پدیده قدرت و ثروت در خانواده‌های سیاسی ترکیه- بخش اول

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در ترکیه، عبارت جدیدی بر سر زبان‌ها افتاده که می‌توان ترجمه ساده و لفظ به لفظ آن را به شکل «فرزندان صندوق دار» بیان کرد.

منظور، فرزندان جوان آن دسته از سیاستمداران و مقامات عالیرتبه ترکیه است که بسیاری از آنان در جریان فساد مالی اخیر در 131 صندوق بزرگ دست داشته و در مدت زمانی کوتاه، ثروت‌های نجومی اندوخته‌اند.

تحلیلگران می‌گویند: این وضعیت، نشان دهنده نوعی تحول ساختاری و گفتمانی در حزب عدالت و توسعه است که در سال 2002 میلادی با سه شعار محوری «مبارزه با فساد، مبارزه با فقر و مبارزه با قوانین استبدادی» بر صحنه سیاسی ترکیه ظاهر شد. 

اگر چه فرزندان برخی از رهبران و سیاستمداران دیگر احزاب ترکیه نیز از رانت بهره گرفته‌اند، اما حالا به وضوح می‌توان دید که اغلب خانواده‌های متنفذ و مقتدر آکپارتی، علاوه بر کار حزبی و سیاسی، صاحب کاسبی و تجارت هستند و ثروت‌های کلانی به دست آوره‌اند.

برخی از آنها وارد دنیای تجارت و خدمات شده و از یک مسیر عادی ثروت اندوزی کرده‌اند. اما گروه قابل توجهی نیز توانسته‌اند با استفاده از قدرت والدین و بستگانشان، از رانت‌هایی مانند تسهیلات بانکی بهره پایین، ویژه خواری‌های وارداتی، شبکه‌های تغییر کاربری اراضی، دور زدن قوانین مناقصه و مزایده و نهایتاً استفاده از رانت‌های اطلاعاتی و تشکیل حباب قیمت در بورس، صاحب ثروت‌های چند میلیون دلاری شوند. 


یک جامعه، یک طبقه

تولغا شردان از تحلیلگران مشهور ترکیه در وب سایت تحلیلی خبری تی 24 ترکیه، در یادداشتی به بررسی آقازاده‌های قدرتمند دنیای سیاست و ثروت پرداخته و ضمن اشاره به انفجار عظیم کارخانه ازمیر که منجر به مرگ 19 تن از کارگران شد، به یک مقایسه جالب اشاره کرده است.

او می‌گوید: «حادثه‌ای که در کارخانه باشاران روی داد، مانند یک قتل عام بود که تنها در ظرف چند ثانیه جان 19 کارگر و مهندس را گرفت. یکی از آن 19 نفر مهندس جوانی به نام قدیر جان اوزچلیک از نخبگان مهندسی مکانیک بود. او با حقوق ماهیانه 40 هزار لیره در شرایط بسیار دشوار کار می‌کرد. یعنی درست در زمانه‌ای که اردوغان و آکپارتی، شب و روز درباره مفهوم بلندپروازانه قرنِ ترکیه حرف می‌زنند، این جوان نخبه فقط 40 هزار لیره حقوق می‌گرفت.

اما در آن طبقه مرفهی که از جوانان متعلق به خانواده‌های مقتدر آکپارتی شکل گرفته، ما هزاران جوان داریم که اهل هیچ نوع کار و تلاشی نیستند و به راحتی به ثروت نجومی رسیده‌اند. چرا؟ چون والدین آنها در دنیای سیاست، مسیر ثروت اندوزی را برای اعضای خانواده خود هموار کرده اند». 

شردان در ادامه می‌گوید: «یکی از نمایندگان پارلمان که به عنوان مفسد پرونده صندوق‌ها بازداشت شده، ارتان آیدین است. او همان نماینده‌ای است که او را به عنوان پیشنهاد دهنده و معمارِ مفهوم اغراق‌آمیز قرن ترکیه می‌شناسیم! فرزندان چند تن از استانداران، همچنین دامادها و عروس‌ها و فرزندان چند تن از وزرا و دیگر نمایندگان نیز در این فساد بزرگ نقش دارند.

آری! این قرنِ ترکیه است اما قرنی برای جوانان خانواده‌های مقتدر آکپارتی و نه برای شهروندان عادی ما. خود سران و اعضای قدیمی حزب حاکم به اندازه کافی مال و منال جمع کردند و حالا نوبت فرزندان و دامادهایشان است!

این فرزندان مقتدر، حالا ثروتشان از میلیون دلار تک رقمی گذشته و بسیاری از آنها چند ده میلیون دلاری و چند صد میلیون دلاری هستند». 

والدین فرزندان صندوق‌دار چه کسانی هستند؟

ابراهیم قهوه چی یکی از تحلیلگران مشهور اقتصاد ترکیه است که تخصص او، پیوند زدن موضوعات اقتصادی با زمینه‌های سیاسی و نهادی است.

او در یادداشت جدید خود نوشته: «در دهه 80 و در دوران جوانی و تحصیلات دانشگاهی ما، مهمترین راه برای ترقی یک جوان در ترکیه، پیشرفت در کلاس و تحصیل در یک مدرسه خوب و دانشگاه بسیار بالا بود. شاید این بزرگترین ارزشی باشد که جمهوری ترکیه به جامعه داد: امید به پیشرفت در کلاس و بهبود کیفیت زندگی از طریق سخت کوشی.

ولی حالا مسیر پیشرفت عوض شده و آن امید از بین رفته است. در ترکیه امروز، به جای تحصیلات و نمرات درخشان، می‌توان با استفاده از رانت قدرت سیاسی خود را بالا کشید. حتی سریال‌های تلویزیونی ترکیه، مداوماً زندگی شاهانه مشتی جوان ثروتمند را نشان می‌دهند که اهل درس و کار نیستند و صرفاً خوشگذرانی می‌کنند! چرا؟ چون خانواده‌هایشان به کانال‌های قدرت وصل شده‌اند و بنابراین نیازی به تحصیل و کار و مهارت ندارند!

این تصویری از ترکیه جدید است... سوار ماشین آخرین مدل شو، در ویلایت ضیافت بده و بدان که به جای داشتن شبکه‌ای از اطلاعات، شبکه‌ای از روابط کافی است. پس تعجب نکنید وقتی نام ترکیه در لیست شاخص فساد سازمان شفافیت بین‌الملل، در یک رده شرم‌آور قرار دارد و از رتبه 50 قبل از تاسیس آکپارتی، حالا به رتبه 128 جهانی رسیده و در لیگ کشورهایی قرار گرفته که از حیث گستردگی و ژرفای فساد مالی و ساختاری، وضعیتی بغرنج و قهقرایی دارند». 


قهوه چی در ادامه می‌گوید: «فکر نکنید فقط چند علف هرز در مزرعه ظاهر شده‌اند...خیر. آن پدران قدرتمند، یک نسل کامل را پرورش دادند و حالا شاهد درهم تنیدگی منافع شبکه‌های سرمایه، بورس، مناقصه، مزایده و پیمانکاری در زنجیره‌های قدرت خانواده‌های حزبی مقتدر هستیم». 

گزارش روزنامه قرار گازته چاپ آنکارا، حاکی از این است که فساد اقتصادی متکی به خانواده‌های سیاسی قدرتمند، عملاً به یک شبکه تبدیل شده و این نوع جدید از ساختار قدرت در ترکیه، با مناسبات اقتصادی و اجتماعی، نسلی از افراد را پرورش داده که به‌جای تخصص، کار و رقابت اقتصادی، به ارتباطات سیاسی، دسترسی به منابع عمومی و شبکه‌های نفوذ متکی‌اند.

در این سرمایه به دو نوع راهبرد اشاره شده که در چند سال اخیر، به ثروت‌های کلان چند میلیاردی رسیده‌اند: نخست، آقازادگی و خویشاوندسالاری سیاسی: انتقال فرصت‌ها، مناصب و دسترسی به منابع از طریق پیوندهای خانوادگی و سیاسی. دوم، سرمایه‌داری رفاقتی و شبکه‌ای: توزیع قراردادها، امتیازها، مجوزها، منابع مالی و فرصت‌های اقتصادی میان بنگاه‌ها و افرادی که به مراکز قدرت نزدیک‌اند.


در جریان فساد مالی اخیر سودی معادل 187 میلیارد لیره به 141 شخص تعلق گرفته که کل این سود کلان، بر اساس ترفند حباب‌سازی و رانت اطلاعاتی بوده و از قدم نخست سرمایه گذاری تا متورم کردن سهام و خروج سرمایه، همه مراحل با هماهنگی و تبانی بوده است.

اما واقعیت این است که سود اخیر و حتی ماجراهایی نظیر خرید قایق تفریحی 25 میلیون دلاری، هواپیمای 40 میلیون دلاری و مبالغ کلان دیگر توسط جوانان با سن کمتر از 30 سال، تنها بخشی از یک الگوی گسترده و ساختاری است و پدیده نقش آفرینی اقتصادی آقازاده‌ها در اقتصاد کنونی ترکیه، گستره بیشتری دارد و هر خانواده، یک شبکه مالی مخصوص به خودش دارد و برای تسهیل کار شبکه، پست‌های حساس گرفته است.

به عنوان مثال خانم فاطمه بتول سایان کایا معاون اردوغان در حزب عدالت و توسعه که حالا به خاطر فساد مالی زندانی شده، خواهرش عایشه هلال را به پست سفارت ترکیه در بحرین رساند، برادرش عمر فاتح را به معاونت وزارت راه و ترابری رساند و خواهرش سمیه نیز عضو شورای شهر کلانشهر استانبول بود.

البته این زنجیره قبلاً در حزب به وجود آمده بود و پس از طرح حواشی بسیار درباره ثروت اندوزی فرزندان بنعلی ییلدرم نخست وزیر سابق ترکیه و یار غار اردوغان، نام فرزندان و بستگان خود رئیس جمهور نیز بر سر زبان‌ها افتاد و برات آلبایراک داماد ارشد او، پست‌های حساسی مانند وزارت انرژی، وزارت خزانه‌داری و دارایی و ریاست صندوق ثروت ترکیه (Türkiye Varlık Fonu) را به دست آورد.

در همین حال، بسیاری از دوستان و بستگان اردوغان نیز به عضویت هیات مدیره بانک‌های بزرگ درآمدند.

گزارش موسسه کارنگی اروپا به این نیز اشاره کرده که انتصاب خانم اریشا آریکان در پست‌های حساس مالی نیز صرفاً به این دلیل بوده که او استاد راهنمای آلبایراک داماد اردوغان بوده و از طریق او وارد ساختار قدرت شده است. 
ادامه دارد...

انتهای پیام/