بازتاب نشست 3 جانبه در ترکیه؛ 3 سناریوی پیش روی آنکارا برای جهان جدید

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، پس از دیدار روسای جمهور چین، روسیه و آمریکا، در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن، بسیاری از تحلیلگران ترکیه در رسانه‌های این کشور، درباره اهمیت این دیدار اظهار نظر کردند.

بسیاری از جراید نزدیک به حزب حاکم ترکیه در روزهای گذشته، اهمیت نمادین خاصی برای این دیدار قائل شده و آن را با کنفرانس یالتا در سال 1945 میلادی یکسان می‌دانستند.

اما امروز روزنامه آیدنلک چاپ آنکارا در تیتر و عکس صفحه نخست، به این اشاره کرده که دیدار، عملاً به دو جبهه آسیا و آمریکا تقسیم شده و روسیه و چین نشان دادند که دیگر آمریکا یک قدرت تعیین‌کننده و سرنوشت ساز نیست.

یکی از اظهارنظرهای عجیب درباره دیدار شنژن، سخنان دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا و شریک اردوغان در ائتلاف جمهور بود.

او دیروز اعلام کرد «این نشست نباید سه جانبه برگزار می‌شد. لازم بود حتماً چهار‌جانبه باشد و با حضور رئیس‌جمهورمان، آقای رجب طیب اردوغان، برگزار شود».

باغچلی مدعی شده که ترکیه نماینده 250 میلیون نفر از جهان ترک و 2 میلیارد نفر از جهان اسلام است و نمی‌توان بدون در نظر گرفتن آن، نظم جهانی را بازطراحی کرد.

رهبر حزب حرکت ملی گرای ترکیه به این نیز اشاره کرده که عدم حضور نمایندگانی از اروپا، آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا در یک نشست سطح بالا، نشانه‌ تنگ نظری قدرت‌ها است. 


سخنان باغچلی یادآور پیشنهاد قبلی اوست که از ضرورت تاسیس «ائتلاف چین، روسیه و ترکیه» سخن به میان آورده بود، اما حزب کمونیستی وطن، آن پیشنهاد را ناکافی دانسته و اعلام کرده بود که ترکیه باید برای تاسیس «ائتلاف چهارگانه روسیه، چین، ایران و ترکیه» پیشقدم شود. 

جهان، ترکیه و پایان «چیمریکا» 

برجان توتار از تحلیلگران روزنامه صباح چاپ آنکارا درباره دیدار سه جانبه در شنژن، با تعبیر «یالتای جدید» مخالفت کرده و بر این باور است که سه قدرت نه برای تقسیم رسمی جهان، بلکه برای حفظ موقعیت خود در نظام بین‌المللیِ در حال فروپاشی، به سمت راهبرد جدیدی حرکت می‌کنند و به مفهومی به نام «عدم مداخله در حوزه‌های نفوذ یکدیگر» اهمیت می‌دهند.

او معتقد است که ترکیب برساخته چیمریکا یعنی ادغامی از قدرت اقتصادی و مالی چین و آمریکا، به عنوان یک الگوی تاریخی در حال پایان‌ یافتن است. چرا که یک تناقض بزرگ به وجود آمده که در آن، آمریکا در شکل‌گیری موقعیت جهانی چین نقش داشت و چین نیز در تثبیت موقعیت آمریکا به‌عنوان قدرت مسلط پس از جنگ سرد مؤثر بود.

حالا این رابطه وارد مرحله دیگری شده است؛ مرحله‌ای که در آن سه قدرت به‌جای تلاش برای حذف کامل یکدیگر، ممکن است به دنبال مدیریت رقابت و تثبیت حوزه‌های نفوذ خود باشند.

سپس سراغ طرح این پرسش می‌رود که اگر جهان به سمت توافق‌های ضمنی میان قدرت‌های بزرگ درباره حوزه‌های نفوذ حرکت کند، کشورهای متوسط چه سرنوشتی خواهند داشت؟

در پاسخ به این سوال، درباره ترکیه به این اشاره کرده که این کشور در محل تلاقی چندین حوزه ژئوپلیتیکی در حوزه امنیتی ناتو و غرب، در حوزه نفوذ روسیه در دریای سیاه و قفقاز، در حوزه اقتصادی و ژئوپلیتیکی چین و طرح کمربند و راه، در حوزه خاورمیانه و رقابت‌های ایران، رژیم اسرائیل و کشورهای عربی و همچنین در حوزه آسیای مرکزی و جهان ترک، باید تحولات را فراتر از اختلافات روزمره تجاری و تعرفه‌ای آمریکا و چین ببیند.


در تحلیل دیگری در روزنامه ینی شفق چاپ آنکارا به قلم «ارسان ال»، به این اشاره شده که تحولات بین‌المللی را باید در چارچوب تغییرات ساختاری نظام جهانی بررسی کرد.

او می‌گوید: «تاریخ تکرار نمی‌شود، ولی گاهی قافیه می‌سازد! شنژن و یالتا را نباید یکسان دانست، اما می‌توان میان آن‌ها شباهت‌هایی در سطح تغییرات ژئوپلیتیکی پیدا کرد. یالتا محصول یک جنگ جهانی و فروپاشی نظم پیشین بود. یالتا به شکل‌گیری یک نظم بین‌المللی جدید کمک کرد. ولی نشست شنژن هنوز چنین خروجی مشخصی ندارد، اما می‌تواند نشانه ورود به مرحله تازه‌ای از رقابت چندقطبی باشد.

چون ما در دنیای انرژی، زنجیره‌های تأمین، فناوری نیمه‌ هادی‌ها، هوش مصنوعی، بحران‌های اروپا و رقابت اقتصادی، شاهد تحولات مهمی هستیم. باور کنیم، ترامپ علت اصلی تغییرات نظم جهانی نیست بلکه خود او نیز محصول بحران‌های ساختاری نظام پیشین است».

به باور این تحلیلگر ینی شفق، اگر نظم بین‌المللی در حال تغییر باشد، آنکارا نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر روابط شخصی اردوغان با ترامپ، پوتین و شی، جایگاه خود را تضمین کند. باید تغییرات ساختاری قدرت، فناوری، انرژی و اقتصاد را نیز درک کند.

همچنین کورشاد اسماعیل از تحلیلگران مرکز تحقیقاتی آنکاسام ترکیه نیز معتقد است «مسئله اصلی تقسیم دوباره جهان نیست، بلکه مدیریت رقابت قدرت‌های بزرگ است. واشنگتن، مسکو و پکن منافع مشترک کاملی ندارند؛ اما دیگر نمی‌توانند اختلافات خود را بدون ارتباط با یکدیگر مدیریت کنند. آینده نظم بین‌المللی فقط در این سه پایتخت تعیین نمی‌شود و کشورهای خارج از این میز نیز قدرت اثرگذاری دارند». 

سخنان سفیر روسیه در آنکارا
خنده فرات  تحلیلگر ارشد روزنامه حریت در مصاحبه با سرگئی وی. ورشینین، سفیر روسیه در آنکارا، درباره این موضوع صحبت کرده است.

ورشینین دیدار مزبور را به بحث گسترده‌تری در مورد نظم جهانی مرتبط کرده و به یک تغییر قدرت جهانی جامع اشاره می‌کند.

سفیر روسیه در ترکیه می‌گوید: «امروز می‌بینیم که توافقاتی که در گذشته در یک حوزه بسیار مهم مانند سلاح‌های استراتژیک وجود داشت، دیگر وجود ندارد. این روسیه نبود که روند حذف این موارد را آغاز کرد. ما آماده‌ایم تا بحث‌های مفصلی در مورد مشکلاتی که همه ما در زمینه خلع سلاح با آن مواجه هستیم، انجام دهیم. ما باید به روند خلع سلاح برگردیم. ما باید ثبات استراتژیک قوی‌تری را تضمین کنیم».


ورشینین در ادامه می‌گوید: «ناگزیر، ما باید به سمت یک نظم نوین در جهان حرکت کنیم. به نظر من، مدل این نظم نوین باید یک سیستم چندقطبی باشد. این فرآیند زمان خواهد برد. ما باید به اصول بسیار روشنی پایبند باشیم. این اصول سال‌ها پیش توسط سازمان ملل متحد نیز تصویب شده است. احترام به حاکمیت، استقلال، عدم دخالت در امور داخلی، احترام به یکدیگر و برابری. امنیت باید غیرقابل تفکیک باشد.

اتحادیه اروپا و سایر اعضای ناتو در تلاشند تا اقدامات خود را در نظر مردم و رأی‌دهندگان خود توجیه کنند. آنها می‌خواهند برای مردم خود توضیح دهند که چرا اوکراین را تأمین مالی می‌کنند، چرا آن را مسلح می‌کنند و چرا جنگ را متوقف نمی‌کنند. ما هیچ دلیلی برای حمله به هیچ کشوری نداریم. ما این پیام را به وضوح منتقل می‌کنیم. ما نمی‌توانیم از امواج گسترش مکرر ناتو و نزدیک شدن آن به مرزهایمان خوشحال باشیم.

در نهایت، ناتو یک اتحاد اقتصادی نیست. این یک اتحاد نظامی-سیاسی است. مسکو در حال بحث در مورد نظم جهانی فراتر از جنگ اوکراین است. روسیه نه تنها در مورد چگونگی پایان جنگ، بلکه در مورد چگونگی شکل‌گیری امنیت اروپا و روابط قدرت جهانی پس از جنگ نیز بحث می‌کند. مسکو دگرگونی سیستم بین‌المللی را اجتناب‌ناپذیر می‌داند. ما وارد دوره‌ای از تغییرات رادیکال و اساسی در جهان شده‌ایم. ناگزیر باید به سمت نظمی جدید در جهان حرکت کنیم. الگوی این نظم جدید باید یک نظام چندقطبی باشد. این فرآیند زمان‌بر خواهد بود».

در پایان باید گفت: از دید تحلیلگران آنکارا، نشست شنژن بیش از آنکه نشانه توافق قطعی سه قدرت بر سر تقسیم جهان باشد، نشان‌دهنده اهمیت مدیریت رقابت میان آن‌هاست.

آنها می پرسند: آیا در جهان چندقطبی آینده، قدرت‌های متوسط باید تلاش کنند به یکی از بلوک‌های بزرگ بپیوندند، یا باید به قدرت‌های مستقلِ میانجی تبدیل شوند؟

در مجموع، چند سناریو و الگو برای موقعیت ترکیه در این بحث در نظر گرفته شده است: الگوی نخست؛ اتکای ترکیه به  عضویت در ناتو همراه با روابط چندجهته با روسیه، چین و کشورهای منطقه.

الگوی دوم تبعیت از رویه هندوستان؛  حفظ استقلال راهبردی، همکاری با غرب و در عین حال حفظ روابط با روسیه و دیگر قدرت‌ها.

نهایتاً الگوی سوم بر اساس مشی عربستان سعودی،  تنوع‌بخشی به روابط امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک با قدرت‌های مختلف.

علاوه بر تحلیلگران سیاسی، برخی از سیاستمداران ترکیه نیز در اثنای دیدار شنژن، روی این موضوع متمرکز شده اند که این کشور به عنوان یک قدرت متوسط، باید در نظم چندقطبی جدید، موضوع تصمیم‌گیری قدرت‌های بزرگ نباشند و بتوانند به تصمیمات بزرگ، جهت بدهند.

بنابراین در چنین موقعیتی،  ترکیه برای ارتقای جایگاه خود، به چیزی فراتر از روابط شخصی اردوغان با رهبران سه قدرت نیاز دارد و باید از ظرفیت اقتصادی گرفته تا ارتقای سطح فناوری، توان نظامی، روابط دیپلماتیک و ائتلاف‌های پایدار، گام های بلندتری بردارد.

انتهای پیام/