد یکی از بزرگ‌ترین نهادهای حمایتی کشور است که هم‌سن نظام و انقلاب اسلامی بوده و نخستین نهادی محسوب می‌شود که به دستور امام راحل(ره) و در راستای اجرای عدالت تأسیس شد. این نهاد پس از شکل‌گیری، سیاست‌های متنوعی را متناسب با شرایط جامعه و نظام در پیش گرفته و تلاش کرده است مأموریت‌های خود را با تحولات و نیازهای روز جامعه هماهنگ کند.

اعتقاد ما این است که کمیته امداد بازوی عاطفی نظام است و این نهاد به‌صورت مستقیم زیر نظر مقام معظم رهبری فعالیت می‌کند. در همین راستا، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره امام راحل(ره) و رهبر شهید، برای مقام معظم رهبری آرزوی توفیق داریم.

برنامه‌های کمیته امداد متناسب با سیاست‌های کلان دولت و نظام و بر اساس الزامات بودجه‌ای و برنامه راهبردی ابلاغ‌شده تدوین و اجرا می‌شود. رویکرد امسال کمیته امداد بر چهار محور استوار است که محور نخست، اقتصاد رفاه برای توانمندسازی جامعه مددجویی با تأکید بر رفاه توانمندساز است و شعار امسال ما نیز «نیازمحور و توانمندساز» تعیین شده است.

محور دوم، راه‌اندازی و توسعه سکوی هوشمند امداد امام با استفاده از لایه‌های مختلف داده‌ها و هوش مصنوعی و بر مبنای حکمرانی داده‌محور است. محور سوم، توانمندسازی داده‌محور و سکوپایه بر مبنای اقتصاد دیجیتال امداد و محور چهارم نیز استفاده از روش‌های نوین کسب درآمد از طریق ایجاد و جذب منابع از محل مسئولیت‌های اجتماعی صنایع و بنگاه‌های اقتصادی است.

این چهار محور، نقشه راه کمیته امداد برای برنامه‌ریزی و پیشبرد اهداف محسوب می‌شود. با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور و جنگی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، تلاش کرده‌ایم متناسب با شرایط موجود، آرایش عملیاتی خود را تنظیم کنیم و برنامه‌ها را پیش ببریم.

تسنیم: وضعیت فعلی محرومیت و نیازمندی در محدوده فعالیت کمیته امداد منطقه یک اراک چگونه است و چه تعداد خانوار تحت پوشش این اداره قرار دارند؟ ترکیب جمعیتی و وضعیت اقتصادی این خانواده‌ها چگونه است؟

حافظ کمال: برای تبیین وضعیت محرومیت و نیازمندی باید با عدد و رقم صحبت کرد؛ چراکه بخش مهمی از واقعیت‌های این حوزه در آمارها نهفته است. اعداد و ارقام مربوط به جامعه مددجویی چندان خوشایند نیست؛ زیرا هرچه سطح فقر در جامعه کاهش پیدا کند، نشان‌دهنده حرکت بیشتر به سمت توسعه‌یافتگی است.

در حال حاضر، تعداد کل خانوارهای تحت حمایت کمیته امداد منطقه یک اراک 6 هزار و 273 خانوار است که این خانواده‌ها 10 هزار و 717 نفر را شامل می‌شوند. از مجموع این خانوارها، 4 هزار و 860 خانوار دارای سرپرست زن و یک‌هزار و 413 خانوار دارای سرپرست مرد هستند؛ به این معنا که حدود 77 درصد مددجویان ما را خانوارهای زن‌سرپرست تشکیل می‌دهند.

از نظر وضعیت اقتصادی نیز حدود 88 درصد این خانواده‌ها در دهک‌های درآمدی یک تا سه قرار دارند. ما تلاش می‌کنیم خطاهای احتمالی در شناسایی و دهک‌بندی خانواده‌ها را به حداقل برسانیم، اما همین آمار نشان می‌دهد که جامعه هدف ما عمدتاً از اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر هستند. البته آن 12 درصدی که در دهک چهار به بالا قرار دارند نیز شرایط خاصی دارند که باید در بررسی وضعیت آنها مورد توجه قرار گیرد.

6 هزار و 273 خانوار تت پوشش کمیته امداد منطقه یک اراک هستند

تسنیم: مهم‌ترین گروه‌های آسیب‌پذیر تحت پوشش کمیته امداد منطقه یک اراک کدام‌اند و چه عواملی بیشترین نقش را در شکل‌گیری فقر و نیازمندی این خانواده‌ها دارند؟

حافظ کمال: خانواده‌های تحت حمایت ما از اقشار مختلف جامعه هستند و هرکدام به دلایل متفاوتی با مشکلات اقتصادی و معیشتی مواجه شده‌اند. در میان این خانواده‌ها، 462 خانوار دارای سرپرست بیمار، 167 خانوار خودسرپرست، 280 خانوار دارای سرپرست زندانی، 96 خانوار سالمند، 2 هزار و 317 خانوار به دلیل فوت همسر و یک‌هزار و 999 خانوار به دلیل طلاق تحت حمایت قرار دارند. همچنین 122 خانوار نیز در گروه خانواده‌های دارای کودک و افراد تحت نگهداری قرار می‌گیرند.

یکی از ویژگی‌های مهم منطقه یک اراک این است که بخش قابل توجهی از فقر موجود، ناشی از آسیب‌های اجتماعی است. ما به‌طور کلی با دو نوع فقر مواجه هستیم؛ فقر ناشی از عوامل طبیعی و فقر ناشی از عوامل غیرطبیعی و آسیب‌های اجتماعی.

بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، اگر سالمندی را نیز در گروه عوامل طبیعی قرار دهیم، حدود 37 درصد مددجویان ما به دلایل مرتبط با این عوامل در شرایط فقر قرار گرفته‌اند، اما 63 درصد دیگر با فقر ناشی از آسیب‌های اجتماعی مواجه هستند.

موضوعاتی مانند طلاق، فوت همسر، زندانی بودن سرپرست خانوار و بدسرپرستی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری این وضعیت هستند و بخش قابل توجهی از خانواده‌های تحت حمایت ما به دلیل همین مسائل نیازمند دریافت خدمات حمایتی شده‌اند.

82 درصد خانواده‌های تحت حمایت را خانوارهای یک‌نفره و دونفره تشکیل می‌دهند

تسنیم: از نظر بُعد خانوار و ویژگی‌های جمعیتی، چه وضعیتی در میان مددجویان منطقه یک اراک وجود دارد و مهم‌ترین ویژگی فقر در این محدوده چیست؟

حافظ کمال: یکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه جامعه مددجویی ما، پایین بودن بُعد خانوار است. از مجموع 6 هزار و 273 خانوار تحت حمایت، 3 هزار و 313 خانوار یک‌نفره و یک‌هزار و 842 خانوار دونفره هستند؛ بنابراین حدود 82 درصد خانواده‌های تحت حمایت ما را خانوارهای یک‌نفره و دونفره تشکیل می‌دهند.

البته در میان مددجویان، خانواده‌های پرجمعیت، حتی خانواده‌های هفت‌نفره نیز داریم، اما بخش عمده جامعه هدف ما در قالب خانوارهای یک‌نفره و دونفره قرار می‌گیرند. این موضوع ارتباط مستقیمی با همان آسیب‌های اجتماعی دارد که به آنها اشاره کردم.

برای مثال، ممکن است یک دختر یا زن جوان ازدواج کرده باشد، اما به دلیل نرسیدن به توافق با همسر، زندگی مشترک او به طلاق منتهی شود. اگر این فرد فرزندی نداشته باشد یا در صورت داشتن فرزند، حضانت او به پدر واگذار شده باشد، ممکن است به‌عنوان یک خانوار یک‌نفره تحت حمایت کمیته امداد قرار بگیرد.

اگر بخواهم ویژگی فقر در منطقه یک اراک را جمع‌بندی کنم، باید بگویم فقر در این منطقه عمدتاً جوان، زنانه و متأثر از آسیب‌های اجتماعی است. به دلیل اینکه بخش زیادی از این فقر ریشه در مسائلی مانند طلاق، بدسرپرستی، زندانی بودن سرپرست خانوار و سایر آسیب‌های اجتماعی دارد، با نوعی فقر بدخیم مواجه هستیم، نه فقر خوش‌خیم.

به عبارت دیگر، فقر موجود در منطقه یک اراک عمدتاً فقر سالمندی نیست، بلکه فقر جوان و زنانه‌ای است که ریشه‌های اجتماعی دارد و همین ویژگی، ضرورت توجه جدی به عوامل اجتماعی شکل‌گیری محرومیت را دوچندان می‌کند.

77 درصد مددجویان کمیته امداد منطقه یک اراک را خانوارهای زن‌سرپرست تشکیل می‌دهند

تسنیم: با توجه به اینکه حدود 77 درصد مددجویان منطقه یک اراک را زنان سرپرست خانوار تشکیل می‌دهند، تفاوت فقر زنانه و مردانه در جامعه هدف کمیته امداد چیست؟ همچنین وضعیت مسکن خانواده‌های تحت حمایت چگونه است؟

حافظ کمال: جنسیت در نوع و میزان محرومیت تأثیرگذار است و مواجهه با فقر زنانه با فقر مردانه تفاوت‌های جدی دارد. مقابله با فقر مردانه و ارائه حمایت‌های لازم در بسیاری از موارد آسان‌تر است، اما فقر زنانه به دلیل ویژگی‌ها و شرایط خاص زنان سرپرست خانوار، پیچیدگی بیشتری دارد و حمایت از این گروه دشوارتر است.

در کنار این موضوع، وضعیت مسکن مددجویان نیز یکی از مسائل مهم جامعه هدف ماست. از مجموع 6 هزار و 273 خانوار تحت حمایت کمیته امداد منطقه یک اراک، 2 هزار و 236 خانوار مستأجر هستند. همچنین 2 هزار و 216 خانوار دارای منزل مسکونی ملکی هستند که حدود 35 درصد مجموع خانوارهای تحت حمایت را شامل می‌شوند.

به این ترتیب، حدود 65 درصد مددجویان فاقد مسکن ملکی هستند و به‌صورت مستأجر، سکونت رایگان، در منازل سازمانی یا مراکز نگهداری زندگی می‌کنند. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از هزینه‌های حمایتی ما به تأمین ودیعه و اجاره مسکن این خانواده‌ها اختصاص پیدا می‌کند.

تسنیم: آیا مستمری‌ها و کمک‌های حمایتی کمیته امداد پاسخگوی حداقل نیازهای معیشتی خانواده‌های تحت پوشش است؟ با توجه به تورم و افزایش هزینه‌های مسکن، درمان و مواد غذایی، چه فاصله‌ای میان میزان حمایت پرداختی و هزینه واقعی زندگی مددجویان وجود دارد و برای جبران این شکاف چه اقداماتی انجام می‌شود؟

حافظ کمال: طبیعتاً حمایت‌های کمیته امداد پاسخگوی تمام نیازهای مددجویان نیست. برای آگاهی از میزان مستمری پرداختی، خانواده یک‌نفره ماهانه 2 میلیون و 100 هزار تومان، خانواده دونفره 2 میلیون و 985 هزار تومان، خانواده سه‌نفره 4 میلیون و 200 هزار تومان، خانواده چهار نفره 5 میلیون و 370 هزار تومان و خانواده پنج‌نفره و بیشتر 6 میلیون و 700 هزار تومان کمک‌معیشت دریافت می‌کنند.

با توجه به تورم حاکم بر اقتصاد کشور، واقعاً شرایط موجود بر زندگی مددجویان تأثیرگذار است و نمی‌توان انتظار داشت تورمی که زندگی عموم مردم را تحت تأثیر قرار داده، بر زندگی خانواده‌های تحت حمایت بی‌تأثیر باشد.

اگر به سرفصل‌های حمایتی کمیته امداد توجه کنید، متوجه می‌شوید که بیشتر خدمات ما در قالب کمک‌هزینه تعریف شده است. ما این واقعیت را می‌پذیریم که تمام هزینه‌های زندگی یک خانوار را تأمین نمی‌کنیم، بلکه در کنار خانواده‌ها هستیم و بخشی از هزینه‌های آنها را پوشش می‌دهیم.

برای مثال، در موضوع جهیزیه، ممکن است هزینه تهیه جهیزیه یک نوعروس با توجه به عرف و شرایط محل زندگی به یک میلیارد تومان برسد، اما کمیته امداد بخشی از این هزینه را که ممکن است حدود 200 میلیون تومان باشد، تأمین می‌کند. بنابراین، رویکرد ما تأمین بخشی از هزینه‌های موردنیاز خانواده‌ها و همراهی مستمر با آنهاست.

در حوزه مسکن نیز علاوه بر پرداخت تسهیلات، کمک‌هزینه اجاره مسکن به مددجویان پرداخت می‌شود که سرانه متوسط آن ماهانه حدود 2 میلیون تومان است. البته میزان اجاره‌بها در میان مددجویان متفاوت است؛ برخی خانواده‌ها به دلیل شرایط محل سکونت یا تعهدات مالی دیگر، هزینه‌های بیشتری دارند، اما میانگین کمک‌هزینه اجاره مسکن پرداختی ما حدود 2 میلیون تومان در ماه است.

در حوزه درمان و سایر نیازهای حمایتی نیز خدمات متناسب با شرایط مددجویان ارائه می‌شود. از زمانی که سامانه امداد هوشمند در کمیته امداد مستقر شده، بخشی از خدمات و نیازهای مددجویان در بستر سامانه‌های الکترونیکی و بدون دخالت مستقیم نیروی انسانی قابل ارائه است که این موضوع میزان خطا را به شکل قابل توجهی کاهش داده است.

در کمیته امداد حدود 120 بسته خدمتی تعریف شده که متناسب با شرایط و نیاز مددجو ارائه می‌شود. البته استفاده از این خدمات به برخورداری فرد از شرایط و ضوابط تعیین‌شده بستگی دارد. با وجود محدودیت منابع، تلاش می‌کنیم افرادی که واجد شرایط هستند از خدمات موردنیاز خود بهره‌مند شوند.

این‌طور نیست که اگر مددجویی از یک خدمت مانند کمک‌هزینه اجاره مسکن استفاده کرد، دیگر نتواند از سایر خدمات بهره‌مند شود. چنانچه فرد شرایط دریافت تسهیلات کارگشایی، خدمات فرهنگی، تسهیلات اشتغال، ودیعه مسکن یا خرید مسکن را داشته باشد، می‌تواند به‌صورت هم‌زمان از این خدمات استفاده کند.

البته در کمیته امداد دو نوع نظام خدمتی تعریف شده است؛ نظام تک‌خدمتی و چندخدمتی. در برخی موارد، فرد هنگام مراجعه صرفاً یک خدمت مشخص، مانند اشتغال یا جهیزیه را درخواست می‌کند و همان خدمت را دریافت می‌کند، اما مددجویان مستمری‌بگیر و خانواده‌هایی که در گروه چندخدمتی قرار دارند، در صورت برخورداری از شرایط لازم می‌توانند به‌صورت هم‌زمان از بسته‌های مختلف حمایتی استفاده کنند.

یکی از مبانی اصلی توانمندسازی خانواده‌ها، ارائه خدمات اشتغال است

تسنیم: یکی از مأموریت‌های اصلی کمیته امداد توانمندسازی و خروج مددجویان از چرخه حمایت است. در منطقه یک اراک چه برنامه‌هایی برای ایجاد اشتغال پایدار، مهارت‌آموزی و خودکفایی اقتصادی خانواده‌ها دنبال می‌شود و چه میزان از مددجویان به استقلال اقتصادی رسیده‌اند؟ همچنین برای جلوگیری از شکست طرح‌های اشتغال پس از دریافت تسهیلات چه اقداماتی انجام می‌دهید؟

حافظ کمال: همان‌طور که اشاره کردید، توانمندسازی یکی از رویکردهای اصلی و مأموریت‌های مهم کمیته امداد است، اما واقعیت این است که شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه تا حدودی حرکت ما را برای رسیدن مددجویان به خودکفایی و خوداتکایی کند کرده است؛ زیرا توانمند شدن خانواده‌ها به شرایط اقتصادی جامعه وابستگی دارد.

در سال‌های گذشته، کمیته امداد جشن خودکفایی برگزار می‌کرد و بر اساس خدمات و شاخص‌هایی که برای خودکفایی تعریف شده بود، بخشی از مددجویان به این مرحله می‌رسیدند، اما امروز با شرایط خاص اقتصادی مواجه هستیم. با وجود این شرایط، همچنان برای تحقق برنامه‌ها و اهداف خود تلاش می‌کنیم.

یکی از مبانی اصلی توانمندسازی خانواده‌ها، ارائه خدمات اشتغال است. البته اشتغال در کمیته امداد صرفاً به معنای پرداخت تسهیلات نیست، بلکه مجموعه‌ای از خدمات مختلف را در بر می‌گیرد. نخستین مرحله، آموزش مددجویانی است که فاقد مهارت هستند. تلاش می‌کنیم آموزش‌های ارائه‌شده به ایجاد اشتغال منجر شود و در مرحله بعد نیز اشتغال ایجادشده به یک فعالیت پایدار اقتصادی تبدیل شود.

در این مسیر، کارشناسان ما مستقر هستند و خدمات مشاوره شغلی ارائه می‌دهند. نیازسنجی و بررسی کارشناسی نیز پیش از ارائه خدمات اشتغال انجام می‌شود تا حمایت‌ها بر اساس نیاز واقعی مددجو و ظرفیت‌های موجود صورت بگیرد.

مددجویانی که شرایط دریافت تسهیلات اشتغال را داشته باشند، از این تسهیلات بهره‌مند می‌شوند. منابع این تسهیلات شامل تسهیلات بانکی، تسهیلات پیش‌بینی‌شده از سوی دولت و منابع صندوق امداد ولایت است که با هدف ایجاد و کمک به پایدارسازی مشاغل در اختیار خانواده‌ها قرار می‌گیرد. البته بخشی از مددجویان شرایط دریافت تسهیلات را ندارند و برای این گروه نیز سرفصل دیگری با عنوان کاریابی در نظر گرفته شده است.

تسنیم: با توجه به ویژگی‌های متفاوت خانواده‌های تحت حمایت، به‌ویژه زنان سرپرست خانوار، کودکان فاقد سرپرست، سالمندان و خانواده‌های دارای شرایط خاص، چه اقداماتی برای حمایت از این گروه‌ها انجام می‌شود؟ کدام‌یک از این گروه‌ها با کمبود حمایت جدی‌تری مواجه هستند و آیا خدمات کمیته امداد علاوه بر کمک‌های مالی، نیازهای درمانی، روانی، اجتماعی و آموزشی آنها را نیز پوشش می‌دهد؟

حافظ کمال: سیاست اصلی کمیته امداد، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر با توجه به ویژگی‌ها و شرایط متفاوت خانواده‌هاست. زنان سرپرست خانوار یکی از گروه‌های اصلی جامعه هدف ما هستند. کودکان فاقد والدین، سالمندان و خانواده‌های دارای شرایط خاص نیز از دیگر گروه‌هایی هستند که تحت حمایت قرار می‌گیرند.

همان‌طور که در آمارهای قبلی اشاره کردم، 122 خانوار در گروه خانواده‌های دارای کودک و افراد تحت نگهداری قرار دارند؛ به این معنا که فرد یا افرادی مسئولیت نگهداری از کودکان فاقد والدین را بر عهده گرفته‌اند. همچنین در حوزه زنان سرپرست خانوار، گروه‌های مختلفی از جمله زنان دارای همسر فوت‌شده، زنان مطلقه، زنان خودسرپرست، خانواده‌های دارای سرپرست زندانی و خانواده‌های دارای شرایط متارکه و بدسرپرستی تحت حمایت ما قرار دارند.

مأموریت کمیته امداد حمایت از دو گروه اصلی زنان و مردان سرپرست خانوار است. زنان سرپرست خانوار با ویژگی‌هایی که اشاره شد، یک گروه از جامعه هدف ما هستند و مردان سرپرست خانوار نیز به دو گروه سالمندان و افراد بیمار تقسیم می‌شوند. در تعریف ما، افراد بالای 60 سال سالمند محسوب می‌شوند و مردان سرپرستی که کمتر از این سن دارند، اما به دلیل بیماری توانایی اداره خانواده را ندارند نیز در گروه مددجویان قرار می‌گیرند.

نوع حمایت‌ها نیز متناسب با شرایط هر خانواده تعیین می‌شود. برای مثال، بسته حمایتی یک زن سرپرست خانوار که دارای مسکن ملکی است با بسته حمایتی زنی که مستأجر است، تفاوت دارد. ما تلاش می‌کنیم متناسب با نیاز واقعی هر خانواده، خدمات موردنیاز آن را تعریف و ارائه کنیم.

در واقع، نقش کمیته امداد در این زمینه تا حدودی شبیه پزشک عمومی است؛ همان‌طور که پزشک با بررسی شرایط بیمار و نوع بیماری برای او نسخه مناسب تجویز می‌کند، ما نیز با بررسی شرایط اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی مددجویان، بسته حمایتی متناسب با نیاز آنها را در نظر می‌گیریم.

البته شرایط فقر در شهر اراک با برخی شهرستان‌ها تفاوت دارد؛ زیرا هزینه‌های زندگی در اراک بالاتر است و طبیعتاً پاسخگویی به نیازهای خانواده‌های تحت حمایت در چنین شرایطی به منابع و اعتبارات بیشتری نیاز دارد.

صرف ثبت‌نام در سامانه و برخورداری از برخی شاخص‌های اولیه، به معنای پذیرش قطعی فرد نیست

تسنیم: فرایند شناسایی و پذیرش مددجویان در کمیته امداد منطقه یک اراک چگونه انجام می‌شود؟ چه سازوکاری برای جلوگیری از ورود افراد غیرنیازمند به چرخه حمایت و در مقابل، شناسایی خانواده‌های محرومی که به دلایل مختلف تحت پوشش قرار نگرفته‌اند، وجود دارد؟ همچنین چگونه بر نحوه هزینه‌کرد کمک‌های مردمی و توزیع عادلانه آنها نظارت می‌شود؟

حافظ کمال: این موضوع یکی از مسائل مهم و به‌روز در حوزه فعالیت کمیته امداد است. از زمانی که سامانه امداد هوشمند مستقر شده، فرایند شناسایی و پذیرش نیازمندان برای ما تسهیل شده و دقت آن افزایش پیدا کرده است. در مناطق روستایی، رابطانی از جمله اعضای شوراهای اسلامی، دهیاران و معتمدان محلی داریم که خانواده‌های نیازمند را شناسایی و به کمیته امداد معرفی می‌کنند. با این حال، فرایند اصلی ورود متقاضیان به چرخه حمایتی از طریق سامانه امداد هوشمند انجام می‌شود.

در حال حاضر، سامانه امداد هوشمند با 32 درگاه اطلاعاتی مرتبط است و همین ارتباطات موجب شده میزان خطا در شناسایی و پذیرش مددجویان به حداقل برسد. اطلاعات اقتصادی و دارایی متقاضیان از طریق این درگاه‌ها بررسی می‌شود و افرادی که دارای درآمد یا دارایی متناسب با شرایط اقتصادی بالاتر هستند، امکان ورود به چرخه حمایت مستمر کمیته امداد را نخواهند داشت.

یکی از معیارهای اصلی پذیرش در کمیته امداد، دهک درآمدی خانوار است. افرادی که در دهک‌های درآمدی یک تا سه قرار دارند، در صورت احراز سایر شرایط می‌توانند از خدمات مستمر ما بهره‌مند شوند. افراد قرارگرفته در دهک‌های چهار و پنج نیز در صورت برخورداری از استعداد و شرایط لازم، می‌توانند از خدمات اشتغال استفاده کنند.

در کنار این سازوکار، مراکز نیکوکاری مستقر در محله‌ها نیز نقش مهمی در شناسایی خانواده‌های نیازمند دارند. خوشبختانه سطح آگاهی مردم نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده و متقاضیان اطلاعات بیشتری درباره شرایط ورود به کمیته امداد و سایر نهادهای حمایتی دارند.

بخشی از افراد واجد شرایط نیز به‌صورت خودمعرف به ما مراجعه می‌کنند. در این موارد، راهنمایی‌های لازم برای ثبت اطلاعات در سامانه سها به آنها ارائه می‌شود و فرایند ثبت‌نام از طریق سامانه امداد هوشمند و با استفاده از ظرفیت مراکز نیکوکاری انجام می‌گیرد.

البته صرف ثبت‌نام در سامانه و برخورداری از برخی شاخص‌های اولیه، به معنای پذیرش قطعی فرد نیست؛ بلکه پس از ثبت‌نام، اطلاعات و شرایط متقاضی به‌صورت میدانی بررسی می‌شود تا اطمینان حاصل شود که حمایت‌ها به افراد واقعاً نیازمند اختصاص پیدا می‌کند.

تسنیم: با توجه به اینکه بخشی از نیازمندان هنوز تحت پوشش کمیته امداد قرار نگرفته‌اند، برنامه‌ای برای شناسایی این افراد و تکمیل اطلاعات خانواده‌های نیازمند در دستور کار دارید؟

حافظ کمال: بله، در همین روزهای اخیر طرحی برای شناسایی نیازمندان به ما ابلاغ شده است. سهم منطقه یک اراک در این طرح، شناسایی 500 نفر است و همکاران ما در حال تماس با خانواده‌های معرفی‌شده و راستی‌آزمایی اطلاعات آن‌ها هستند.

این افراد براساس دهک‌بندی شناسایی شده‌اند و باید بررسی شود که آیا واقعاً نیازمند هستند و در صورت احراز نیاز، شرایط بهره‌مندی از خدمات حمایتی کمیته امداد را دارند یا خیر. ثبت‌نام در سامانه امداد هوشمند به‌تنهایی به معنای برخورداری قطعی از خدمات نیست و وضعیت هر فرد باید بررسی شود.

حامیان ایتام حدود 8 میلیارد و 600 میلیون تومان به حساب فرزندان تحت حمایت واریز کرده‌اند

تسنیم: نقش مردم و خیران در تأمین منابع و حمایت از مددجویان کمیته امداد را چگونه ارزیابی می‌کنید و چه درخواستی از آن‌ها دارید؟

حافظ کمال: ما دو گروه مخاطب داریم؛ یک گروه افرادی هستند که به آن‌ها خدمت ارائه می‌کنیم و گروه دیگر کسانی هستند که با کمک‌های خود امکان ارائه این خدمات را فراهم می‌کنند. گروه دوم، به‌ویژه اشخاص حقیقی و حامیان مردمی، از سرمایه‌های ارزشمند کمیته امداد محسوب می‌شوند. برای نمونه، در شش‌ماهه گذشته، حامیان ایتام حدود 8 میلیارد و 600 میلیون تومان به حساب فرزندان تحت حمایت واریز کرده‌اند. همچنین برای یک‌هزار و 523 نفر از فرزندان طرح محسنین، حدود 13 میلیارد و 800 میلیون تومان از سوی حامیان اختصاص یافته است که ارقام قابل‌توجهی به شمار می‌رود.

با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی امروز، بیش از گذشته به همراهی مردم نیاز داریم. خانواده‌هایی که تحت حمایت کمیته امداد هستند، در درجه نخست خواهران و برادران و همشهریان ما محسوب می‌شوند. حمایت از نیازمندان صرفاً یک مسئولیت اداری نیست، بلکه موضوعی انسانی و اجتماعی است و نمی‌توان در برابر نیاز یک خانواده بی‌تفاوت بود.

یکی از دلایل ماندگاری کمیته امداد از ابتدای انقلاب تاکنون، مردمی بودن این نهاد و اعتماد و همراهی مردم بوده است. ما قدردان این اعتماد هستیم و انتظار داریم مردم همچنان در کنار کمیته امداد باشند تا بتوانیم خدمات مؤثرتری به خانواده‌های نیازمند ارائه کنیم.

تسنیم: علاوه بر کمک‌های مردمی، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مختلف چه نقشی در تکمیل زنجیره حمایت و توانمندسازی خانواده‌های تحت پوشش دارند؟

حافظ کمال: موضوع حمایت از نیازمندان نباید صرفاً به کمیته امداد محدود شود. ممکن است یک خانواده تحت حمایت، دانش‌آموزی داشته باشد که مخاطب آموزش‌وپرورش است، عضو مسجد یا پایگاه بسیج باشد یا در حوزه‌های فرهنگی و ورزشی فعالیت کند. بنابراین، مسئولیت حمایت و رسیدگی به نیازهای این خانواده‌ها متوجه یک دستگاه خاص نیست و همه نهادها باید متناسب با مأموریت و ظرفیت خود در این زمینه مشارکت کنند.

از دستگاه‌های اجرایی انتظار داریم در قالب مسئولیت‌های اجتماعی، تکالیف قانونی و ظرفیت‌هایی که در اختیار دارند، به خانواده‌های نیازمند کمک کنند. این همکاری به‌ویژه در حوزه اشتغال و توانمندسازی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه ایجاد اشتغال یک فرایند جمعی و زنجیره‌ای است و به همکاری چندین دستگاه نیاز دارد.

برای نمونه، مددجوی ما برای ایجاد شغل باید مجوزهای لازم را از دستگاه‌های صادرکننده مجوز دریافت کند. انتظار داریم این دستگاه‌ها با نگاه حمایتی، شرایط متناسب با وضعیت مددجویان را در نظر بگیرند. منظور این نیست که قوانین نادیده گرفته شود، بلکه می‌توان در چارچوب قانون، فرایندها را به‌گونه‌ای تسهیل کرد که افراد تحت حمایت بتوانند راحت‌تر مجوزهای موردنیاز خود را دریافت کنند.

یکی از مشکلات جدی ما، طولانی شدن فرایند پرداخت تسهیلات است

تسنیم: یکی از موانع توانمندسازی مددجویان، دشواری دریافت تسهیلات بانکی و طولانی بودن فرایندهای اداری است. این موضوع چه تأثیری بر اثربخشی برنامه‌های اشتغال کمیته امداد دارد؟

حافظ کمال: بانک‌ها و بنگاه‌های اقتصادی از حلقه‌های اصلی زنجیره ایجاد اشتغال هستند و انتظار داریم در ارائه خدمات و تسهیلات به مددجویان، نگاه حمایتی بیشتری داشته باشند. البته ما نمی‌گوییم قانون و دستورالعمل‌ها اجرا نشود، اما در برخی موارد می‌توان در چارچوب مقررات، همکاری و تسهیل‌گری بیشتری انجام داد.

یکی از مشکلات جدی ما، طولانی شدن فرایند پرداخت تسهیلات است. گاهی کارشناسان ما یک طرح اشتغال را بررسی و توجیه اقتصادی آن را تأیید می‌کنند و براساس شرایط روز، تسهیلات موردنیاز برای اجرای آن تعریف می‌شود؛ اما فرایند دریافت و پرداخت تسهیلات آن‌قدر طول می‌کشد که پس از چند ماه، توجیه اقتصادی طرح از بین می‌رود. ارزش پول و هزینه‌های اجرای طرح تغییر می‌کند و مبلغی که در زمان تصویب برای ایجاد یک شغل کافی بوده، ممکن است شش ماه بعد دیگر پاسخگوی نیاز آن فعالیت نباشد.

در چنین شرایطی، مددجو تسهیلات را دریافت می‌کند، اما ممکن است نتواند آن را در مسیر پیش‌بینی‌شده به کار بگیرد و شغل پایداری ایجاد کند. در نتیجه، هدف اصلی ما از ارائه تسهیلات، یعنی توانمندسازی و خوداتکایی خانواده، محقق نمی‌شود و حتی ممکن است مددجو با تعهد بازپرداخت تسهیلات مواجه شود، بدون آنکه اشتغال موردنظر شکل گرفته باشد.

شرایط اقتصادی امروز برای همه دشوار است، اما آثار این شرایط بر خانواده‌هایی که درآمد محدودی دارند و بخش مهمی از معیشت آن‌ها به کمک‌های کمیته امداد وابسته است، به‌مراتب سنگین‌تر خواهد بود. از استاندار، فرمانداران، دستگاه‌های اجرایی، بانک‌ها و همه افرادی که نگاه حمایتی دارند، درخواست می‌کنم توجه بیشتری به مددجویان داشته باشند تا بتوانیم زنجیره حمایت و توانمندسازی را تکمیل کنیم و خدمات موردنیاز خانواده‌ها را به‌موقع و متناسب با شرایط آن‌ها ارائه دهیم.

انتهای پیام/711/