وقتی اطلاع‌رسانی از سیل عقب می‌ماند

به گزارش خبرگزاری تسنیم از نوشهر، ناهماهنگی در اطلاع‌رسانی درباره بارندگی‌ها، آب‌گرفتگی معابر و تصمیمات مرتبط با تعطیلی مدارس در غرب مازندران، موجی از گلایه شهروندان را به دنبال داشته است؛ جایی که اعلام و لغو تصمیمات در فاصله‌ای کوتاه، مردم را در بلاتکلیفی قرار داد و نبود یک مرجع واحد برای اطلاع‌رسانی، بار دیگر ضعف هماهنگی در مدیریت اطلاع رسانی بحران استان مازندران را آشکار کرد.

باران که در مازندران می‌بارد، نگرانی از آب‌گرفتگی معابر، بالا آمدن سطح رودخانه‌ها و اختلال در رفت‌وآمد به یکی از دغدغه‌های همیشگی مردم تبدیل می‌شود. استانی که هر سال با سامانه‌های بارشی متعدد مواجه است، طبیعتاً باید از سازوکار مشخصی برای مدیریت شرایط جوی برخوردار باشد؛ سازوکاری که تنها به صدور هشدارهای هواشناسی و آماده‌باش دستگاه‌های اجرایی محدود نشود، بلکه اطلاع‌رسانی دقیق، منسجم و به‌موقع به مردم را نیز در اولویت قرار دهد.

با این حال، اتفاقات اخیر در غرب مازندران نشان داد که هنوز میان هشدارهای هواشناسی، تصمیمات ستاد مدیریت بحران و اطلاع‌رسانی عمومی فاصله قابل توجهی وجود دارد؛ فاصله‌ای که گاهی شهروندان را بیش از خود بارندگی با سردرگمی مواجه می‌کند.

 بارندگی‌های شدید در استان و به‌ویژه مناطق غربی که از دیروز آغاز شده بار دیگر موضوع مدیریت بحران و نحوه اطلاع‌رسانی به شهروندان را به یکی از مسائل مورد توجه افکار عمومی تبدیل کرده است؛ موضوعی که این بار نه صرفاً از زاویه آب‌گرفتگی خیابان‌ها و معابر، بلکه از منظر ناهماهنگی در اعلام تصمیمات و نبود یک مرجع مشخص برای پاسخگویی به مردم قابل بررسی است.

در شرایطی که شهروندان برای برنامه‌ریزی فعالیت‌های روزمره، رفت‌وآمد و به‌ویژه وضعیت تحصیلی فرزندان خود نیازمند دریافت اطلاعات دقیق هستند، انتشار اخبار متناقض و تغییر تصمیمات بدون اطلاع‌رسانی شفاف می‌تواند بر نگرانی‌های عمومی بیفزاید.

یکی از مواردی که در جریان بارندگی‌های اخیر با انتقاد شهروندان غرب مازندران همراه شد، موضوع تعطیلی مدارس بود. در حالی که حدود ساعت 20 شب گذشته خبر تعطیلی برخی مدارس در شهرهای غرب استان اعلام شد، در ساعات بعد این تصمیم ملغی شد و همین مسئله خانواده‌ها، دانش‌آموزان و حتی کادر آموزشی را با نوعی بلاتکلیفی مواجه کرد.

مسئله اینجاست که خانواده‌ها در چنین شرایطی باید بدانند آیا فرزندشان فردا راهی مدرسه می‌شود یا خیر؟ آیا مسیرهای ارتباطی ایمن هستند؟ آیا احتمال آب‌گرفتگی در مسیرهای تردد وجود دارد؟ و در صورت تشدید بارندگی، چه تصمیمی برای فعالیت مراکز آموزشی اتخاذ خواهد شد؟

این پرسش‌ها شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسند، اما در شرایط بحران و با آبگرفتگی معابر که در فضای مجازی تصاویر آن موجود است مستقیماً با امنیت و آرامش خانواده‌ها ارتباط دارند.

اطلاع‌رسانی در بحران؛ حلقه مفقوده مدیریت بارندگی مازندران 

یکی از مهم‌ترین انتقاداتی که در جریان بارندگی‌های اخیر از سوی شهروندان مطرح شد، نبود یک جریان اطلاع‌رسانی منسجم و هماهنگ در سطح استان بود.

در شرایطی که دستگاه‌های مختلف از جمله مدیریت بحران استانداری، فرمانداری‌ها، شهرداری‌ها، آموزش‌وپرورش، راهداری، شرکت آب منطقه‌ای و سایر مجموعه‌های خدمات‌رسان هر یک بخشی از مسئولیت مدیریت شرایط را برعهده دارند، انتظار می‌رود اخبار و تصمیمات مرتبط با وضعیت جوی و پیامدهای آن از یک مسیر مشخص و با هماهنگی کامل منتشر شود.

اما تعدد کانال‌های اطلاع‌رسانی، انتشار اخبار پراکنده و بعضاً تغییر تصمیمات بدون ارائه توضیحات کافی، این تصور را در میان مردم ایجاد می‌کند که دستگاه‌های مسئول نیز در انتقال اطلاعات از یک الگوی مشترک پیروی نمی‌کنند.

در چنین شرایطی، شهروندان برای کسب اطلاع از وضعیت مدارس، معابر، جاده‌ها و مناطق پرخطر ناچارند اخبار را از کانال‌های مختلف دنبال کنند؛ گاهی یک خبر در یک رسانه منتشر می‌شود، در کانال دیگری تکذیب یا اصلاح می‌شود و در نهایت مشخص نیست کدام مرجع باید ملاک تصمیم‌گیری مردم باشد.

این وضعیت در شرایط عادی نیز مطلوب نیست، چه برسد به زمانی که احتمال وقوع سیلاب، آب‌گرفتگی و اختلال در تردد وجود دارد.

چرا ستاد اطلاع‌رسانی بحران باید فعال باشد؟

یکی از ضرورت‌های مدیریت بحران در استان‌های حادثه‌خیزی مانند مازندران، تشکیل و فعالیت مؤثر یک سازوکار متمرکز اطلاع‌رسانی است.

ستاد مدیریت بحران تنها مسئول هماهنگی دستگاه‌های اجرایی برای مقابله با حوادث نیست؛ بلکه باید بتواند اطلاعات معتبر را جمع‌آوری، ارزیابی و در کوتاه‌ترین زمان ممکن به اطلاع عموم برساند.

در واقع، همان‌طور که برای امدادرسانی، تخلیه مناطق پرخطر و بازگشایی مسیرهای مسدودشده برنامه‌ریزی می‌شود، برای اطلاع‌رسانی عمومی نیز باید برنامه مشخصی وجود داشته باشد.

نبود چنین سازوکاری در استان مازندران موجب می‌شود هر دستگاه بر اساس اطلاعات و تصمیمات داخلی خود اطلاعیه‌ای منتشر کند؛ در حالی که مردم به دنبال دریافت یک پاسخ روشن و قابل اتکا هستند.

برای مثال، اگر قرار است مدارس یک منطقه تعطیل شوند، باید تصمیم نهایی از سوی مرجع مسئول و در یک زمان مشخص اعلام شود. اگر تصمیمی تغییر می‌کند، علت تغییر نیز باید برای افکار عمومی توضیح داده شود.

اعلام یک تصمیم و سپس لغو آن، بدون ارائه توضیحات کافی، نه‌تنها اعتماد عمومی به اطلاعیه‌های بعدی را کاهش می‌دهد، بلکه ممکن است در شرایط حساس، باعث شود برخی شهروندان هشدارهای ضروری را نیز جدی نگیرند.

مازندران با پدیده تازه‌ای به نام آب‌گرفتگی مواجه نیست

واقعیت این است که آب‌گرفتگی معابر و بروز سیلاب در مازندران موضوع تازه‌ای نیست. شرایط اقلیمی استان، میزان بارندگی، وضعیت توپوگرافی، وجود رودخانه‌ها و مناطق مستعد آب‌گرفتگی، همگی ضرورت برنامه‌ریزی مستمر برای مدیریت بارش‌ها را نشان می‌دهد. بنابراین نمی‌توان با هر بار ورود یک سامانه بارشی، اطلاع‌رسانی را به انتشار چند هشدار عمومی و اطلاعیه پراکنده محدود کرد.

مردم باید پیش از آغاز بارندگی‌های شدید بدانند کدام مناطق در معرض خطر هستند، چه مسیرهایی ممکن است مسدود شوند، در صورت وقوع آب‌گرفتگی به کجا مراجعه کنند و اخبار معتبر را از چه مرجعی دریافت کنند.

از سوی دیگر، اطلاع‌رسانی نباید صرفاً به ساعات اوج بارندگی محدود شود. پیش‌آگاهی، اطلاع‌رسانی حین بحران و ارائه گزارش‌های پس از فروکش کردن شرایط جوی، سه مرحله‌ای هستند که باید در یک برنامه منسجم دیده شوند.

در این میان، نقش استانداری، فرمانداری‌ها و مدیریت بحران شهرستان‌ها نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه شرایط جوی و میزان مخاطرات در همه شهرستان‌های استان یکسان نیست و تصمیمات باید متناسب با وضعیت واقعی هر منطقه اتخاذ شود.

رسانه‌ها باید بازوی اطلاع‌رسانی باشند، نه محل انتشار اخبار متناقض

نکته دیگری که در این میان نباید نادیده گرفته شود، نقش رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی بحران است. رسانه‌های رسمی استان مازندران می‌توانند با دریافت اطلاعات دقیق و به‌روز از ستاد مدیریت بحران، اخبار مرتبط با وضعیت بارندگی، آب‌گرفتگی، انسداد جاده‌ها و تعطیلی مراکز آموزشی را در اختیار مردم قرار دهند.

اما این همکاری زمانی اثربخش خواهد بود که دستگاه‌های مسئول اطلاعات را به‌صورت شفاف، سریع و یکپارچه در اختیار رسانه‌ها قرار دهند.
در واقع، رسانه نباید برای دستیابی به آخرین وضعیت یک منطقه ناچار باشد میان اطلاعیه‌های مختلف جست‌وجو کند یا برای تأیید یک خبر چندین بار با دستگاه‌های اجرایی تماس بگیرد.

ایجاد یک مرکز ارتباطی فعال در زمان بحران، با حضور نمایندگان دستگاه‌های مرتبط و مسئولیت مشخص برای انتشار اخبار، می‌تواند بخش قابل توجهی از این مشکلات را برطرف کند.

مردم را در بحران بی‌خبر نگذارید

آنچه در جریان بارندگی‌های اخیر غرب مازندران رخ داد، بار دیگر این ضرورت را یادآوری کرد که مدیریت بحران تنها به معنای آماده‌باش نیروهای امدادی، استقرار ماشین‌آلات و حضور دستگاه‌های خدمات‌رسان در میدان نیست؛ بلکه مدیریت افکار عمومی و انتقال اطلاعات صحیح به شهروندان نیز بخش جدایی‌ناپذیر آن است.

وقتی شهروندان برای فهمیدن وضعیت محله و شهرشان باید چندین کانال خبری را دنبال کنند، نمی‌توان از اطلاع‌رسانی مطلوب در شرایط بحران سخن گفت.

مازندران استانی نیست که با نخستین بارندگی غافلگیر شده باشد. تجربه سال‌های گذشته باید به شکل‌گیری یک نظام اطلاع‌رسانی دقیق، سریع و قابل اعتماد منجر می‌شد؛ نظامی که در آن تصمیمات با هماهنگی اتخاذ و از یک مرجع رسمی اعلام شود.

اکنون انتظار افکار عمومی  این است که به جای اطلاع‌رسانی جزیره‌ای و مقطعی، سازوکار مشخصی برای مدیریت اخبار و اطلاعیه‌های بحران تعریف کنند.

مردم در روزهای بارانی بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات درست نیاز دارند؛ چراکه گاهی یک خبر به‌موقع می‌تواند مانع از یک حادثه شود و یک اطلاعیه متناقض می‌تواند بر نگرانی و سردرگمی خانواده‌ها بیفزاید.

انتهای پیام/