بازگشت به نیمکت‌های کودکی؛ روایت کارگاه سواد رسانه‌ای با خاطرات 29ساله

به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، گاهی یک قرار کاری، فراتر از یک مأموریت معمولی است؛ قرارهایی که پیش از رسیدن به مقصد، خاطراتی را در ذهن زنده می‌کنند که سال‌ها در گوشه‌ای از حافظه جا خوش کرده‌اند. این بار مقصد، شهر شویشه در منطقه کلاترزان بود؛ جایی که برای من فقط محل برگزاری یک کارگاه آموزشی نبود، بلکه بخشی از هویت، کودکی و خاطرات فراموش‌نشدنی‌ام را در خود جای داده بود.

حدود دو هفته پیش بود که عوامل برگزاری و جمعی از معلمان شریف و زحمتکش منطقه کلاترزان برای برگزاری کارگاه سواد رسانه‌ای در شهر شویشه هماهنگ کردند. وقتی از محل برگزاری مطلع شدم، احساسی متفاوت تمام وجودم را فرا گرفت؛ قرار بود به مدرسه‌ای برگردم که 29 سال پیش، کلاس اول ابتدایی را در آن آغاز کرده بودم؛ مدرسه‌ای در زادگاهم که نخستین تجربه‌های درس، دوستی، معلم و نشستن پشت نیمکت‌های چوبی را در آن به یادگار دارم.

نکته جالب این بود که معلمان و عوامل برگزارکننده از این موضوع اطلاعی نداشتند. آن‌ها نمی‌دانستند فردی که قرار است برای آموزش سواد رسانه‌ای به دانش‌آموزان به شویشه بیاید، روزگاری خودش یکی از دانش‌آموزان همان مدرسه بوده است.

هرچه روز برگزاری نزدیک‌تر می‌شد، اشتیاقم بیشتر می‌شد. در ظاهر، یک برنامه آموزشی در پیش بود، اما در دلم شور و شوق دیگری جریان داشت؛ دلم می‌خواست هرچه زودتر به مدرسه برسم، دوباره حیاطش را ببینم و در راهروهایی قدم بزنم که سال‌ها پیش مسیر رفت‌وآمد روزانه‌ام بود.

صبحی که راه مدرسه، مسیر بازگشت به کودکی شد

سرانجام روز برگزاری فرا رسید. صبح زود راهی جاده شدم تا پیش از آغاز برنامه در محل حاضر باشم. در طول مسیر، آن‌قدر شوق رسیدن داشتم که ناخواسته سرعت رانندگی‌ام بیشتر از حد مجاز شد و دوربین‌های جاده‌ای هم بی‌تفاوت از کنار این شتاب نگذشتند.

اما ذهنم همچنان درگیر رسیدن بود. انگار هیچ‌ چیز به اندازه دیدن دوباره مدرسه و زادگاهم برایم اهمیت نداشت. رأس ساعت 8:30 زمان آغاز کارگاه بود و چند دقیقه زودتر به محل رسیدم.

با استقبال گرم معلمان وارد مدرسه شدم. همین که قدم به فضای مدرسه گذاشتم، خاطرات یکی پس از دیگری از راه رسیدند. مدرسه در گذر سال‌ها تغییراتی کرده بود، اما بافت و حال‌وهوای گذشته هنوز در آن زنده بود. بعضی گوشه‌ها و فضاها چنان آشنا به نظر می‌رسیدند که احساس می‌کردم فاصله‌ای میان آن روزها و امروز وجود ندارد.

دلم می‌خواست مدتی در حیاط مدرسه بمانم؛ به اطراف نگاه کنم و خاطراتم را مرور کنم، اما فرصت و شرایط اجازه نمی‌داد. با خودم گفتم شاید بعد از کارگاه فرصتی برای این خلوت کوتاه پیدا کنم.

وقتی وارد سالن مدرسه شدم، نگاه و خاطره‌ام به سمت دفتر قدیمی رفت؛ همان اتاقی که سال‌ها پیش مدیر و معلمان در آن جمع می‌شدند و بخشی از زندگی روزانه مدرسه در همان فضا جریان داشت. محل دفتر همچنان همان‌جا بود و همین جزئیات ساده، برای من معنایی فراتر از یک فضای اداری داشت.

وقتی معلمان فهمیدند مهمان امروز، روزگاری شاگرد همین مدرسه بوده است

مدیران و معلمان سه مدرسه با احترام و صمیمیت از من استقبال کردند. از همان برخورد نخست، می‌شد دلسوزی، شخصیت و دغدغه‌مندی این معلمان را احساس کرد؛ افرادی که برای برگزاری این برنامه وقت گذاشته و با علاقه پای کار آمده بودند.

پس از سلام و احوالپرسی، دیگر نتوانستم این راز کوچک را پنهان نگه دارم. به آن‌ها گفتم: «خوش به حال شما که هر روز در این مدرسه حضور دارید؛ من خودم دوران ابتدایی‌ام را همین‌جا گذرانده‌ام و کلاس اول را در همین مدرسه خوانده‌ام».

برای لحظاتی غافلگیر شدند. تعجب و خوشحالی را می‌شد در چهره‌شان دید. برخی با شگفتی پرسیدند و وقتی مطمئن شدند، گفتند پس امروز حتماً خاطرات زیادی برایتان زنده می‌شود.

در آن لحظه، نام‌ها و چهره‌هایی در ذهنم مرور شدند که هر کدام سهمی در شکل‌گیری سال‌های نخست زندگی‌ام داشتند. یاد مدیر فقید مدرسه، افتادم؛ مردی نجیب، دوست‌داشتنی، دلسوز و دغدغه‌مند که سال‌ها پیش مدیریت همین مدرسه را برعهده داشت و اکنون دیگر در میان ما نیست.

یاد او برایم با احترام و دلتنگی همراه شد؛ بعضی آدم‌ها حتی پس از سال‌ها و پس از رفتنشان، همچنان در خاطره آدم‌ها زنده می‌مانند.

همچنین خاطره معلمان عزیزم، در ذهنم زنده شد؛ معلمانی که افتخار شاگردی و کوچکی در محضرشان را داشته‌ و دارم و هرکدام بخشی از خاطرات دوران دبستانم را ساخته‌اند.

یاد حاجی سعید، از عوامل مدرسه، هم برایم زنده شد؛ همان مرد مهربانی که بچه‌ها او را به همین نام صدا می‌زدند و برایمان تغذیه و شیر می‌آورد و میان کلاس‌ها توزیع می‌کرد. چه خاطرات ساده‌ای که آن روزها شاید چندان به چشممان نمی‌آمدند، اما امروز ارزش و شیرینی‌شان را بهتر می‌فهمیم.

در آن چند دقیقه، برای من مدرسه فقط یک ساختمان آموزشی نبود؛ مجموعه‌ای از چهره‌ها، صداها، مهربانی‌ها و خاطراتی بود که هنوز پس از نزدیک به سه دهه، در ذهنم زنده‌اند.

از نیمکت‌های دیروز تا دغدغه‌های نسل امروز

اما قرار نبود تمام صبح را در خاطرات گذشته بمانم. مأموریت امروز، آموزش و آگاهی‌بخشی به دانش‌آموزانی بود که در دنیایی متفاوت از دوران کودکی ما رشد می‌کنند؛ نسلی که از همان سال‌های نخست تحصیل با تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین و ابزارهای هوشمند سروکار دارد و در کنار فرصت‌های فراوان، در معرض آسیب‌ها و تهدیدهای تازه‌ای نیز قرار گرفته است.

کارگاه در زمان مقرر آغاز شد. با همراهی معلمان وارد کلاس شدیم. دانش‌آموزان دختر و پسر پایه ششم و دوره‌های متوسطه اول و دوم در برنامه حضور داشتند. فضای کلاس در ابتدا پرجنب‌وجوش و پرسر‌وصدا بود؛ طبیعی هم بود، چرا که قرار بود درباره موضوعی صحبت کنیم که بخش مهمی از زندگی روزمره بسیاری از آن‌ها را تشکیل می‌دهد.

پس از سلام و احوالپرسی، درباره هدف برگزاری این کارگاه توضیح دادم. از دانش‌آموزان خواستم با دقت همراهی کنند، نظم کلاس را رعایت کنند و هرجا پرسش یا ابهامی داشتند، بدون نگرانی مطرح کنند. تأکید کردم که این جلسه قرار نیست صرفاً یک سخنرانی یک‌طرفه باشد؛ قرار است با هم گفت‌وگو کنیم، تجربه‌ها را بشنویم و ضمن آگاهی درباره مسائل روز ، تشخیص اخبار جعلی و واقعی، درباره راه‌های استفاده درست و ایمن از فضای مجازی یاد بگیریم.

بحث را از آگاهی‌بخشی و ضرورت تغییر نگاه به استفاده از تلفن همراه آغاز کردم. توضیح دادم که فناوری به‌خودی‌خود نه خوب مطلق است و نه بد مطلق؛ مسئله اصلی، شیوه استفاده ما از آن است. تلفن همراه می‌تواند وسیله‌ای برای یادگیری، ارتباط و پیشرفت باشد، اما اگر بدون برنامه و آگاهی در اختیارمان قرار بگیرد، ممکن است ساعت‌های ارزشمند زندگی، فرصت مطالعه، ورزش، بازی‌های واقعی و ارتباط با خانواده را از ما بگیرد.

در ادامه درباره حریم خصوصی صحبت کردیم؛ اینکه اطلاعات شخصی، تصاویر، شماره تلفن، رمزهای عبور و جزئیات زندگی نباید به‌سادگی در اختیار دیگران قرار بگیرند. برای دانش‌آموزان توضیح دادم که هر فردی در فضای مجازی لزوماً همان کسی نیست که ادعا می‌کند و نباید به افراد ناشناس، پیام‌های مشکوک و لینک‌هایی که از منابع نامعتبر ارسال می‌شوند، اعتماد کرد.

از خطر لینک‌های ناشناس، شیوه‌های فریب کاربران، هکرها و افرادی که با وعده‌های جذاب یا پیام‌های وسوسه‌کننده به دنبال سوءاستفاده از اطلاعات دیگران هستند نیز صحبت شد. تلاش کردم موضوعات را با زبان ساده و مثال‌هایی متناسب با سن دانش‌آموزان توضیح بدهم تا بدانند گاهی یک کلیک ساده می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات جدی شود.

بخش دیگری از کارگاه به هوش مصنوعی اختصاص داشت؛ ابزاری که به‌سرعت وارد زندگی روزمره شده و دانش‌آموزان نیز باید با فرصت‌ها و محدودیت‌های آن آشنا شوند. توضیح دادم که هوش مصنوعی می‌تواند در یادگیری و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها کمک‌کننده باشد، اما نباید جای فکرکردن، تلاش، مطالعه و یادگیری واقعی را بگیرد. هر پاسخی که از ابزارهای هوشمند دریافت می‌کنیم، الزاماً درست نیست و باید درباره صحت اطلاعات آن پرس‌وجو و بررسی کنیم.

از سکوت ابتدای کلاس تا پرسش‌هایی که یکی پس از دیگری مطرح شدند

در دقایق ابتدایی، دانش‌آموزان پرسش چندانی نداشتند، اما هر چه بحث جلوتر رفت و مثال‌ها به تجربه‌های روزمره آن‌ها نزدیک‌تر شد، فضای کلاس تغییر کرد. کم‌کم دست‌ها بالا رفت و پرسش‌ها آغاز شد.

دانش‌آموزان درباره موضوعات مختلف سؤال می‌کردند و من نیز تلاش کردم تک‌تک پرسش‌ها را با حوصله پاسخ بدهم. برایم مهم بود که هیچ دانش‌آموزی احساس نکند پرسشش ساده یا بی‌اهمیت است، چرا که گاهی یک سؤال به‌ظاهر ساده، می‌تواند نشانه یک نگرانی واقعی یا تجربه‌ای باشد که دانش‌آموز فرصت بیان آن را پیدا نکرده است.

پس از پایان کارگاه نیز چند نفر از دانش‌آموزان نزد من آمدند و درباره تجربه‌های خود در فضای مجازی صحبت کردند. برخی با اطمینان می‌گفتند به لینک‌های ناشناس و افراد غریبه اعتماد نمی‌کنند و مراقب هستند اطلاعات شخصی‌شان در اختیار دیگران قرار نگیرد.

تعدادی نیز گفتند اصلاً از اینستاگرام استفاده نمی‌کنند و نمی‌خواهند وقتشان را بیهوده در شبکه‌های اجتماعی تلف کنند. شنیدن این نگاه‌ها برایم جالب بود؛ به‌ویژه اینکه برخی از دانش‌آموزان از همین حالا به اهمیت مدیریت زمان و انتخاب آگاهانه در استفاده از فضای مجازی توجه داشتند.

این گفت‌وگوهای کوتاه پس از کارگاه، برای من به‌اندازه مطالب ارائه‌ شده اهمیت داشت؛ چون نشان می‌داد آموزش زمانی اثرگذارتر می‌شود که دانش‌آموز بتواند آن را به تجربه و تصمیم روزمره خود پیوند بزند.

وقتی دوباره خودم را پشت همان نیمکت‌ها تصور کردم

در تمام مدت ارائه مطالب و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها، ذهنم گاهی ناخودآگاه به سال‌های دور بازمی‌گشت. به روزهایی که خودم دانش‌آموز همین مدرسه بودم؛ روزهایی که شاید هیچ تصوری از مسیر پیش‌رو، تجربه‌های آینده و مسئولیت‌هایی که روزی برعهده خواهم گرفت، نداشتم.

حالا پس از گذشت نزدیک به 29 سال در همان مدرسه ایستاده بودم؛ نه پشت نیمکت دانش‌آموزی، بلکه در جایگاه کسی که آمده بود تجربه‌ای را منتقل کند و درباره فرصت‌ها و تهدیدهای دنیای امروز با نسل تازه‌ای از دانش‌آموزان صحبت کند.

برای لحظاتی خودم را در میان همان نیمکت‌ها تصور کردم؛ همان دانش‌آموزی که روزگاری با اشتیاق به حرف‌های معلم گوش می‌داد و امروز فرصت پیدا کرده بود به مدرسه کودکی‌اش بازگردد و با دانش‌آموزان درباره آینده، تلاش، یادگیری و مسئولیت‌پذیری سخن بگوید.

خوشحالم که در این سال‌ها توانسته‌ام در مسیر تحصیل، کار و ورزش قدم بردارم، تجربه کسب کنم و برای رسیدن به هدف‌هایم تلاش کنم. البته این مسیر بدون کوشش، پشتکار و صرف وقت به دست نیامده است؛ موضوعی که تلاش کردم در گفت‌وگو با دانش‌آموزان نیز بر آن تأکید کنم.

به آن‌ها گفتم برای آینده خود وقت بگذارند، به درس و یادگیری اهمیت بدهند، استعدادهایشان را بشناسند و برای پیشرفت تلاش کنند. دنیای امروز فرصت‌های فراوانی پیش روی شما قرار داده است، اما هیچ ابزاری جای اراده، پشتکار و تلاش خودتان را نمی‌گیرد. مراقب باشید زمان ارزشمندتان در استفاده بی‌هدف از تلفن همراه و فضای مجازی هدر نرود.

از آن‌ها خواستم به‌جای آن که صرفاً مصرف‌کننده محتوای فضای مجازی باشند، یاد بگیرند چگونه آگاهانه از این فضا استفاده کنند؛ چگونه اطلاعات درست را از نادرست تشخیص دهند، چگونه از حریم خصوصی خود محافظت کنند و چگونه از فناوری برای یادگیری و ساختن آینده‌ای بهتر بهره ببرند.

بازگشتی که فقط یک خاطره نبود

نوزدهمین ایستگاه کارگاه‌های سواد رسانه‌ای در شهر شویشه، برای من معنایی فراتر از برگزاری یک برنامه آموزشی داشت. این بار آموزش در جایی دنبال شد که خودم روزگاری یکی از دانش‌آموزان آن بودم؛ جایی که نخستین قدم‌های تحصیلی‌ام را برداشتم و خاطراتی از معلمان و سال‌های کودکی در آن به یادگار دارم.

شاید ارزشمندترین بخش این بازگشت، همین پیوند میان گذشته و امروز بود؛ اینکه آدم پس از سال‌ها دوباره به نقطه آغاز برگردد و این بار بتواند چیزی از آموخته‌ها و تجربه‌های زندگی‌اش را با نسل تازه‌ای از دانش‌آموزان به اشتراک بگذارد.

در این میان نباید از همراهی معلمان و عوامل برگزاری منطقه کلاترزان غافل شد؛ معلمانی که با دغدغه‌مندی و احساس مسئولیت برای برگزاری این برنامه وقت گذاشتند و زمینه حضور دانش‌آموزان را فراهم کردند. بی‌تردید تداوم چنین آموزش‌هایی، می‌تواند به شکل‌گیری نسلی آگاه‌تر و مسئولانه‌تر در مواجهه با فضای مجازی کمک کند.

از مدرسه با خاطراتی تازه و احساسی متفاوت بیرون آمدم. این بار، حیاط و کلاس‌های مدرسه فقط یادآور روزهای کودکی نبودند؛ برایم نشانه‌ای از مسیری بودند که از همان نیمکت‌ها آغاز شده و امروز به فرصتی برای انتقال تجربه و آگاهی به دانش‌آموزان رسیده است.

گاهی زیباترین بازگشت، برگشتن به گذشته نیست؛ بازگشتن به نقطه‌ای است که از آن آغاز کرده‌ایم، با این تفاوت که این بار چیزی برای بخشیدن به دیگران در دست داریم.

انتهای پیام/