سازش در58 درصدپرونده‌های شورای حل اختلاف/ رسیدگی در21 روز

یدالله وحدانی‌نیا، معاون قضایی رئیس‌کل دادگستری و معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در گفت وگو با خبرنگار تسنیم از بیرجند، اظهار کرد: شورای حل اختلاف نهادی مردمی است که با هدف تسهیل دسترسی مردم به عدالت، تسریع در رسیدگی به اختلافات و کاهش هزینه‌های دادرسی تشکیل شده و اصلاح قانون این شوراها در سال 1402 نیز زمینه بازگشت این نهاد به مأموریت اصلی خود، یعنی صلح و سازش را فراهم کرده است و در قانون قبلی، شوراهای حل اختلاف علاوه بر تلاش برای سازش، اختیار صدور رأی نیز داشتند، اما با اصلاح قانون، صلاحیت صدور رأی به محاکم صلح واگذار شد و شوراهای حل اختلاف به‌صورت تخصصی بر ایجاد صلح و سازش در دعاوی و شکایات متمرکز شدند.

وی با اشاره به آمار عملکرد شوراهای حل اختلاف استان گفت: در شش‌ماهه نخست سال جاری، میزان سازش در پرونده‌های ارجاعی 57 درصد بود و این میزان در پایان مهرماه، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، به 58 درصد رسید.

وحدانی‌نیا نقش اعضای شوراهای حل اختلاف و گروه‌های مردمی را در تحقق این میزان سازش مؤثر دانست و افزود: در کنار تلاش همکاران شوراها، ظرفیت بزرگان، ریش‌سفیدان و معتمدان محلی نیز برای حل اختلافات به کار گرفته شده است و بسیاری از افراد در محلات و مساجد با استفاده از شیوه‌های سنتی میانجیگری و کدخدامنشی، برای رفع اختلافات مردم اقدام می‌کنند که این ظرفیت مردمی نقش مهمی در کاهش پرونده‌های قضایی و گسترش فرهنگ گذشت و سازش دارد.

کاهش میانگین زمان رسیدگی به 21 روز

معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به کاهش زمان رسیدگی به پرونده‌ها در شوراهای حل اختلاف اظهار کرد: میانگین زمان رسیدگی به اختلافات در این شوراها نسبت به سال گذشته کاهش یافته و اکنون به 21 روز رسیده است و  تلاش مجموعه قضایی این است که مردم در کوتاه‌ترین زمان ممکن به نتیجه برسند و طرفین اختلاف بتوانند با توافق و دستیابی به نتیجه برد ـ برد، از ادامه اختلافات و هزینه‌های ناشی از فرایندهای طولانی قضایی جلوگیری کنند.

وحدانی‌نیا در ادامه به تشکیل و فعالیت محاکم صلح در خراسان جنوبی اشاره کرد و گفت: پس از تدوین و تصویب قانون شوراهای حل اختلاف، استان در زمره استان‌های پیشرو در راه‌اندازی محاکم صلح قرار گرفت و طی سال‌های 1403 و 1404 این محاکم در حوزه‌های قضایی استان ایجاد شدند و در حوزه‌هایی که دادگستری شهرستان وجود دارد، محاکم صلح در مجاورت دادگاه‌ها مستقر شده‌اند و شوراهای حل اختلاف نیز در کنار این محاکم فعالیت می‌کنند.

معاون قضایی رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی بیان کرد: قاضی دادگاه صلح می‌تواند در پرونده‌هایی که زمینه سازش در آنها وجود دارد، موضوع را برای پیگیری صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع دهد. در صورت حصول توافق، گزارش سازش از طریق دادگاه صلح صادر می‌شود و اگر سازش حاصل نشود، قاضی رسیدگی قضایی را ادامه داده و رأی مقتضی صادر می‌کند.

وی با اشاره به صلاحیت محاکم صلح گفت: این محاکم در حوزه‌های مختلف از جمله برخی دعاوی مالی، دعاوی خانوادگی در حدود صلاحیت قانونی، دعاوی مربوط به تصادفات و تخلیه و همچنین برخی پرونده‌های کیفری، مطابق مقررات قانونی صلاحیت رسیدگی دارند.

سه مسیر قانونی برای ارجاع پرونده‌ها به شورای حل اختلاف

وحدانی‌نیا با تشریح ظرفیت‌های قانونی ارجاع پرونده‌ها به شوراهای حل اختلاف اظهار کرد: سه ظرفیت مهم در قانون برای استفاده از خدمات شوراها پیش‌بینی شده است و بر اساس ماده 13، افراد می‌توانند مستقیماً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست خود را برای حل اختلاف از طریق سازش ثبت کنند تا پرونده بدون ورود به فرایند رسیدگی قضایی، به شورای حل اختلاف ارجاع شود.

معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی ادامه داد: بر اساس ماده 12 نیز قضات در جریان رسیدگی به پرونده‌ها، چنانچه زمینه صلح و سازش را فراهم ببینند و طرفین مخالفتی نداشته باشند، می‌توانند پرونده را برای پیگیری سازش به شورا ارجاع دهند و ماده 15 نیز این امکان را برای مقامات ارجاع از جمله رئیس دادگستری و دادستان فراهم کرده است تا پیش از ارجاع پرونده به شعبه قضایی، در صورت وجود زمینه توافق، آن را برای سازش به شورای حل اختلاف ارسال کنند.

وحدانی‌نیا تأکید کرد: تحقق سازش در 57 درصد پرونده‌ها طی شش‌ماهه نخست سال نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از پرونده‌هایی که در صورت ورود به دادگاه می‌توانستند وقت و ظرفیت همکاران قضایی را به خود اختصاص دهند، با تلاش شوراها به صلح و سازش منتهی شده‌اند.

وی فعالیت شوراهای حل اختلاف در زندان‌های استان را از دیگر ظرفیت‌های مهم این مجموعه برشمرد و گفت: شوراهای حل اختلاف علاوه بر فعالیت در مجاورت دادگاه‌ها، در زندان‌های استان نیز حضور دارند و از مرکز استان تا شهرستان‌هایی که دارای زندان هستند، برای حل اختلافات و جلب رضایت شکات تلاش می‌کنند.

معاون قضایی رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی افزود: بخش قابل توجهی از این تلاش‌ها مربوط به پرونده‌های مالی است که با میانجیگری، جلب رضایت شاکیان و توافق طرفین، زمینه آزادی برخی زندانیان فراهم می‌شود و این اقدام در کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها مؤثر است.

فعالیت 12 داور متخصص در حوزه خانواده

وحدانی‌نیا همچنین با اشاره به توسعه ظرفیت داوری در استان اظهار کرد: اگرچه موضوع داوری پیش از این در قانون آیین دادرسی مدنی پیش‌بینی شده بود، اما یکی از نیازهای موجود، ایجاد سازوکاری برای مدیریت و ساماندهی این فرایند بود و در همین راستا، ظرفیت داوری در استان تقویت شده و در حال حاضر 12 داور متخصص در حوزه خانواده، از جمله افراد بازنشسته و وکلای دارای تخصص، در این زمینه فعالیت می‌کنند.

وی با اشاره به اهمیت داوری در اختلافات خانوادگی گفت: استفاده از افراد متخصص و باتجربه در این حوزه می‌تواند به حل اختلافات، کاهش هزینه‌های رسیدگی و جلوگیری از طولانی شدن پرونده‌های خانوادگی کمک کند.

هوش مصنوعی در خدمت بررسی و تقویت آرای قضایی

معاون قضایی رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در دستگاه قضایی اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند در جست‌وجوی قوانین و مقررات و بررسی موضوعات حقوقی به قضات کمک کند.

وحدانی‌نیا افزود: یکی از کاربردهای این فناوری، بررسی نقاط قوت و ضعف آرای صادرشده است؛ به‌گونه‌ای که قاضی می‌تواند رأی تنظیم‌شده خود را در اختیار سامانه هوشمند قرار دهد و از آن بخواهد بخش‌هایی را که نیازمند بررسی بیشتر یا تقویت است، مشخص کند و هوش مصنوعی در این فرایند نقش ابزار کمکی دارد و تصمیم‌گیری قضایی و صدور رأی همچنان بر عهده قاضی است.

هشدار درباره پیامک‌های جعلی ابلاغیه قضایی

وحدانی‌نیا در ادامه با هشدار درباره کلاهبرداری‌های اینترنتی و پیامک‌های جعلی قضایی گفت: با وجود هشدارهای مکرر پلیس فتا و معاونت پیشگیری از وقوع جرم، همچنان برخی شهروندان فریب پیامک‌هایی را می‌خورند که با عنوان ابلاغیه قضایی برای آنها ارسال می‌شود و  شهروندان باید توجه داشته باشند که ابلاغیه‌های رسمی قضایی از طریق سامانه عدل ایران در دسترس قرار می‌گیرد و برای مشاهده ابلاغیه یا اخطاریه قضایی، هیچ‌گونه وجهی مطالبه نمی‌شود.

معاون قضایی رئیس‌کل دادگستری خراسان جنوبی افزود: اگر پیامکی با عنوان ابلاغیه قضایی برای شهروندان ارسال شد و از آنها خواسته شد برای مشاهده محتوا، حتی مبلغ اندکی پرداخت کنند، باید بدانند که با یک اقدام کلاهبردارانه مواجه هستند و نباید وارد لینک‌های ناشناس شوند یا اطلاعات بانکی خود را در اختیار این سامانه‌ها قرار دهند.

تشکیل هیئت‌های صلح برای حل اختلافات آپارتمان‌نشینی

وحدانی‌نیا در بخش پایانی سخنان خود به اختلافات رایج میان همسایگان در مجتمع‌های مسکونی اشاره کرد و گفت: اختلاف بر سر پارکینگ، استفاده از مشاعات و سایر مسائل آپارتمان‌نشینی از جمله موضوعاتی است که می‌توان پیش از ورود به فرایند قضایی، با استفاده از ظرفیت‌های مردمی و میانجیگری حل‌وفصل کرد و در مجتمع‌های مسکونی و مناطقی از شهر بیرجند که تراکم آپارتمان‌نشینی بیشتر است، با مشارکت افراد معتمد و چهره‌های مورد اعتماد ساکنان، هیئت‌های صلح تشکیل شود تا اختلافات در همان محل و با گفت‌وگو و توافق طرفین رسیدگی شود.

معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: مراجعه مستقیم به دادگاه برای حل هر اختلافی، همیشه بهترین مسیر نیست؛ زیرا رأی قضایی اگرچه اختلاف را از نظر قانونی تعیین تکلیف می‌کند، ممکن است روابط میان همسایگان را تحت تأثیر قرار دهد، اما صلح و سازش علاوه بر حل اختلاف، زمینه حفظ دوستی، همدلی و روابط مناسب اجتماعی را نیز فراهم می‌کند.

وحدانی‌نیا در پایان بر ضرورت تقویت فرهنگ گفت‌وگو، گذشت و استفاده از ظرفیت معتمدان محلی تأکید کرد و خواستار مشارکت بیشتر مردم در حل‌وفصل اختلافات از مسیر صلح و سازش شد.

انتهای پیام/