نشست چین، روسیه و آمریکا در شنجن؛ بروز علائم افول انحصار غرب

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، شنجن؛ شهری که روزگاری ویترین نمایش مدرنیته و پیشرفت چین به هنگ‌کنگی‌ها بود، طی امروز و فردا میزبان رهبران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اَپک) خواهد بود. این نشست در حالی برگزار می‌شود که پیامد‌ چالش‌های کنونی نظم جهانی از رقابت معمول میان قدرت‌های بزرگ فراتر رفته است. همچنین، پس از اعلام رسمی پکن و واشنگتن درباره دیدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا با همتایان چینی و روس خود در شنجن، اهمیت سیاسی پیدا کرد.

همچنین، نگرانی‌های میان کشورهای غربی و آسیایی درباره نتایج دیدار ترامپ با شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین، ابراز شده است. در واقع، این دیدار میان سران آمریکا، چین و روسیه نشان می‌دهد که واشنگتن برخلاف ادعای‌های گذشته درباره امکان مهار رقبایش، ناگزیر است که ظرفیت‌ها و منافع قدرت‌های بزرگ غیرغربی را نیز در محاسبات خود، لحاظ کند.

پوتین که در آیین افتتاحیه نشست مدیران اجرایی اَپک، قدرت‌های غربی به‌عنوان «هژمون‌های سابق» توصیف و تحریم‌ها را ابزاری ناکارآمد برای متوقف کردن رشد اقتصادی کشورها دانست. در همین حال، روسای جمهوری چین و روسیه در حاشیه این نشست پیشبرد جهان چندقطبی تاکید کردند. در واقع، این اظهارات به‌معنای کنار گذاشتن اختلافات میان پکن و مسکو نیست اما نشان می‌دهد که هر پکن و مسکو در برابر فشارهای خارجی، تقویت مناسبات راهبردی را ضرورتی مهم می‌دانند.

سایه «استارت نو» و ضرورت بازتعریف امنیت جهانی

برخی از رسانه‌های غربی به نقل از ترامپ نوشته بودند که احتمالا در دیدار سه‌جانبه آمریکا، چین و روسیه، مساله کنترل تسلیحات هسته‌ای و ثبات راهبردی، بررسی خواهد شد این مسئله پس از این اهمیت پیدا کرد که پیمان «استارت نو» میان آمریکا و روسیه در زمستان سال گذشته، پایان یافته است. همچنین، آمریکا بارها بر ضرورت مشارکت چین در مذاکرات و توافق‌های مربوط به کنترل تسلیحات هسته‌ای تاکید کرده بود.

البته قابل ذکر است که تفاوت قابل توجه میان حجم زرادخانه هسته‌ای چین با آمریکا و روسیه، دستیابی به یک چارچوب مشترک سه‌جانبه را دشوار می‌کند. همچنین، پکن همواره بر ضرورت در نظر گرفتن تفاوت ظرفیت‌های هسته‌ای کشورها در هرگونه مذاکره تاکید کرده است. با این حال، اهمیت این موضوع فراتر از دستیابی یا عدم دستیابی به یک توافق مشخص است.

در واقع، واقعیت این است که هرگونه سازوکار پایدار برای کنترل تسلیحات هسته‌ای و کاهش تنش‌های راهبردی، بدون مشارکت قدرت‌های اصلی جهانی با محدودیت جدی مواجه خواهد شد. به همین دلیل، نقش چین در کنار آمریکا و روسیه در مباحث مربوط به امنیت بین‌الملل بیش از گذشته، اهمیت یافته است.

هراس غرب از جهان چندقطبی؛ چرا نشست شنجن اهمیت دارد؟

برخی از کشورهای غربی و آسیایی در آستانه نشست ترامپ، شی و پوتین، نگرانی‌های درباره توافقات این سه کشور درباره اوکراین و آینده معماری امنیتی جهان ابراز کرده‌اند؛ توافق‌هایی که ممکن است بدون مشارکت مستقیم کشورهای اروپایی، بر منافع و امنیت آن‌ها تاثیر بگذارد.

آنها ضمن مقایسه این نشست با کنفرانس یالتا و تقسیم حوزه‌های نفوذ میان قدرت‌های بزرگ، از کاهش نقش خود در تصمیم‌گیری‌های کلان جهانی نگران بودند. این کشورها که سالهاست، بر جایگاه محوری خود در نهادهای مالی، امنیتی و سیاسی بین‌المللی عادت دارند، از هرگونه تغییر در توازن قدرت و افزایش نقش بازیگران غیرغربی، وحشت زده می‌شوند.

درهمین حال، این نشست آتی میان ترامپ، شی و پوتین نشان می‌دهد که واشنگتن ناگزیر از تعامل مستقیم با این دو قدرت است. در کنار این تحولات، کشورهایی که طی دهه‌های گذشته امنیت و اقتصاد خود را تا اندازه زیادی به مناسبات با واشنگتن پیوند زده بودند، اکنون بیش از گذشته به دنبال تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و افزایش استقلال در سیاست خارجی خود، هستند.

براساس گفت‌گوی وزیر امور خارجه کانادا با رویترز، از جایگاه اقتصاد حدود 20 تریلیون دلاری چین در راهبرد اوتاوا برای جبران پیامدهای تعرفه‌های ترامپ، پرده برداشت. در واقع، سفر مقام ارشد کانادایی به شنجن و دیدارش با شی برای توسعه مناسبات دوجانبه را می‌توان نمونه‌ای از این تغییر رویکرد دانست.

اتاوا در شرایطی به دنبال گسترش روابط اقتصادی با پکن است که تنش‌های تجاری با آمریکا و نگرانی از وابستگی بیش از اندازه به بازار این کشور، ضرورت تنوع‌بخشی به روابط خارجی را برای کانادا برجسته کرده است. در چنین شرایطی، سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه آمریکا حتی در میان متحدان نزدیک این کشور نیز این پرسش را ایجاد کرده است که آیا وابستگی راهبردی به واشنگتن همچنان در همه شرایط تضمین‌کننده منافع ملی آنها خواهد بود؟ پاسخ عملی برخی از این کشورها به این پرسش، حرکت به سمت گسترش روابط با سایر قدرت‌ها و کاهش اتکای انحصاری به آمریکا بوده است.

در نهایت، این تحولات اخیر که موجب کاهش قدرت آمریکا شده است را می‌تواند این گونه برداشت کرد که جهان در حال عبور از دوره‌ای است که در آن یک قدرت می‌توانست به‌تنهایی قواعد بازی را تعیین کند. شاید این نشست به توافقی تاریخی منجر نشود  اما نفس ضرورت گفت‌وگو و تعامل میان قدرت‌های بزرگ، نشان‌دهنده تغییر موازنه‌ای است که دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

علی طالبی، کارشناس حوزه چین و آسیای مرکزی

انتهای پیام/