«شراکه»، موتور پیشران عادیسازی روابط اسرائیل با جهان عرب
- اخبار بین الملل
- اخبار تولیدات دفاتر خارجی
- 30 آبان 1405 - 20:50
به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، عادیسازی روابط اسرائیل با برخی کشورهای عربی پس از توافقنامههای ابراهیم، تنها به برقراری روابط دیپلماتیک و اقتصادی میان نظامیهای سیاسی محدود نماند بلکه در مرحله بعد، تلاش برای تغییر نگاه افکار عمومی و ایجاد ارتباط میان جوامع عربی و صهیونیستی در دستور کار تلآویو و پایتختهای عربی قرار گرفت.
در این بین سازمان «شراکه» یکی از مجموعههایی است که با همین هدف شکل گرفت و میکوشد از طریق تبادل هیئتها، فعالیتهای رسانهای، ارتباطات دانشگاهی و استفاده از چهرههای عرب، تصویر متفاوتی از اسرائیل در منطقه ارائه دهد. بررسی سوابق مدیران این سازمان و شبکه ارتباطی شکلگرفته پیرامون آن نیز نشان میدهد که فعالیت شراکه را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک مجموعه فرهنگی و گفتوگومحور ارزیابی کرد.
+++
با امضای توافقنامه ابراهیم در سال 2020 و برقراری روابط رسمی میان رژیم صهیونیستی و شماری از کشورهای عربی، مرحله جدیدی از تلاش تلآویو برای گسترش نفوذ خود در منطقه آغاز شد. با این حال، برقراری روابط سیاسی میان نظامهای سیاسی لزوماً به معنای پذیرش اجتماعی اسرائیل در کشورهای عربی نبود. در واقع، در شرایطی که بخش قابل توجهی از افکار عمومی این کشورها همچنان با سیاستهای اسرائیل، بهویژه در قبال فلسطین، مخالف است، عادیسازی روابط در سطح دولتها با یک مانع جدی مواجه بوده است.
در چنین شرایطی، فعالیت سازمانهایی که بتوانند ارتباط میان نخبگان، فعالان اجتماعی، دانشگاهیان و شهروندان کشورهای عربی با اسرائیل را گسترش دهند، اهمیت بیشتری پیدا میکند. سازمان «شراکه» را باید در همین چارچوب بررسی کرد؛ مجموعهای که مأموریت رسمی خود را ایجاد ارتباط میان ساکنان فلسطین اشغالی و کشورهای عربی اعلام کرده، اما فعالیتها، ترکیب مدیران و شبکه ارتباطی آن ابعاد گستردهتری از یک سازمان فرهنگی معمولی را نشان میدهد.
شراکه چیست و چه مأموریتی دارد؟
چند ماه پس از امضای توافقنامه ابراهیم، در 15 دسامبر 2020، سازمانی با عنوان "شراکه" (Sharaka) در سرزمینهای اشغالی شکل گرفت. این سازمان خود را یک مجموعه غیردولتی و غیرانتفاعی معرفی میکند و مأموریت اصلی خود را گسترش روابط میان اسرائیلیها و جوامع عربی، از سطح ارتباطات رسمی دولتها به سطح تعاملات مردمی، فرهنگی و اجتماعی تعریف کرده است. آمیت درعی از بنیانگذاران و رئیس این سازمان است و دان فیفرمن نیز از چهرههای اصلی آن به شمار میرود.
نخستین اقدامات شراکه با اعزام هیئتهایی از کشورهای عربی به سرزمینهای اشغالی آغاز شد. در یکی از این برنامهها، هیئتی 11 نفره از امارات و بحرین در دسامبر 2020 به فلسطین اشغالی سفر کرد و ضمن دیدار با مقامهای این رژیم، از مناطقی مانند جولان اشغالی، کنست و موزه هولوکاست بازدید کرد. این برنامهها در ادامه به کشورهای دیگری از جمله مراکش و همچنین فعالانی از سوریه، عراق، لبنان، ترکیه، پاکستان و الجزایر گسترش یافت.
شراکه بهطور رسمی سه محور اصلی برای فعالیتهای خود تعریف کرده است. نخست، آموزش هولوکاست و مقابله با یهودستیزی از طریق برگزاری کارگاهها، نشستهای آموزشی و سفر به فلسطین اشغالی و لهستان، با همکاری مجموعههایی مانند کنفرانس دعاوی مادی یهودیان علیه آلمان (Claims Conference).
دوم، اعزام هیئتهای آموزشی و بازدید از کشورهای مختلف با هدف آشنایی متقابل و ایجاد ارتباط میان شهروندان کشورهای عرب و اسرائیلیها.
سوم، فعالیت رسانهای و عمومی در غرب از طریق اعزام چهرههای عرب منطقه به دانشگاهها، محافل اجتماعی و مراکز سیاسی و تصمیمگیری در آمریکا و اروپا برای معرفی تجربه ارتباط با اسرائیل و مقابله با آنچه این سازمان یهودستیزی و انتشار اطلاعات نادرست میخواند.به این ترتیب، فعالیت شراکه صرفاً به کشورهای عربی محدود نیست و بخش مهمی از برنامههای آن در آمریکا و اروپا دنبال میشود. برای مثال، اعضای هیئتهای این سازمان در برنامههای مربوط به یادبود هولوکاست در لهستان شرکت کردهاند و نشستهایی نیز در دانشگاههای آمریکا برگزار کردهاند.
شراکه، پوششی برای مشارکت چهرههای عرب حامی عادی سازی
یکی از مهمترین تاکتیکهای شراکه، استفاده از چهرههای عرب و مسلمان برای ایجاد تصویری مثبت از اسرائیل است. حتی انتخاب نامی عربی برای این سازمان را نیز میتوان در چارچوب تلاش برای ایجاد ارتباط و همذاتپنداری بیشتر با مخاطبان عربزبان ارزیابی کرد.
در این الگو، افراد عربی که با عادیسازی روابط موافق هستند، در قالب هیئتهای بازدیدکننده، نشستهای دانشگاهی، مصاحبههای رسانهای و برنامههای بینالمللی حضور پیدا میکنند و تجربه خود از ارتباط با اسرائیل را در کشورهایشان یا محافل غربی بازگو میکنند. از نگاه طراحان این برنامه، حضور شهروندان عرب در چنین فعالیتهایی میتواند پذیرش اسرائیل را در میان مخاطبان منطقهای و بینالمللی تسهیل کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم مخالفت با اسرائیل در بسیاری از جوامع عربی صرفاً یک موضع سیاسی مربوط به دولتها نیست، بلکه با مسئله فلسطین و تحولات تاریخی منطقه پیوند خورده است. بنابراین، استفاده از چهرههای عرب برای دفاع از عادیسازی میتواند به تلآویو کمک کند تا در برابر منتقدان خود، به جای دفاع مستقیم از سیاستهایش، به تجربه و مواضع افرادی از همان جوامع استناد کند. به بیان دیگر، پیام غیرمستقیم این رویکرد به منتقدان اسرائیل در غرب این است که اگر برخی اعراب و مسلمانان با اسرائیل ارتباط برقرار کردهاند، چرا دیگران همچنان با اسراییل مخالفت میکنند؟
ارتباط مدیران شراکه با ساختارهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل
یکی از نکات قابل توجه درباره شراکه، سوابق برخی از بنیانگذاران و مدیران آن است. بررسی این سوابق نشان میدهد که تعدادی از چهرههای اصلی سازمان پیش از ورود به فعالیتهای اجتماعی و دیپلماتیک، در ساختارهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل حضور داشتهاند؛ موضوعی که درباره ماهیت و کارکرد این مجموعه پرسشهایی ایجاد میکند.
برای نمونه، آمیت درعی، رئیس شراکه، سابقه فعالیت در ارتش اسرائیل و مدیریت یک مؤسسه مقدماتی نظامی را دارد. دان فیفرمن، از بنیانگذاران سازمان، پیشتر افسر اطلاعاتی ارتش اسرائیل بوده و در حوزه تحلیل مسائل امنیتی نیز فعالیت کرده است. نوعام میروف، مدیر اجرایی سابق شراکه، نیز بنا بر گزارش نونپست بیش از هفت سال در یگان اطلاعاتی 8200 ارتش اسرائیل خدمت کرده است. این یگان یکی از مهمترین ساختارهای اطلاعاتی و شنود الکترونیکی اسرائیل به شمار میرود.
علاوه بر این افراد، برخی دیگر از اعضای این مجموعه نیز سابقه فعالیت در بخش دیپلماسی عمومی، رسانه و ارتباطات ارتش اسرائیل را دارند. چنین ترکیبی نشان میدهد که شراکه از تجربه افرادی بهره میبرد که با سازوکارهای نظامی، اطلاعاتی و تبلیغاتی اسرائیل آشنایی دارند.
مدیران شراکه همچنین تلاش کردهاند از طریق ارتباط با جنبشهای حامی اسرائیل، فعالیت در جامعه عرب داخل سرزمینهای اشغالی و همکاری با مراکز دانشگاهی و رسانهای، دامنه نفوذ خود را به کشورهای عربی و محیطهای بینالمللی گسترش دهند.
نقش شراکه پس از عملیات طوفان الاقصی
تحولات پس از عملیات طوفان الاقصی و جنایتهای ارتش اسرائیل در جنگ غزه، کار شراکه را برای ارائه تصویری مثبت از این رژیم دشوارتر کرد. انتشار تصاویر گسترده تخریب، کشتار غیرنظامیان و بحران انسانی در غزه، با اهداف این سازمان برای معرفی اسرائیل بهعنوان طرفی علاقهمند به سازش و همزیستی در منطقه در تضاد قرار گرفت.
یکی از نمونههای مورد اشاره سفر 23 شهروند مراکشی به سرزمینهای اشغالی در سپتامبر 2024 است؛ هیئتی که نخستین گروه از این نوع پس از 7 اکتبر معرفی شده و با انتقادها و اعتراضهایی در مراکش و الجزایر روبهرو شد.
دان فیفرمن، از مدیران شراکه، در واکنش به این حملات از عملکرد رسانههای کشورهای عربی انتقاد کرده و معتقد است که این رسانهها به روایت اسرائیل توجه کافی نمیکنند. او معتقد است رسانههای دولتی کشورهای عربی باید اخبار مربوط به اسرائیل را بیشتر پوشش دهند، به مهمانان اسرائیلی فرصت حضور بدهند و از انتشار اطلاعاتی که او آنها را افراطی یا گمراهکننده میداند جلوگیری کنند.فیفرمن همچنین به فشارهای اجتماعی بر افرادی اشاره کرده است که در برنامههای شراکه شرکت میکنند و پس از بازگشت به کشورهای خود، به دلیل انتقادها و واکنشهای عمومی از انتشار تجربههایشان خودداری میکنند.
این اظهارات در واقع روی دیگر فعالیتهای شراکه را نشان میدهد. اگرچه این سازمان تلاش میکند با استفاده از ارتباطات نخبگانی و رسانهای، عادیسازی را به سطح جامعه گسترش دهد، اما واکنشهای منفی در برخی کشورهای عربی نشان میدهد که ایجاد ارتباط میان گروهی از فعالان و نخبگان، لزوماً به معنای تغییر نگاه عمومی به اسرائیل نیست.
جمعبندی
تجربه شراکه نشان میدهد که عادیسازی روابط با اسرائیل صرفاً به امضای توافقنامههای سیاسی و برقراری روابط اقتصادی و دیپلماتیک محدود نمیشود. تلآویو در کنار این توافقها به دنبال ایجاد شبکهای از ارتباطات اجتماعی، فرهنگی، رسانهای و دانشگاهی است تا پذیرش خود را در جوامع عربی افزایش دهد و از شدت انزوای منطقهایاش بکاهد.
شراکه را باید بخشی از این تلاش گستردهتر دانست؛ سازمانی که با استفاده از هیئتهای بازدیدکننده، چهرههای عرب حامی عادیسازی، برنامههای آموزشی و ارتباط با مراکز سیاسی و دانشگاهی غرب، در پی تغییر نگرش نسبت به اسرائیل است. ارتباط برخی مدیران آن با ساختارهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل نیز نشان میدهد که بررسی این مجموعه بدون توجه به سوابق و شبکه ارتباطی گردانندگان آن، تصویر کاملی از فعالیتهایش ارائه نمیدهد.
با این حال، تحولات پس از طوفان الاقصی و جنگ غزه، محدودیتهای چنین پروژههایی را آشکار کرده است. اسرائیل ممکن است بتواند با برخی دولتها توافق سیاسی امضا کند یا گروهی از فعالان و نخبگان عرب را به همکاری ترغیب کند، اما این مسئله به معنای پایان مخالفت افکار عمومی با سیاستهای این رژیم نیست.
در نهایت، شراکه تلاش میکند از طریق دیپلماسی عمومی و استفاده از ظرفیت چهرههای عرب، بخشی از هزینه سیاسی و اجتماعی انزوای اسرائیل را کاهش دهد؛ تلاشی که به نظر میرسد جنایتهای تلآویو در غزه، بهویژه پس از 7 اکتبر، آن را با چالشی جدی مواجه کرده است.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین الملل
انتهای پیام/
.