مریوان در انتظار تئاتر خیابانی؛ از بحران آب تا اجرا در زندان و پادگان

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست خبری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان، صبح سه‌شنبه 26 آبان‌ماه در تالار مشاهیر مجموعه تئاترشهر برگزار شد و در آن دبیر جشنواره و مسئولان بخش‌های اجرایی، پژوهشی و بین‌الملل، از برنامه‌های این دوره، آثار رسیده، رویکردهای اجتماعی، وضعیت بودجه و تلاش برای گسترش اجراهای تئاتر خیابانی در فضاهای نامتعارف سخن گفتند.

فاتح بادپروا دبیر نوزدهمین جشنواره مریوان، در ابتدای این نشست با اشاره به پیشینه شکل‌گیری این رویداد، یادآوری کرد که سنگ بنای جشنواره فعلی از سال 1372 و با برگزاری پنج دوره تئاتر صحنه‌ای با عنوان «یادواره تئاتر خیابانی مریوان» گذاشته شد. این دوره‌ها ابتدا به شکل منطقه‌ای برگزار شدند و در ادامه، جشنواره به رویدادی سراسری تبدیل شد.

او با تأکید بر نقش رسانه‌ها در استمرار این رویداد گفت: «قطعا اگر بازتاب رسانه‌ها از فعالیت‌های این رویداد نبود، این جشنواره به دوره نوزدهم نمی‌رسید.»

بادپروا، جشنواره تئاتر خیابانی مریوان را یکی از تخصصی‌ترین رویدادهای این حوزه در ایران دانست و توضیح داد که هدف برگزارکنندگان، تنها برپایی یک رقابت هنری نیست؛ بلکه معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری منطقه، رونق رسانه‌ای و اقتصادی مریوان و ایجاد زمینه‌ای برای همگرایی و تبادل تجربه میان هنرمندان نیز در دستور کار قرار دارد.

به گفته او، این رویداد در کنار ابعاد فرهنگی و هنری خود می‌تواند به رونق گردشگری شهر کمک کند و زمینه‌ساز تعامل میان هنرمندان و تقویت جریان تئاتر خیابانی باشد.

همدلی اجتماعی؛ از بحران آب تا مدرسه میناب

یکی از محورهای اصلی سخنان دبیر جشنواره مورد اشاره، رویکرد اجتماعی نوزدهمین دوره بود. بادپروا گفت برگزارکنندگان تلاش کرده‌اند در کنار وجه رقابتی جشنواره، مفاهیمی مانند همگرایی، همدلی و نشاط اجتماعی را پررنگ‌تر کنند. او تأکید کرد هنرمندان تئاتر خیابانی همواره نسبت به مسائل جامعه بی‌تفاوت نبوده‌اند و در بزنگاه‌های اجتماعی در کنار مردم قرار گرفته‌اند.

بحران آب از موضوعات محوری این دوره است؛ مسئله‌ای که به گفته بادپروا، حتی اگر مریوان به شکل مستقیم با آن مواجه نباشد، نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت ماند. او تأکید کرد که جشنواره خود را نماینده تمام کشور می‌داند و به همین دلیل، مسائل و بحران‌های بخش‌های مختلف ایران را در انتخاب و تولید آثار مورد توجه قرار داده است.

در همین زمینه، اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز از پیگیری‌های انجام‌شده برای همکاری با وزارت نیرو خبر داد و گفت جلسات متعددی با مدیران این وزارتخانه برگزار شده و آنها برای همراهی با این رویکرد اعلام آمادگی کرده‌اند.

نادری گفت: در این دوره، بحران آب و فرهنگ بهینه مصرف آن به‌عنوان یکی از محورهای ویژه جشنواره دنبال می‌شود. همین موضوع در جشنواره‌های دیگری از جمله جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان و جشنواره تئاتر فجر نیز مورد توجه قرار گرفته است.

او با تأکید بر اینکه تئاتر رسالت اجتماعی دارد، گفت: هنرمندان می‌توانند با زبان نمایش درباره بحران آب و ضرورت صرفه‌جویی سخن بگویند. فارغ از برخورداری این فعالیت‌ها از حمایت مالی یا معنوی، پرداختن به مسائل مهم جامعه وظیفه اجتماعی و مدنی هنرمندان است.

بادپروا در ادامه به موضوع مدرسه میناب نیز اشاره کرد و گفت: هنرمندان نسبت به این اتفاق واکنش نشان داده‌اند و آثاری با این موضوع به دبیرخانه رسیده است.

دبیر جشنواره تئاتر خیابانی مریوان، شرایط جنگی و اتفاقاتی را که کشور با آن درگیر بوده، از دیگر دلایل ضرورت همدلی و همراهی اجتماعی دانست و بر نقش جشنواره در بازتاب این همبستگی تأکید کرد.

تئاتر در همه‌جا؛ از پارک و مدرسه تا زندان و پادگان

گسترش اجراهای تئاتر خیابانی در فضاهای عمومی و خارج از سالن‌های متعارف، از دیگر رویکردهای مورد تأکید دبیر جشنواره بود. بادپروا با اشاره به جایگاه تئاتر در هویت شهری مریوان گفت: در زبان کردی، «شانو» به معنای تئاتر است و استمرار فعالیت‌های هنری در این شهر باعث شده نام و هویت تئاتر در فضاهای مختلف آن حضور داشته باشد؛ از فروشگاه‌ها و کتاب‌فروشی‌ها گرفته تا پارک‌ها و دیگر فضاهای عمومی.

او توضیح داد که در بخش «دگرگونه‌ها» تلاش شده اجراها از موقعیت‌های معمول فاصله بگیرند و مخاطبان در فضاهایی متفاوت با تئاتر مواجه شوند. به همین دلیل، در این دوره علاوه بر پارک‌ها و میدان‌های شهری، هتل‌ها، پاساژها، مسافرخانه‌های قدیمی، مدارس، پادگان‌ها و حتی زندان نیز میزبان اجراهای نمایشی خواهند بود.

به گفته بادپروا، هدف این است که تئاتر به معنای واقعی کلمه در همه‌جا حضور داشته باشد و مردم صرفاً تماشاگر چند اجرای هنری نباشند، بلکه خود را بخشی از جشنواره بدانند.

او مشارکت مدارس و مردم شهر را از اتفاقات مهم این رویداد دانست و از برنامه‌ریزی برای اجرای ویژه مدارس و دانشگاه‌ها خبر داد. بادپروا گفت اگرچه به دلیل برگزاری جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان برنامه ویژه‌ای برای بخش کودک و نوجوان در نظر گرفته نشده بود، درخواست‌های مکرر مدارس و مخاطبان باعث شده اجرای نمایش‌های ویژه کودکان نیز در برنامه قرار بگیرد. همچنین برای آموزش تئاتر در مدارس و دانشگاه‌ها برنامه‌هایی پیش‌بینی شده است.

دبیر جشنواره درباره اجرای نمایش در زندان‌ها نیز گفت مسئولان زندان امسال هم درخواست اجرای آثار را داشته‌اند و برنامه‌ریزی شده است نمایش‌ها همچون سال گذشته در این فضا اجرا شوند. او تأکید کرد که با همراهی مسئولان استان و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاکنون مشکلی برای اجرای نمایش‌ها در زندان وجود نداشته است.

بادپروا در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر جشنواره بر کاهش بزهکاری و آسیب‌های اجتماعی نیز گفت در زمان برگزاری این رویداد، علاوه بر رونق اقتصادی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و افزایش نشاط اجتماعی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. او آسیب‌های اجتماعی را دغدغه‌ای شهروندی دانست و تأکید کرد که پیش از آنکه یک هنرمند باشد، خود را شهروند می‌داند و معتقد است قوه قضائیه و دیگر دستگاه‌های مسئول نیز باید در این زمینه پای کار بیایند.

در پاسخ به پرسشی درباره محل اجرای آثار، بادپروا از پارک شانو، پارک ملت، دریاچه زریوار و میدان بابارشید به‌عنوان نقاط اصلی اجرا نام برد. در کنار این مکان‌ها، زندان، پادگان و چند مسافرخانه قدیمی شهر نیز میزبان گروه‌ها خواهند بود. او همچنین از قول شهردار مریوان برای ایجاد زیرساختی تازه به‌منظور فعالیت‌های تئاتری در آینده خبر داد.

شب‌های موسیقی کردستان و نمایشگاه صنایع دستی در کنار اجراها

برنامه‌های نوزدهمین جشنواره تئاتر خیابانی مریوان به اجراهای نمایشی محدود نمی‌شود. بادپروا اعلام کرد که امسال با همکاری دفتر موسیقی معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برنامه «شب‌های موسیقی کردستان» نیز برگزار خواهد شد؛ برنامه‌ای که هر شب پس از اجراهای نمایشی میزبان مخاطبان است.

همچنین نمایشگاهی ویژه خوشنویسی با حضور استادان این هنر در کنار برنامه‌های جشنواره برپا می‌شود. از سوم تا ششم آذرماه نیز هم‌زمان با اجرای گروه‌های نمایشی، پارک شانو میزبان نمایشگاه صنایع دستی و محصولات غذایی خواهد بود تا ظرفیت‌های فرهنگی و بومی منطقه بیشتر معرفی شود.

دبیر جشنواره با اشاره به جایگاه بین‌المللی این رویداد گفت برای او که متولد مریوان است، مایه افتخار است که مردم شهر تا این اندازه از جشنواره استقبال می‌کنند و میزبان گروه‌های معتبر داخلی و خارجی هستند. او ابراز امیدواری کرد که مریوان همچنان جایگاه خود را به‌عنوان پایتخت تئاتر خیابانی ایران حفظ کند.

بادپروا همچنین به تأخیر برگزاری جشنواره در سال جاری اشاره کرد و گفت این رویداد در سال‌های گذشته معمولاً در مهرماه برگزار می‌شد، اما امسال برگزاری آن به آذرماه موکول شده است. با این حال، برگزارکنندگان امیدوارند جشنواره همچون دوره‌های گذشته با استقبال مردم و علاقه‌مندان روبه‌رو شود.

317 اثر در هشت بخش؛ حضور 40 گروه نمایشی در مریوان

آوات حسامی، دبیر اجرایی نوزدهمین جشنواره تئاتر خیابانی مریوان، در بخش دیگری از نشست درباره روند اجرایی این دوره توضیح داد که شرایط غیرمعمول کشور در یکی دو سال اخیر، فعالیت‌های فرهنگی و هنری را تحت تأثیر قرار داده و این جشنواره نیز از این وضعیت مستثنا نبوده است. با این حال، به گفته او، تلاش شده است ارتباط و هماهنگی عوامل اجرایی در بالاترین سطح حفظ شود تا دوره نوزدهم شایسته نام و اعتبار این رویداد برگزار شود.

حسامی اعلام کرد در مجموع 317 اثر در هشت بخش آزاد، فراگیر، کودک و نوجوان، آیینی و سنتی، ملل، نیشتمان، برگزیده و دگرگونه‌ها به دبیرخانه جشنواره رسیده است.

او درباره بخش «نیشتمان» توضیح داد که این واژه در زبان کردی به معنای وطن است و گروه‌های حاضر در این بخش به شکل داوطلبانه در جشنواره شرکت می‌کنند و هزینه‌های مربوط به حضور خود را بر عهده می‌گیرند. در ابتدا هشت اثر برای حضور در این بخش اعلام آمادگی کردند که پس از بررسی، پنج اثر انتخاب شدند.

به گفته دبیر اجرایی جشنواره، پس از بررسی آثار توسط هیئت داوران، 24 اثر در بخش‌های مختلف انتخاب شده‌اند. پنج اثر بخش نیشتمان و دو اثر برگزیده جشنواره‌های تئاتر خیابانی لاهیجان و تبریز نیز به مجموعه آثار حاضر در مریوان اضافه می‌شوند.

حسامی با اشاره به گستره حضور هنرمندان در این دوره گفت در مجموع 40 گروه نمایشی و حدود 270 شرکت‌کننده در بخش‌های مختلف جشنواره حضور خواهند داشت. با احتساب عوامل اجرایی و دیگر مهمانان، پیش‌بینی می‌شود نزدیک به 350 نفر در جریان برگزاری این رویداد در مریوان حضور پیدا کنند.

تلاش برای پیوند تئاتر خیابانی و دانشگاه

بخش پژوهشی و سمینارهای علمی، یکی دیگر از محورهای مورد توجه برگزارکنندگان در نوزدهمین دوره جشنواره است. عبدالرحیم‌زاده، دبیر بخش پژوهشی، با اشاره به محدود بودن منابع و پژوهش‌های مرتبط با تئاتر خیابانی گفت در سال‌های اخیر، روند تألیف، ترجمه، انتشار مقاله و نگارش پایان‌نامه در این حوزه رشد کرده است، اما همچنان سهم پژوهش‌های مرتبط با تئاتر خیابانی محدود است.

او توضیح داد که جشنواره در حدود 10 سال گذشته به شکل جدی به مسئله پژوهش در تئاتر خیابانی توجه داشته و در دوره‌های پیشین نیز بخش پژوهش در برنامه‌ها حضور داشته است؛ با این حال، امسال برای نخستین بار بخش سمینار پژوهشی با تمرکز بیشتر بر مقالات علمی، پژوهشی و دانشگاهی به جشنواره اضافه شده است.

به گفته دبیر بخش پژوهشی، پس از انتشار فراخوان، 61 چکیده مقاله به دبیرخانه رسید. این آثار در مرحله نخست توسط سه داور دانشگاهی ارزیابی شدند و در نهایت 14 مقاله برای ارائه حضوری در سمینار انتخاب شد. همچنین شش اثر در بخش پوستر ارائه خواهد شد.

مجید سرسنگی و محمدحسین ناصربخت دو سخنران این بخش هستند که علاوه بر سخنرانی، در پنل‌های تخصصی با پژوهشگران و شرکت‌کنندگان درباره موضوعات پژوهشی و مقالات ارائه‌شده گفت‌وگو خواهند کرد. در فرایند داوری بخش پژوهشی نیز از بهمن نامورمطلق و بهروز غریب‌پور استفاده شده است.

عبدالرحیم‌زاده با تأکید بر ماهیت میان‌رشته‌ای تئاتر خیابانی و پیوند آن با فرهنگ و آیین‌ها، از برگزاری پیش‌نشست پژوهشی و نشست‌های تخصصی در روزهای جشنواره خبر داد. او همچنین گفت دو مقاله از هند و یک مقاله از اقلیم کردستان عراق در سمینار ارائه خواهد شد.

هدف بلندمدت این بخش، پیوند دادن تئاتر خیابانی با تئاتر دانشگاهی است؛ هدفی که به گفته دبیر بخش پژوهشی، می‌تواند از طریق ایجاد رشته دانشگاهی یا اختصاص چند واحد تخصصی به تئاتر خیابانی دنبال شود. او همچنین به شکل‌گیری رشته تئاتر در دو دانشگاه بزرگ و مادر کشور اشاره کرد و آن را از اتفاقات مثبت در مسیر تقویت ارتباط دانشگاه و تئاتر دانست.

بادپروا نیز با اشاره به تمرکز سمینارهای این دوره بر بخش دگرگونه‌های اجرایی گفت تلاش شده است این بخش در کنار اجراهای عملی، از منظر پژوهشی و آموزشی نیز مورد توجه قرار بگیرد. او همچنین از انتشار کتاب‌هایی مرتبط با تئاتر خیابانی خبر داد و گفت مجموعه مقالات ارائه‌شده در سمینار پژوهشی در قالب کتابی با عنوان «نمایشنامه‌نویسی در تئاتر خیابانی» منتشر خواهد شد.

روسیه، ترکیه و عراق در بخش بین‌الملل

روح‌الله ایرجی، مسئول بخش بین‌الملل جشنواره، نیز با اشاره به دشواری‌های پیش‌آمده برای برنامه‌ریزی این بخش گفت تلاش شده است با وجود مشکلات، بخش بین‌الملل نوزدهمین دوره خالی از دستاورد نباشد.

بر اساس توضیحات او، یک گروه نمایشی از روسیه با اجرایی تعاملی و با موضوع زیبایی‌های دنیای پیرامون در جشنواره حضور خواهد داشت. همچنین یک مهمان ویژه از روسیه که از تهیه‌کنندگان و مدیران فعال در یکی از کمپانی‌های مطرح تئاتری این کشور است، به مریوان می‌آید تا تجربیات خود را ارائه کند.

در کنار گروه روسی، یک پروژه مشترک میان ایران و ترکیه و دو اجرای نمایشی از عراق نیز در بخش بین‌الملل حضور دارند. به گفته ایرجی، موضوع مهاجرت، مشکلات اجتماعی و آسیب‌های واردشده به مردم کُرد حلبچه از محورهای اصلی دو اجرای عراقی است.

همچنین در بخش وبینار آنلاین، یک استاد دانشگاه از هند درباره محیط زیست و بحران‌های مرتبط با آن به ارائه دیدگاه‌ها و مباحث تخصصی خواهد پرداخت.

بودجه 15 میلیارد و 500 میلیون تومانی؛ مطالبه ردیف مستقل برای جشنواره

مسئله تأمین منابع مالی و نبود ردیف بودجه مستقل، از دیگر موضوعاتی بود که در این نشست مطرح شد. بادپروا با اشاره به تغییر شرایط اقتصادی و تأثیر آن بر هزینه‌های پیش‌بینی‌شده گفت رقم بودجه جشنواره در حال حاضر 15 میلیارد و اندی تومان است و ممکن است در ادامه تغییر کند.

او توضیح داد که تأمین هزینه‌های جشنواره بر عهده دو بخش است؛ نیمی از هزینه‌ها از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نیم دیگر از محل اعتبارات و ظرفیت‌های استان تأمین می‌شود. به گفته او، اسکان گروه‌ها با مشکلی روبه‌رو نیست و مهم‌ترین دغدغه برگزارکنندگان، حفظ شأن و احترام هنرمندان و برگزاری آبرومندانه جشنواره است.

بادپروا نبود ردیف بودجه مستقل را «پاشنه آشیل» جشنواره دانست و گفت با قول مساعد سازمان برنامه و بودجه، قرار است از سال آینده ردیف مشخصی برای این رویداد در نظر گرفته شود. او با اشاره به توجه ایوبی، رئیس امور فرهنگ، ورزش و گردشگری سازمان برنامه و بودجه کشور، به ظرفیت‌های گردشگری جشنواره، ابراز امیدواری کرد حضور مسئولان در مریوان و آشنایی نزدیک با ظرفیت‌های این رویداد، زمینه اختصاص بودجه مستقل را فراهم کند.

او همچنین از توافق‌ها و قول‌هایی برای پیگیری این موضوع خبر داد و تأکید کرد پیوند گردشگری و فرهنگ عمومی می‌تواند به تقویت پشتوانه مالی جشنواره کمک کند.

دبیر جشنواره در پاسخ به پرسشی درباره شفافیت هزینه‌ها نیز گفت پس از پایان جشنواره درباره هزینه‌کردها توضیح داده خواهد شد. او هم‌زمان به تأثیر برگزاری این رویداد بر رونق اقتصادی شهر اشاره کرد و گفت با آغاز جشنواره، بوم‌گردی‌های منطقه فعال می‌شوند و این اتفاق به رونق اقتصادی مریوان کمک می‌کند.

بادپروا همچنین بر ضرورت مشارکت نهادهای مختلف در حمایت از فعالیت‌های فرهنگی تأکید کرد و گفت حمایت از آثار فرهنگی نباید تنها بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باشد. به گفته او، وزارت نیرو، سازمان زندان‌ها و دیگر دستگاه‌های مرتبط نیز می‌توانند در این زمینه مشارکت کنند.

همکاری خانه تئاتر و انتخاب آثار برگزیده

دبیر جشنواره در بخش دیگری از نشست از همکاری خانه تئاتر در فرآیند انتخاب آثار برگزیده و اهدای جوایز خبر داد. به گفته او، خانه تئاتر به‌عنوان نماینده در این فرآیند حضور خواهد داشت و در انتخاب آثار مشارکت می‌کند.

همچنین بادپروا از حضور انجمن صنفی نمایشگران خیابانی در مریوان خبر داد و گفت این انجمن در ایام برگزاری جشنواره به‌عنوان نماینده صنف، آثاری را انتخاب می‌کند و برای اجرا مورد حمایت قرار می‌دهد.

او درباره معرفی آثار برگزیده برای حضور در جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر نیز توضیح داد که آثار منتخب امکان حضور مستقیم در این رویداد را خواهند داشت.

از جشنواره مریوان تا تولید مستمر تئاتر خیابانی در کردستان

بادپروا در پاسخ به پرسشی درباره استمرار فعالیت‌های تئاتر خیابانی در طول سال گفت در نقاط مختلف استان کردستان اجراهای خیابانی متعددی برگزار شده است، اما تولید مستمر اثر در طول سال از اهداف مهم برگزارکنندگان است و برای تحقق آن برنامه‌ریزی خواهند کرد.

او تأکید کرد که جشنواره نباید تنها به چند روز برگزاری محدود بماند و استمرار تولید و اجرا می‌تواند به تقویت جایگاه تئاتر خیابانی در استان کمک کند.

در بخش دیگری از نشست، اتابک نادری نیز با قدردانی از دبیرخانه و عوامل اجرایی جشنواره، بر ضرورت ادامه توجه به شیوه‌های اجرایی نامتعارف و تقویت جنبه آموزشی این حوزه تأکید کرد. او گفت کارگاه‌ها و سمینارهای مرتبط در سال‌های گذشته برگزار شده‌اند، اما این روند باید ادامه‌دار باشد.

در پایان نشست، پوستر نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان با طراحی حمید نیک‌خواه و با حضور مهدی شفیعی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، فاتح بادپروا، دبیر جشنواره، آوات حسامی، دبیر اجرایی، اصغر خلیلی، مدیر مجموعه تئاترشهر، توحید معصومی، معاون اداره‌کل هنرهای نمایشی و دیگر مسئولان رونمایی شد.

نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان از 2 تا 6 آذرماه در شهر مریوان برگزار می‌شود.

انتهای پیام/