سفربه جشن تولد سینماحقیقت 19سال پیش؛ماجرای کیارستمی، نامجو و مایکل مور
- اخبار فرهنگی
- اخبار سینما و تئاتر
- 27 آبان 1405 - 08:41
خبرگزاری تسنیم- گروه فرهنگی: ماجرا به تابستان و پاییز سال 1386 برمیگردد. یعنی دقیقا 19 سال پیش؛ همان روزهایی که سینمای مستند شاید به اندازه امروز شناخته شده نبود، اما هنرمندانی که دوربینهای خود را برای ساخت فیلم مستند روشن میکردند، امروز تبدیل به چهرههای مشهور سینمای ایران شدهاند. ماجرا به نخستین نفسهای جشنوارهای برمیگردد که در هم اکنون در آستانه 20 سالگی است؛ جشنواره سینما حقیقت.
سال 1386، در میانه دولت دهم با ریاست جمهوری محمود احمدینژاد است؛ اگر کمی بخواهیم خاطرهبازی کنیم، باید بگوییم که در آن روزها، هنوز دلار بالای 1000 تومان را ندیده بود! قیمت هر گرم طلا حدود 17 هزار تومان بود و سکههای طرح جدید بهار آزادی زیر 200 هزار تومان معامله میشد. هنوز نه پردیس ملت ساخته شده بود و ساخت برج میلاد به تازگی تمام شده بود. آن روزها، سینما فلسطین یکی از بهترین سینمای پایتخت بود.
محمدحسین صفار هرندی وزیر ارشاد دولت اول احمدینژاد است؛ هنوز سازمان سینمایی به معنای امروزی وجود خارجی نداشته و وزیر ارشاد وقت، یک معاون سینمایی انتخاب میکرد که محمدرضا جعفری جلوه عهدهدار این مسئولیت در سال 1386 بود.
ردپای جشنواره سینما حقیقت چگونه پیدا شد؟!
در نخستین سالهای دهه 1380 بود که زمزمهها برای برگزاری یک جشنواره فیلم مستقل برای سینمای مستند به گوش میرسد. فعالان سینمای مستند معتقد بودند که این شاخه از سینما به حدی از بلوغ رسیده است که نیازی نباشد آن را به یک یا چند جایزه در جشنواره فیلم فجر محدود کرد و به مانند سینمای کوتاه که جشنوارهای مستقل دارد، میتوان رویدادی جداگانه برایش انتخاب کرد.
شهنام صفاجو که آن روزها مدیر روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بود، ماجرا را اینگونه توضیح میدهد:"ایده اولیه این جشنواره سال 80 همزمان با حضور محمد آفریده در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی شکل گرفت و به تدریج با توجه به رشد کمی و کیفی سینمای مستند ایران لزوم برگزاری چنین جشنواره ای حس شد."
پس اینگونه شد که جشنوارهای به نام «سینما حقیقت» در تهران کلید خورد.
محمد آفریده که آن روزها مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بود، به عنوان دبیر اولین دوره جشنواره بینالمللی سینما حقیقت انتخاب شد. رویدادی که در تقویم برگزاری جشنوارههای سینمایی ایران، در مهرماه گنجانده شد و قرار شد از دوشنبه 23 مهر تا جمعه 27 مهر 1386 برگزار شود. البته که در سالهای بعد، زمان برگزاری آن به دلیل همزمانی با جشنواره فیلم کوتاه تهران به آذرماه منتقل شد.
محل برگزاری جشنواره؛ سینمایی که آسانسور نداشت!
شاید این روزها سینما فلسطین در خیابان طالقانی، مشتریان کمی داشته باشد، اما در سال 1386 که خبری از سینمامالهای بزرگ نبود، یکی از بهترین سینماهای پایتخت به شمار میرفت. سینمایی 3 طبقه که برای رسیدن به بالاترین طبقه آن هیچ راهی به جز استفاده از راه پلهها وجود نداشت!
سینما فلسطین به همراه سینما قیام به عنوان میزبانان برگزاری جشنواره سینما حقیقت انتخاب شدند. سینما فلسطین تقریبا یک دهه هم میزبانی از سینما حقیقت را برعهده داشت و بعدا جای خود را به سینما ملت و پردیس چارسو داد.
در نهایت، سینما فلسطین و قیام هر روز از ساعت 10 صبح تا 10 شب پذیرای عموم علاقمندان سینمای مستند شدند تا 26 فیلم مستند کوتاه و بلند برگزیده بخش مسابقه بینالملل و 60 فیلم مستند راهیافته به بخش ملی روی پرده بروند.
بخش بینالملل با جوایز 10، 7 و 5 هزار یورویی؛ رخشان بنیاعتماد داور شد
در اولین دوره از جشنواره سینما حقیقت، 26 فیلم کوتاه و بلند در بخش بینالملل به رقابت با یکدیگر پرداختند. قرار شد که دو جایزه بزرگ بخش مسابقه بینالملل به مبلغ 10 و 7 هزار یورو به فیلمهای برگزیده بخش مستندهای بلند و کوتاه اهدا شود و جایزه ویژه هیئت داوران هم به مبلغ 5 هزار یورو به یک فیلمساز منتخب اهدا شود.
منوچهر طیاب، شان فارنل و طغرل آرتونکال، 13 فیلم برگزیده بخش مسابقه بینالملل مستندهای کوتاه کمتر از 60 دقیقه را داوری کردند و در بخش مستندهای بلند رخشان بنیاعتماد، رادا سیسیچ و کیس برینن به قضاوت 13 فیلم منتخب این بخش پرداختند.
رقابت 60 فیلم بلند در بخش ملی؛ کارگردانان مشهور امروز، روزی مستندساز بودند!
هیئت انتخاب نخستین جشنواره سینما حقیقت محمد تهامینژاد، فرشاد فرشتهحکمت، مهدی همایونفر، مرتضی رزاقکریمی و عزیزالله حمیدنژاد بودند که پس از بازبینی 806 مستند، 10 فیلم را برای بخش مستندهای بلند بیش از 60 دقیقه و 50 فیلم را برای بخش مستندهای کوتاه کمتر از 60 دقیقه برگزیدند.
در میان فیلمهای برگزیده این بخش، نامهای آشنایی به چشم میخورد؛ مستندسازانی که شاید آن روزها کمتر شناخته شده بودند اما امروز نام و آوازهای در سینمای ایران پیدا کردهاند. علیرضا رئیسیان، مانی میرصادقی، سیاوش سرمدی، وحید موسائیان، مهرداد اسکویی، محمدرضا عباسیان، محسن خانجهانی، پیروز کلانتری، حسن نقاشی، مرتضی شعبانی، فرشاد فدائیان و مهوش شیخالاسلامی از جمله همین مستندسازان بودند.
البته نباید به راحتی از کنار نامهایی مثل محمد رسول اف (با فیلم "باد دبور")، منوچهر طیاب (با فیلم"دریای پارس")، فرهاد ورهرام (با فیلم "خلوت جنگل") و محمدعلی فارسی (با فیلم "روز حادثه") گذشت که آثار خود را روانه سینما حقیقت کرده بودند.
نکته قابل توجه اینجاست که محمدرضا اصلانی، حسن بلخاری، علی لقمانی، اکبر نبوی و جواد مزدآبادی داوران بخش مسابقه ملی نخستین جشنواره سینما حقیقت بودند.
از راست: محمدرضا اصلانی و محمدرضا جعفری جلوه
نشان فیروزه از همان دوره اول، جایزه جشنواره سینما حقیقت بود
نشان فیروزه که جایزه اصلی جشنواره سینما حقیقت به شمار میرود، از همان دوره اول جایزه فیلمسازان برگزیده بوده است.
این نشان ویژه که به نام و اعتبار گوهری ایرانی "فیروزه" مزین شده به برندگان اصلی بخشهای مسابقه ملی و مسابقه بینالملل اهدا شد.
رکوردداران نامزدی؛ 3 فیلم مستند در صدر
نامزدهای نخستین دوره از جشنواره سینما حقیقت در حالی اعلام شد که 2 فیلم مستند بیشترین تعداد نامزدی را داشتند.
مستند M.D.M.A به کارگردانی کیوان علیمحمدی و امید بنکدار با 5 نامزدی در صدر قرار گرفت و فیلمهای مستند "اینانا" ساخته سودابه مجاوری و "ایران در اعلان" به کارگردانی فرحناز شریفی با 4 نامزدی در رتبه دوم قرار گرفتند.
برگزیدگان جشنواره حقیقت اول؛ بیشترین جایزه جشنواره 100 میلیون
مراسم اختتامیه نخستین جشنواره سینما حقیقت عصر روز شنبه 28 مهرماه در سالن حجاب برگزار شد.
صفار هرندی وزیر ارشاد، جعفری جلوه معاون سینمایی، محمد آفریده رئیس مرکز گسترش و مستندسازانی چون محمدرضا اصلانی، فرهاد ورهرام، مهوش شیخالاسلامی، رخشان بنیاعتماد و ... در این مراسم حضور داشتند.
نکته جالب اینجاست که بیشترین جایزه جشنواره 10 میلیون تومان معادل 100 میلیون ریال بوده است که به بهترین فیلم بلند تعلق گرفته و بهترین فیلم کوتاه مستند 7 میلیون و در بخش جایزه ویژه هیئت داوران پنج میلیون تومان به فیلم برتر اهدا شده است.
در میان آثار برگزیده، فیلم مستند M.D.M.A با 3 جایزه فیروزه، بیشترین جوایز را به خود اختصاص داد.
* بهترین مستند بلند:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 100 میلیون ریال جایزه نقدی به کیوان علیمحمدی و امید بنکدار برای مستند M.D.M.A
کیوان علیمحمدی و امید بنکدار خالقان مستند M.D.M.A
* بهترین مستند کوتاه:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 70 میلیون ریال جایزه نقدی به مهرناز اسدی برای مستند "قدرت"
* بهترین پژوهش:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال جایزه نقدی به محمدرضا فرزاد پژوهشگر مستند "ایران در اعلان"
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال به محمدرضا عباسیان پژوهشگر مستند "قانا"
* بهترین تصویربرداری:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال جایزه نقدی به همایون پایور برای مستند M.D.M.A
* بهترین تدوین:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال به کیوان علیمحمدی و امید بنکدار برای مستند M.D.M.A
* بهترین صدابرداری و صداگذاری:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال به محمدرضا علیقلی برای مستند "حیات وحش ایران"
* بهترین نویسنده گفتار متن:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 20 میلیون ریال به سودابه مجاوری برای "اینانا"
* بهترین تهیهکننده:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 30 میلیون ریال به احسان کفاش و محمود رمضانی برای "کودک دیروز خیال"
* جایزه ویژه هیئت داوران:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 25 میلیون ریال به محمود رحمانی برای "مدار صفردرجه"
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 25 میلیون ریال به سودابه مجاوری برای "اینانا"
در بخش مسابقه بینالملل هم جوایز و برگزیدگان به این شرح معرفی شدند:
* بهترین مستند بلند:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و 10 هزار یورو به "شهر عکاسان" ساخته سباستین مورنو / شیلی
* بهترین مستند کوتاه:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و هفت هزار یورو به "ترانه اندوهگین کوهستان" ساخته حامد خسروی / ایران
* جایزه ویژه هیئت داوران:
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و سه هزار یورو به مستند بلند "به کجا تعلق دارم؟" ساخته مهوش شیخالاسلامی / ایران
نشان فیروزه، دیپلم افتخار و دو هزار یورو به مستند کوتاه "دیوار مهار آب" ساخته آنتوان بوته / فرانسه
"تهران انار ندارد"، جایزه ویژه تماشاگران و 3سکه طلا بُرد
نکته قابل توجه جشنواره سینما حقیقت، این است که از همان دوره نخست، جایزه ویژه تماشاگران طراحی شده بود و به فیلم برگزیده تماشاگران اهدا میشد؛ جایزهای که در دورهای بنابر دلایلی نامعلوم حذف شد و در دورههای بعدتر به روال جشنواره برگشت.
جایزه ویژه تماشاگران نخستین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران: سینما حقیقت به مستند "تهران انار ندارد" ساخته مسعود بخشی تعلق گرفت.
جایزه ویژه تماشاگران شامل تندیس، لوح تقدیر و 3 سکه بهار آزادی بود که به سازنده این فیلم اهدا شد.
"تهران انار ندارد" مستندی تجربی درباره تاریخ 200 ساله شهر تهران است که در بیست و پنجمین جشنواره بینالمللی فیلم فجر (سال 1385)، سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی فیلم مستند و در جشنواره شهید آوینی جایزه بهترین مستند سال را دریافت کرده بود.
مهمانان ویژه جشنواره؛ از کیارستمی تا مایکل مور و محسن نامجو
اولین دوره از جشنواره سینما حقیقت مهمانان ویژهای هم داشت؛ زندهیاد عباس کیارستمی، سینماگر نام آشنای ایران یکی از کسانی بود که به سینما فلسطین آمد و با علاقهمندان به سینمای مستند دیدار کرد.
عباس کیارستمی که فیلم مستند "آ. ب. ث. آفریقا" او در بخش جنبی جشنواره سینما حقیقت حضور داشت، به سینما فلسطین آمد و به تحلیل این فیلم پرداخت.
فیلم مستند "آ. ب. ث. آفریقا" محصول 2001 ایران و فرانسه است که درد و رنج کودکان اوگاندایی و برنامههای آموزشی سازمان ملل متحد در این کشور آفریقایی را به تصویر می کشد.
مایکل مور آمد؟ نیامد؟!
در همان سال، زمزمههایی از حضور مایکل مور مستندساز مشهور فرانسوی در جشنواره سینما حقیقت هم به گوش میرسید. شایعهای که با واکنش محمد آفریده در نشست خبری این جشنواره همراه شد. آفریده ماجرا را اینگونه توضیح داد: "ما مشکلی برای نمایش فیلم ایشان در جشنواره امسال نخواهیم داشت و به زودی نیز این فیلم به دفتر جشنواره ارسال خواهد شد. اما مور به دلیل مشغله ای که دارد نمی تواند در این جشنوراه حضور داشته باشد. بعد از جشنواره نیز قصد داریم فیلم وی را در سینماها اکران کنیم."
اگرچه مایکل مور به جشنواره سینما حقیقت نیامد، اما فیلمی درباره او در جشنواره حضور داشت و سر و صدای زیادی به پا کرد.
«مخالفخوانی» مستندی علیه مایکل مور است که در نخستین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران: سینما حقیقت به نمایش درآمد. "مخالف خوانی" ساخته دبی ملنیک و ریک کین مستندی است که به دنبال تفکیک واقعیت از داستان و افسانه بوده و مایکل مور را در توری که برای نمایش فیلم "فارنهایت 11/9" برپا کرده، دنبال میکند. این مستند نیم نگاهی هم به فضای سیاسی ایالات متحده آمریکا دارد که باعث شده مور از یک فیلمساز به نماد چپ سیاسی این کشور تبدیل شود.
صدای محسن نامجو به سینما حقیقت رسید
محسن نامجو که در آن روزها آلبوم "ترنج"اش وارد بازار شده و نظر طرفدارانش را جلب کرده بود، با دو فیلم در نخستین جشنواره سینما حقیقت حضور داشت.
او ترانهسرایی، آهنگسازی و خوانندگی تیتراژ پایانی فیلم مستند "تهران انار ندارد" مسعود بخشی را بر عهده داشت و در فیلم "کودک دیروز، خیال" ساخته دلارام کارخیران در مقام آهنگساز حضور پیدا کرد.
نکته جالب اینجاست که نامجو پیشتر در فیلم سینمایی "چند کیلو خرما برای مراسم تدفین" به کارگردانی سامان سالور که چند جایزه جهانی دریافت کرده هم به ایفای نقش پرداخته بود.
انتهای پیام/