رویای ترکیه برای هستهای شدن؛ آنکارا بدنبال جلب همکاری قدرتهای هستهای
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
- 29 آبان 1405 - 11:08
به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها شاهد تکاپو و تقلای بیشتر مقامات ترکیه برای سرعت دادن به احداث نیروگاههای هستهای هستیم. شاید یکی از دلایل این شتاب، انتقاد و گلایه مقامات آنکارا از کُند بودن روند تکمیل نیروگاه هستهای آککویو به دست مهندسین روسی است.
به همین دلیل دولت اردوغان تلاش میکند تا برای احداث نیروگاههای بعدی و به ویژه رآکتورهای مدولار کوچک، بیشتر از توان مهندسی کانادا، کره جنوبی و شاید چین بهره بگیرد.
با این حال، مقامات روس اتم در پاسخ به گلایهها میگویند، تا همین جای کار هم آنان در ترکیه کارهای بزرگی انجام دادهاند و برق هستهای در سال 2027 میلادی وارد مدار خواهد شد.
در گزارش بنیاد بلونا (Bellona)به این اشاره شده که تأخیر آککویو صرفاً یک مسئله اجرایی ساده نیست. این نیروگاه هستهای ترکیه عملاً در برابر مشکلات تأمین مالی، محدودیت دسترسی روساتم به تجهیزات خارجی و پیامدهای حقوقی تأخیر در اجرای قرارداد دچار مشکل شده و طولانی شدن پروژه میتواند موقعیت چانهزنی روساتم را در مذاکرات مربوط به سرمایهگذاران جدید تضعیف کند.
گزارش چشمانداز هستهای ترکیه، منتشر شده در اکتبر 2026، تصویر روشنی از فاصله میان اهداف و واقعیت اجرایی ارائه میکند. طبق این گزارش، چهار راکتور 1200 مگاواتی در آککویو در حال ساختند؛ اما برای سینوپ هنوز شریک و فناوری نهایی انتخاب نشده و پروژه تراکیه نیز در مرحله گفتوگو قرار دارد.
این انجمن تأکید میکند که تحقق هدف 20 گیگاوات ظرفیت هستهای تا 2050، به تصمیمهای بسیار بیشتری درباره تأمین مالی، فناوری و اجرای پروژهها نیاز دارد.
روزنامه صباح از مهمترین جراید نزدیک به اتاق فکر حزب عدالت و توسعه در گزارشی درباره ترکیه هستهای آورده است: «ترکیه بیش از 70 سال است که رویای یک نیروگاه هستهای را در سر میپروراند. گامهای زیادی برداشته شده، تلاشهای زیادی شکست خورده است. کسانی که به دنبال انرژی هستهای بودند، هزینه سیاسی پرداختند. اما این بار اوضاع فرق میکند. این رویای هفتاد ساله اکنون تنها یک قدم تا تحقق فاصله دارد».
یکی از دبیران این روزنامه در نشست تغییرات اقلیمی جهان در آنتالیا با الکسی لیخاچف مدیر کل روساتم شرکت انرژی هستهای دولتی روسیه دیدار کرده و نظرات او را جویا شده است.
لیخاچف میگوید: «کاری که ما در ترکیه انجام میدهیم، فقط تاسیس نیروگاه نیست و بخش بزرگی از کار ما، بومیسازی است و ارزش این بخش از کار ما برای ترکیه بیش از 16 میلیارد دلار است».
تلاش برای بومیسازی یکی از سه رکن اساسی سیاست ملی انرژی و معدن بود که در سال 2017 اعلام شد. برات آلبایراک داماد اردوغان و وزیر وقت انرژی و منابع طبیعی، اصرار داشت که حرکت در مسیر انرژی هستهای فقط مربوط به تولید برق نباشد و در صنعت، فناوری و نیروی انسانی آموزشدیده نیز اقدامات لازم انجام شود.
رئیس روس اتم اعلام کرده که در آککویو، مجوز آزمایشهای گرم اولین واحد در انتظار است. پس از آن مجوز بهرهبرداری فیزیکی و فرآیند بارگیری سوخت صادر خواهد شد. سال آینده سالی خواهد بود که اولین کیلووات ساعت تولید شده از انرژی هستهای به شبکه برق ترکیه عرضه خواهد شد.
هدف این است که هر چهار واحد تا سال 2030 راهاندازی شوند و ظرفیت نصبشده آککویو به 4800 مگاوات یا تقریباً 5 گیگاوات خواهد رسید.
او می گوید: «هیچ نیروگاه هستهای دیگری در جهان وجود ندارد که همزمان چهار واحد در دست ساخت داشته باشد. نیروگاه هستهای آککویو برای سالهای آینده به عنوان ویترینی برای بخش انرژی هستهای جهانی عمل خواهد کرد. ترکیه در این مسیر پیشگام است. به نظر من، به همان اندازه که تولید برق مهم است، ارزشمندترین میراثی که آککویو برای نسلهای آینده به جا خواهد گذاشت، منابع انسانی آن است.
از طریق برنامه آموزشی بین روسیه و ترکیه، تاکنون بیش از 320 مهندس ترک فارغالتحصیل شدهاند. هدف آموزش تقریباً 600 مهندس است. پنج نفر از 18 اپراتوری که به زودی کار خود را در واحد برق آغاز خواهند کرد، ترک خواهند بود».
رئیس روس اتم به این نیز اشاره کرده که آنها متخصصان هستهای ترک را در پروژههای خود در قزاقستان، ازبکستان و مجارستان گنجاندهاند و این همکاری ادامه خواهد یافت.
به زعم این مقام روسی، این یکی از دستاوردهای واقعی فناوری هستهای است. کشوری که هنوز اولین نیروگاه هستهای خود را راهاندازی نکرده است، در حال آموزش متخصصان هستهای است که میتوانند در نقاط مختلف جهان کار کنند.
کارشناسان انرژی بر این باورند که پرورش نیروی انسانی هستهای با انتقال فناوری هستهای و انتقال فناوری با مالکیت و کنترل یک نیروگاه، سه سطح متفاوت از همکاریاند.
اظهارات رئیس روساتم درباره تربیت متخصصان ترک مهم است، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که ترکیه به استقلال فناورانه هستهای رسیده یا روسیه در حال واگذاری کنترل آککویو به متخصصان ترک است.
تربیت افرادی که بتوانند در طراحی، نظارت، تعمیرات، مدیریت ایمنی و بهرهبرداری مشارکت کنند، برای ترکیه سرمایهای ماندگار است. اگر حضور آنها در پروژههای خارجی مستمر و در موقعیتهای فنی واقعی باشد، میتواند تجربه آنها را از سطح یک نیروگاه فراتر ببرد.
اما سوال مهم اینجاست: از آن هزار نفر نیروی آموزش دیده ترکیهای در روسیه، چند نفر در چه رشتههایی آموزش دیدهاند، کدام دورههای دانشگاهی و مهندسی را گذراندهاند، از میان آنان چه تعدادی به عنوان اپراتور یا تکنسین سطح متوسط به بالا هستند؟
اهداف هستهای بعدی روسیه در ترکیه و پیشنهادهای مقامات روس اتم برای آنکارا از این قرار است:
1.احداث نیروگاههای هستهای جدید ترکیه در سینوپ و تکیرداغ نیز به روسیه سپرده شود.
2.همکاری در زمینه تاسیس نیروگاههای هستهای شناور در دستور کار قرار بگیرد.
3.برای مناطق کوهستانی غیرقابل دسترس، روی احداث راکتورهای کوچک 55 مگاواتی تحقیق شود.
روسیه در حالی این پیشنهادها را مطرح کرده که مقامات ترکیه از سال 2023 میلادی به این سو، به دنبال جلب مشارکت و همکاری چین، کره جنوبی و کانادا بودهاند و ظاهراً در سال جاری میلادی، تواقهای اولیه شکل گرفتهاند.
مرکز مطالعات شرقی لهستان (OSW) در گزارشی به قلم آدام میخالیسکی درباره همکاری هستهای آنکارا- مسکو، به این اشاره کرده که مدل ساخت، مالکیت و بهرهبرداری روسی، از یک سو بار اولیه تأمین مالی را از دوش ترکیه برمیدارد، اما از سوی دیگر کنترل بلندمدت نیروگاه را در اختیار روساتم قرار میدهد.
در گزارش مشابهی در مؤسسه خاورمیانه (MEI) گونول تول بر این باور است که آککویو، با وجود ایجاد تجربه و ظرفیت انسانی، به دلیل ساختار مالکیت و کنترل سوخت، استقلال ترکیه را در چرخه سوخت هستهای بهطور جدی افزایش نمیدهد.
در این مدل، روسیه مسئول طراحی، ساخت، نگهداری و بهرهبرداری است و تأمین سوخت نیز در اختیار روسیه باقی میماند.
این مؤسسه مذاکرات ترکیه با کانادا و دیگر تأمینکنندگان را در چارچوب تلاش آنکارا برای کاهش وابستگی و افزایش کنترل بر زنجیره تأمین تحلیل میکند.
ترکیه در حال ساخت سبد هستهای متنوع
شواهد نشان میدهد که ترکیه حالا به دنبال یک الگوی چندشریکی است و از وابستگی عمیق به یک شریک واحد، احساس نگرانی دارد.
بنابراین دستور کار روشنی برای این طرحها دارد: 1.همکاری با کانادا و مطالعات طراحی و امکانسنجی. 2.تعامل با کره جنوبی برای فناوری راکتور، توان صنعتی و مدل تأمین مالی. 3.کار با آمریکا و انگلیس برای بررسی فناوریهای راکتورهای کوچک و پیشرفته. 4.کار با چین و تداوم مذاکرات برای پروژه تراکیا.
از دید متخصصین انرژی، این الگو چند مزیت بالقوه دارد: افزایش قدرت چانهزنی ترکیه در برابر تأمینکنندگان، جلوگیری از وابستگی کامل به روسیه، امکان مقایسه فناوریها و مدلهای مالی، افزایش سهم شرکتهای ترکیهای در ساخت و بهرهبرداری، ایجاد ظرفیت انتقال فناوری از چند کشور.
اما چالش بزرگ چنین هدف بلندپروازانهای، گذار از دشواریهای فنی و علمی مربوط به هماهنگی میان استانداردهای مختلف است. البته رویآوردن ترکیه به کانادا، کره جنوبی و چین را نباید نشانه پایان همکاری با روسیه تلقی کرد.
شواهد فعلی بیشتر از یک راهبرد تنوعبخشی حکایت دارند: ترکیه میخواهد تجربه آککویو را حفظ کند، اما نمیخواهد آینده هستهایاش را به تکرار همان مدل محدود سازد.
انتهای پیام/