روایت خاطرات شهدا در «کتاب 42؛ دفتر اول»

به گزارش خبرگزاری تسنیم، نخستین نشست «محاکات» از برنامه «کتاب 42؛ دفتر اول» با همین رویکرد، پنجشنبه 28 آبان‌ همزمان با هفته کتاب، در فرهنگسرای رضوان برگزار شد.  

این نشست با حضور استاد سیدمحمد سادات اخوی، نویسنده ادبیات دینی، و دکتر رضا رسولی، نویسنده ادبیات مقاومت، فرصتی برای شنیدن روایت زندگی هفت شهید از زبان خانواده‌ها و نزدیکانشان بود؛ شهیده فائزه زینالی، شهید محمد مسعودی، شهید مهدی شعبانی، شهید مهدی جهرانی، شهیده آرمیتا عسگری، شهید علی حیدرزاده و شهید حسن غدیری؛ نام‌هایی که در این برنامه، نه فقط به‌عنوان شهدای یک واقعه، بلکه به‌عنوان انسان‌هایی با دنیایی از خاطره، ویژگی‌های شخصیتی و تجربه‌های زیسته معرفی شدند.  

بیش از 22 نفر از راویان به همراه اعضای خانواده شهدا در این نشست حضور داشتند و هر یک بخشی از آنچه را در حافظه و خاطرات خود از عزیزانشان به یادگار داشتند، بازگو کردند. روایت‌ها از زندگی روزمره آغاز می‌شد؛ از رفتارهای ساده، حساسیت‌های شخصی، روابط خانوادگی و ظرافت‌های اخلاقی تا باورهایی که در انتخاب‌ها و سبک زندگی آنان ریشه داشت. همین جزئیات به ظاهر معمولی، به تدریج تصویری روشن‌تر از شخصیت شهدا ترسیم می‌کرد؛ تصویری که شاید در روایت‌های رسمی از روزهای شهادت کمتر فرصت دیده‌شدن پیدا کند.  

بین خاطرات، موضوع ارتباط شهدا با خداوند و اعتقادات دینی آنان جایگاه ویژه‌ای داشت. خانواده‌ها از نشانه‌های ایمان، توجه به معنویت و جلوه‌های باور در رفتار و زندگی عزیزانشان گفتند. همچنین با بازگویی جزئیاتی از روزهای منتهی به شهادت و چگونگی این واقعه، بخش دیگری از زندگی آنان را پیش چشم حاضران قرار دادند. آنچه در این روایت‌ها اهمیت داشت، تنها شرح چگونگی شهادت نبود؛ بلکه تلاش برای شناخت انسان‌هایی بود که پیش از آنکه نامشان در شمار شهدا قرار بگیرد، در خانواده، اجتماع و زندگی روزمره خود حضور و هویتی مشخص داشتند.  

در بخش دیگری از این نشست، روایت شهدای مردمی جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم، از جمله شهیده فائزه زینالی، شهید محمد مسعودی و شهیده آرمیتا عسگری، مطرح شد. همچنین خاطرات مربوط به شهیدان مهدی شعبانی و مهدی جهرانی از شهدای حوزه هوافضای سپاه و شهیدان علی حیدرزاده و حسن غدیری، از شهدای نخبه‌ای که در جریان جنگ رمضان به شهادت رسیدند، از زبان خانواده‌ها و نزدیکانشان بازگو شد.

در کنار شنیدن این خاطرات، بخش مهمی از برنامه به چگونگی تبدیل تجربه‌های شخصی و یادمانده‌های خانوادگی به روایت ادبی اختصاص داشت. استاد سیدمحمد سادات اخوی و دکتر رضا رسولی در گفت‌وگو با خانواده‌ها، ضمن شنیدن جزئیات زندگی شهدا، نکاتی درباره تبدیل خاطره به داستان، انتخاب زاویه روایت، شخصیت‌پردازی و اهمیت جزئیات در شکل‌گیری یک اثر داستانی بیان کردند. در این میان، بر حفظ اصالت خاطرات و پرهیز از فاصله گرفتن از حقیقت زندگی افراد در فرایند داستان‌پردازی تأکید شد.  

آنچه به این نشست ویژگی متفاوتی می‌بخشید، حضور خانواده‌هایی بود که خود، نزدیک‌ترین راویان زندگی شهدا به شمار می‌آمدند. هر خاطره، دریچه‌ای تازه به بخشی از شخصیت این عزیزان باز می‌کرد و گاه یک رفتار ساده یا یادآوری یک اتفاق خانوادگی، معنایی فراتر از آنچه در نگاه نخست به نظر می‌رسید، پیدا می‌کرد. در چنین فضایی، روایت‌گری صرفاً بازگویی گذشته نبود؛ تلاشی بود برای آنکه زندگی شهدا با تمام جزئیات انسانی، اخلاقی و اعتقادی آن به نسل‌های بعد منتقل شود.  

با توجه به تأثر عاطفی خانواده‌ها و اهمیت شنیدن کامل روایت‌های آنان، برنامه برخلاف زمان‌بندی اولیه ادامه یافت و حدود هفت ساعت به طول انجامید. این زمان فرصتی فراهم کرد تا خانواده‌ها بدون محدود شدن به چند خاطره کوتاه، از تجربه‌ها و یادهای خود سخن بگویند و نویسندگان نیز با طرح پرسش و گفت‌وگو، به کشف لایه‌های بیشتری از این روایت‌ها کمک کنند.  

حاصل این دیدار و گفت‌وگوها قرار است در قالب اثری با عنوان «کتاب 42» دنبال شود. روایت‌های مطرح‌شده در نخستین نشست، مبنایی برای تدوین داستان‌هایی بر اساس زندگی و خاطرات این شهدا خواهد بود و در دومین جلسه «محاکات»، روند بررسی و تکمیل این روایت‌ها برای شکل‌گیری کتاب مورد توجه قرار می‌گیرد. به این‌ترتیب، خاطراتی که سال‌ها در حافظه خانواده‌ها باقی مانده‌اند، فرصت می‌یابند در قالب ادبیات ثبت شوند و به مخاطبانی فراتر از نزدیکان و آشنایان شهدا برسند. در پایان نخستین نشست

«محاکات»، با ذکر مصیبت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) توسط حاج‌آقا مظفری و مداحی مداحان اهل‌بیت(ع) همراه شد و حاضران با سلام بر سیدالشهدا(ع)، این محفل را به پایان رساندند.  

«کتاب 42؛ دفتر اول» تلاشی برای پیوند میان خاطره، ادبیات و فرهنگ ایثار و شهادت است؛ تلاشی برای آنکه روایت شهدا تنها به لحظه پروازشان محدود نماند و نسل‌های آینده، از مسیر خاطرات خانواده‌هایشان، با شیوه زندگی، باورها، منش و انتخاب‌های آنان نیز آشنا شوند. چراکه گاهی ماندگارترین روایت از یک انسان، در همان جزئیاتی نهفته است که تنها نزدیکانش از آن خبر دارند.  

انتهای پیام/