چرا باید «کوچ» را خانوادگی ببینیم؟/راز تربیت عالی حاج قاسم در کودکی

گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم، محمدباقر صنیعی منش: «کوچ» یکی از معدود فیلم‌هایی است که با نگاهی انسانی و اخلاق‌مدار، به موضوع تربیت و شکل‌گیری شخصیت یک قهرمان از دوران کودکی می‌پردازد. این فیلم با روایت بخشی از زندگی شهید حاج قاسم سلیمانی، می‌کوشد نشان دهد که چگونه تربیت دینی و اخلاقی در بستر خانواده و در فضایی سالم و مؤمنانه، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیتی شود که سال‌ها بعد به قهرمانی ملی و الگویی برای نسل جوان تبدیل می‌شود.

مهم‌ترین امتیاز «کوچ» توجه به یکی از بخش‌های کمتر دیده‌شده زندگی شهدا و شخصیت‌های بزرگ است؛ بخشی که معمولاً در سینما و تلویزیون کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد: چه عواملی در شکل‌گیری شخصیت این افراد نقش داشته و چه مسیری آنان را به آن جایگاه والای اخلاقی، انسانی و معنوی رسانده است؟ فیلم به‌جای آنکه صرفاً بر دستاوردها و وجوه قهرمانانه شخصیت اصلی تمرکز کند، به سراغ ریشه‌ها و زمینه‌های شکل‌گیری این شخصیت می‌رود. این رویکرد، مهم‌ترین دستاورد محتوایی فیلم است؛ رویکردی که «کوچ» توانسته با بیانی آبرومندانه و در قالبی هنرمندانه به تصویر بکشد.

از سوی دیگر، توجه فیلم‌ساز به فضای روستا و مناسبات زندگی روستایی، در پیوند با ساختار درام خانوادگی و بهره‌گیری از موقعیت‌های کمدی و عناصر مرتبط با سینمای کودک و نوجوان، به شکل‌گیری اثری خوش‌ساخت و جذاب انجامیده است. «کوچ» از آن دسته فیلم‌هایی است که می‌توان آن را در کنار اعضای خانواده تماشا کرد. سینمای خانوادگی در ایران، برخلاف ظرفیت و اهمیتش، همچنان یکی از حوزه‌های کم‌توجه‌مانده است. درحالی‌که بخش قابل‌توجهی از تولیدات سینمایی، مخاطب مشخصی از میان بزرگسالان یا کودکان را هدف می‌گیرند، فیلم خانوادگی اثری است که می‌تواند هم‌زمان با نسل‌های مختلف ارتباط برقرار کند. «کوچ» در همین مسیر حرکت می‌کند.

اهمیت تماشای این فیلم در کنار اعضای خانواده، صرفاً به مناسب‌بودن محتوای آن برای گروه‌های سنی مختلف محدود نمی‌شود. «کوچ» ظرفیت آن را دارد که به تجربه‌ای مشترک و حتی زمینه‌ای برای گفت‌وگوی خانوادگی تبدیل شود. مواجهه کودک با مفاهیمی مانند درست و نادرست، مسئولیت‌پذیری و پیامدهای رفتار، در کنار مشاهده واکنش والدین به اشتباهات فرزندان، می‌تواند برای هر دو گروه آموزنده باشد. از این منظر، فیلم فراتر از یک سرگرمی خانوادگی، موقعیتی برای تأمل درباره شیوه تربیت و شکل‌گیری مناسبات اخلاقی در خانواده فراهم می‌کند.

اما امتیاز دیگر «کوچ» را باید در نوع مواجهه آن با فقر و محرومیت جست‌وجو کرد. فیلم نشان می‌دهد که می‌توان از زندگی در شرایط دشوار و محروم، تصویری شریف، انسانی و باورپذیر ارائه داد؛ بی‌آنکه فقر را به ابزاری برای تولید تصاویر تلخ، چرک و اغراق‌آمیز تبدیل کرد. اشاره به کمبودها و دشواری‌های زندگی در اینجا نه به معنای تقلیل شخصیت‌ها به موقعیت اقتصادی‌شان، بلکه فرصتی برای نمایش ظرفیت انسان در مواجهه با مشکلات است. فیلم بر این امکان تأکید می‌کند که محرومیت لزوماً به انحراف و سقوط منتهی نمی‌شود و انسان می‌تواند با اتکا به تربیت، اراده و ارزش‌های اخلاقی، مسیر رشد و تعالی را طی کند.

بازی بازیگران کودک و نوجوان نیز از نقاط قوت فیلم است. بازی‌هایی که توانسته‌اند توجه داوران دو رویداد مهم، چهل‌وچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر و سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان را جلب کنند و برای فیلم دستاوردهایی به همراه داشته باشند. این بازی‌ها از نظر ارتباط با مخاطب نیز موفق عمل می‌کنند و به باورپذیری فضای داستان کمک می‌کنند. حضور بازیگران کم‌سن‌وسال، در کنار هدایت مناسب آن‌ها، باعث شده است که مخاطب بزرگسال و کودک بتوانند با شخصیت‌ها همراه شوند. ریتم فیلم نیز در این همراهی نقش مهمی دارد؛ ضرباهنگی که در مجموع متناسب با ظرفیت داستان پیش می‌رود و مانع از افت محسوس کشش روایی می‌شود.

این یادداشت در پی واکاوی زیبایی‌شناسی و فرمیک «کوچ» نیست، اما نمی‌توان به جنبه هنری آن اشاره نکرد و از آن چشم پوشید: پیوند میان ظرفیت‌های درام روستایی و زیبایی‌شناسی طبیعی و معنوی زندگی در روستا. سینمای روستایی، که در سال‌های اخیر حضور کم‌رنگ‌تری در جریان اصلی سینمای ایران داشته، در این فیلم بار دیگر فرصتی برای دیده‌شدن پیدا می‌کند. «کوچ» نشان می‌دهد که روستا صرفاً یک جغرافیای داستانی یا پس‌زمینه‌ای برای روایت نیست، بلکه می‌تواند با ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و بصری خود، به عنصری مؤثر در شکل‌گیری جهان فیلم تبدیل شود. از این منظر، اثر می‌تواند برای فیلم‌سازان جوان انگیزه‌ای باشد تا از تمرکز یک‌جانبه بر فضاهای شهری فاصله بگیرند و ظرفیت‌های روستا و زندگی روستایی را نیز به تجربه سینمایی خود وارد کنند.

در مجموع، «کوچ» را می‌توان تلاشی قابل‌توجه برای روایت سینمایی از ریشه‌های تربیتی و اخلاقی شکل‌گیری یک شخصیت ملی دانست؛ فیلمی که به‌جای محدودماندن به بازنمایی قهرمان در دوران بلوغ و شهرت، به سراغ سال‌های نخست زندگی او می‌رود و اهمیت خانواده، محیط و تربیت را در ساختن شخصیت انسان برجسته می‌کند.

انتهای پیام/