طاهره صفارزاده؛ زنی که ایمان را به زبان شعر و اندیشه ترجمه کرد
- اخبار استانها
- اخبار کرمان
- 27 آبان 1405 - 13:27
به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمان، بعضی آدمها را نمیتوان تنها با تاریخ تولدشان به یاد آورد؛ بعضی نامها فراتر از یک زندگی، به بخشی از هویت فرهنگی یک سرزمین تبدیل میشوند. آنها میآیند، مینویسند، میاندیشند و میروند، اما آنچه از خود بهجا میگذارند، نه در قاب عکسها میماند و نه در صفحات تقویم محصور میشود؛ بلکه در حافظه یک ملت ریشه میدواند.
طاهره صفارزاده از همین جنس نامهاست؛ بانویی برخاسته از سیرجان که مسیر زندگیاش از کوچههای زادگاهش آغاز شد و تا محافل علمی و ادبی جهان امتداد یافت. شاعری که کلمات را صرفاً برای زیبایی نمیخواست، پژوهشگری که دانش را از مسئولیت جدا نمیدانست و مترجمی که سالها از عمر خود را صرف انتقال مفاهیم قرآن کریم به زبان دیگری کرد. بیستوهفتم آبان، سالروز تولد او، فرصتی است برای بازخوانی زندگی زنی که میتوان او را از چهرههای اثرگذار فرهنگ و اندیشه معاصر ایران دانست.
از سیرجان تا جهان؛ مسیری که با واژهها آغاز شد
طاهره صفارزاده در 27 آبان 1315 در سیرجان متولد شد؛ شهری که یکی از فرزندان فرهیخته خود را به فرهنگ و ادبیات ایران هدیه کرد. استعداد ادبی او از سالهای نوجوانی آشکار شد. در سیزدهسالگی شعر سرود و خیلی زود نشان داد که نگاهش به جهان، فراتر از تجربههای معمول یک نوجوان است.
اما آنچه شخصیت علمی و ادبی او را شکل داد، تنها استعداد شاعرانه نبود. پیوند زودهنگام او با قرآن، آشنایی با مفاهیم دینی و توجه به مسائل انسانی و اجتماعی، به اندیشهاش عمق و جهت بخشید.
صفارزاده از همان آغاز، میان شعر و زندگی فاصلهای نمیدید. برای او کلمه زمانی ارزشمند بود که بتواند حامل حقیقتی باشد، پرسشی ایجاد کند یا دریچهای تازه به روی انسان بگشاید. همین نگاه، بعدها در شعر، پژوهش و ترجمه او جلوهای متفاوت پیدا کرد.
فراتر از ترجمه؛ وقتی قرآن به زبان دیگری سخن گفت
شاید مهمترین بخش میراث علمی طاهره صفارزاده را باید در ترجمه قرآن کریم جستوجو کرد؛ کاری که تنها جابهجایی واژهها از زبانی به زبان دیگر نبود، بلکه حاصل سالها مطالعه، دقت، شناخت ادبی و تأمل در مفاهیم قرآنی بود.
او از نخستین زنانی بود که ترجمه دوزبانه قرآن کریم به فارسی و انگلیسی را ارائه کرد و در این مسیر، کوشید میان امانتداری در انتقال مفاهیم وحیانی و ظرفیتهای زبان مقصد پیوند برقرار کند.
اهمیت این تلاش را باید در دشواری ترجمه متنی جستوجو کرد که هر واژه آن با لایههای عمیق معنایی، اعتقادی و ادبی همراه است. صفارزاده این مسئولیت را نه یک فعالیت صرفاً ادبی، بلکه رسالتی علمی و فرهنگی میدانست.
انتخاب او بهعنوان بانوی نخبه و دانشمند مسلمان جهان اسلام در سال 2006 از سوی سازمان نویسندگان آفریقا و آسیا، نشان داد که تلاشهای علمی و فرهنگی او از مرزهای ایران فراتر رفته و در سطح بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
دانش، وقتی ارزشمند است که به مسئولیت تبدیل شود
شناخت طاهره صفارزاده بدون توجه به جایگاه علمی او در حوزه ترجمه کامل نمیشود. او از پیشگامان طرح علمی ترجمه در دانشگاههای ایران بود و تلاش کرد ترجمه را از یک مهارت صرفاً زبانی به حوزهای دانشگاهی و مبتنی بر اصول و نظریه تبدیل کند.
تدریس دانشگاهی، پژوهش، نظریهپردازی و فعالیتهای فرهنگی، بخش دیگری از کارنامه زنی است که به تواناییهای فردی خود بسنده نکرد و برای ارتقای دانش و آموزش در کشور نیز قدم برداشت.
او در مقاطعی مسئولیتهای دانشگاهی از جمله ریاست دانشگاه شهید بهشتی و دانشکده ادبیات را برعهده داشت و پس از انقلاب نیز در مسیر توسعه آموزش و تولید منابع علمی فعالیت کرد.
در حقیقت، صفارزاده را نمیتوان فقط با یک عنوان معرفی کرد؛ نه صرفاً شاعر بود، نه فقط مترجم و نه تنها یک استاد دانشگاه. اهمیت او در جمع شدن این ویژگیها در یک شخصیت واحد بود؛ شخصیتی که دانش را میآموخت، تجربه را به دیگران منتقل میکرد و برای آنچه به آن باور داشت، هزینه تلاش و ایستادگی میپرداخت.
اعتبار یک اندیشه در نگاه بزرگان
جایگاه علمی و ادبی صفارزاده در نگاه بسیاری از اهل فرهنگ و اندیشه نیز مورد تأکید قرار گرفت. رهبر شهید انقلاب در دیدار اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی در 27 بهمن 1370، با تمجید از توانایی شعری و زبانی او، ترجمه قرآن وی را اثری ارزشمند و متین توصیف کردند.
این تمجید، بهویژه از آن جهت اهمیت دارد که ترجمه قرآن صفارزاده را نهتنها از منظر یک فعالیت ادبی، بلکه بهعنوان خدمتی مهم در حوزه فرهنگ و معارف دینی مورد توجه قرار میدهد.
با این حال، شاید برای شناخت عمیقتر او باید از عنوانها و تقدیرها عبور کرد و به روایت کسانی رسید که از نزدیک با منش و رفتار او آشنا بودهاند.
بزرگی در هیاهوی عنوانها نیست؛ در سادگی رفتار است
استاد محمدعلی گلابزاده، پژوهشگر کرمانشناسی، در روایتهای خود از طاهره صفارزاده، تصویری متفاوت از این بانوی فرهیخته ارائه میکند؛ تصویری که در کنار جایگاه علمی و شهرت ادبی او، از دلبستگی به زادگاه، فروتنی و پایبندی به باورهای شخصی حکایت دارد.
اینکه شخصیت انسانها فقط در آنچه مینویسند و میگویند خلاصه نمیشود، بلکه گاهی رفتارهای کوچک، بیش از صدها صفحه نوشته، از حقیقت وجودی آنان پرده برمیدارد.
گلابزاده همچنین از علاقه صفارزاده به کرمان و سیرجان و پیگیری مسائل فرهنگی زادگاهش یاد میکند؛ تعلقی که نشان میدهد فاصله جغرافیایی هرگز نتوانسته بود پیوند او را با ریشههایش کمرنگ کند.
میراثی که نباید به یک سالروز محدود شود
امروز که از طاهره صفارزاده سخن میگوییم، مسئله فقط بزرگداشت یک شاعر و مترجم قرآن نیست. مسئله، بازشناسی الگویی از زیست فرهنگی است؛ الگویی که در آن زن ایرانی میتواند در بالاترین سطوح علمی و ادبی بدرخشد، در عرصه جهانی شناخته شود، در مسیر پژوهش و آموزش اثرگذار باشد و در عین حال، هویت، باورها و پیوند خود با زادگاهش را حفظ کند.
برای کرمان و بهویژه سیرجان، صفارزاده تنها یک چهره نامدار در تاریخ ادبیات نیست؛ بخشی از سرمایه هویتی و فرهنگی این سرزمین است. سرمایهای که باید آن را به نسل جوان معرفی کرد؛ نه فقط با نامگذاری خیابان و برگزاری مراسم سالانه، بلکه با بازخوانی آثار، معرفی اندیشهها و فراهم کردن زمینه آشنایی نسل امروز با میراث علمی و ادبی او.
چه بسیار استعدادهایی که در گوشهوکنار این سرزمین رشد میکنند و برای شکوفایی به الگوهایی واقعی نیاز دارند. صفارزاده میتواند یکی از همین الگوها باشد؛ زنی که ثابت کرد مسیر رسیدن از یک شهر به عرصه جهانی، از مطالعه، پشتکار، اندیشه و باور میگذرد.
بیستوهفتم آبان، تنها سالروز تولد یک شاعر نیست؛ یادآور تولد اندیشهای است که در مرزهای زبان و جغرافیا متوقف نماند.
طاهره صفارزاده از سیرجان برخاست، اما جهان مخاطب کلمات و اندیشههایش شد. او شعر را به عرصه دغدغههای انسانی برد، ترجمه را به حوزهای علمی پیوند زد و قرآن را با نگاهی پژوهشگرانه به زبان فارسی و انگلیسی ترجمه کرد.
شاید راز ماندگاری او همین باشد: میان آنچه به آن باور داشت، آنچه مینوشت و آنگونه که زندگی میکرد، فاصلهای نبود.
امروز در سالروز تولد این بانوی فرهیخته، بیش از هر چیز باید به یاد بیاوریم که بزرگی، تنها در شهرت و دریافت نشانهای افتخار خلاصه نمیشود؛ بزرگی آنجاست که انسان بتواند از استعداد خود چراغی برای دیگران بسازد و پس از گذشت سالها، هنوز نامش یادآور ایمان، دانش، فروتنی و هویت یک سرزمین باشد.
طاهره صفارزاده از میان ما رفت، اما نامش در حافظه فرهنگ این سرزمین باقی است؛ بانویی از دیار کریمان که کلمات را به خدمت حقیقت گرفت و میراثی بر جای گذاشت که همچنان میتوان از آن آموخت.
انتهای پیام/511/