مازندران زیر باران؛ چرا آب‌های سطحی راه فرار ندارند؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، تکرار آبگرفتگی معابر، زیرگذرها و محلات شهری نشان می‌دهد که مدیریت روان‌آب‌ها هنوز به یک برنامه پایدار و پیشگیرانه تبدیل نشده است.

باران که در مازندران می‌بارد، برای بسیاری از مردم این استان دیگر فقط نشانه طراوت و سرسبزی نیست؛ گاهی آغاز نگرانی از آبگرفتگی خیابان‌ها، بالا آمدن آب نهرها، گرفتگی جداول و ورود روان‌آب به منازل و واحدهای تجاری است. استانی که بارندگی یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده اقلیمی آن به شمار می‌رود، همچنان در برخی شهرها و روستاها با مسئله‌ای تکراری دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ مسئله‌ای که نه صرفاً به شدت بارش، بلکه به ظرفیت شبکه دفع آب‌های سطحی، وضعیت نهرها، کیفیت زیرساخت‌های شهری و نحوه مدیریت روان‌آب‌ها ارتباط دارد.

با آغاز فعالیت سامانه‌های بارشی و افزایش هشدارهای هواشناسی و مدیریت بحران در مازندران، بار دیگر موضوع آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مقابله با آبگرفتگی معابر و احتمال وقوع سیلاب مورد توجه قرار گرفته است.

ورود سامانه بارشی به مازندران

مدیران و کارشناسان هواشناسی در جدیدترین اطلاعیه اعلام کرده‌اند که باران و کاهش دما از دوشنبه در راه است.

هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی مازندران در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در ساری، اظهار کرد: اداره کل هواشناسی مازندران با صدور اطلاعیه‌ای، وضعیت جوی استان را از دوشنبه 25 مهرماه تا یکشنبه یکم آبان‌ماه 1405 پیش‌بینی کرد.

وی با اشاره به تحلیل آخرین نقشه‌های هواشناسی گفت: دوشنبه 25 مهرماه در مناطق ساحلی تا میان‌بند، آسمان ابری همراه با کاهش دما، وزش باد و رعد و برق پیش‌بینی می‌شود و در ارتفاعات نیز آسمان ابری و مه‌آلود همراه با کاهش دما و بارش پراکنده باران و برف انتظار می‌رود.

مدیرکل هواشناسی مازندران ادامه داد: سه‌شنبه 26 مهرماه در مناطق ساحلی و جلگه‌ای نیمه غربی استان، آسمان ابری و بارندگی از اواخر روز با کاهش ناپایداری همراه خواهد بود و در سایر مناطق، به‌ویژه در ارتفاعات، آسمان ابری و مه‌آلود همراه با بارش پراکنده و کاهش تدریجی ناپایداری پیش‌بینی می‌شود.

بهزادی خاطرنشان کرد: در چهارشنبه 27 مهرماه آسمان صاف تا نیمه‌ابری همراه با افزایش دما خواهد بود اما در ساعات بعدازظهر و شب، وزش باد و افزایش ابر در ارتفاعات غربی با احتمال بارش پراکنده دور از انتظار نیست.

اینها هشدارهایی است که تقریباً در فصل‌های بارندگی تکرار می‌شوند و هر بار این پرسش را در ذهن شهروندان زنده می‌کنند که چرا با وجود تجربه سالیان متمادی از بارش‌های شدید، هنوز شبکه جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی در بخش‌هایی از استان توان پاسخ‌گویی به شرایط جوی را ندارد؟

در تحلیل این مسئله باید گفت: واقعیت این است که باران را نمی‌توان متوقف کرد، اما می‌توان مسیر حرکت آب را مدیریت کرد. آنچه امروز در برخی نقاط مازندران در شرق و مرکز و غرب استان به شکل آبگرفتگی خیابان‌ها و اختلال در رفت‌وآمد مشاهده می‌شود، ضرورت بازنگری جدی در شیوه مدیریت آب‌های سطحی را یادآوری می‌کند.

بارندگی قابل پیش‌بینی است، اما آبگرفتگی چرا تکرار می‌شود؟

مازندران از نظر موقعیت جغرافیایی و اقلیمی شرایط ویژه‌ای دارد. نزدیکی به دریای خزر، وجود رشته‌کوه البرز، شیب طبیعی مناطق مرتفع به سمت دشت‌ها، رودخانه‌های متعدد و بارندگی‌های متناوب، مجموعه‌ای از عوامل طبیعی را شکل داده‌اند که مدیریت آب‌های سطحی را در این استان به ضرورتی دائمی تبدیل می‌کند.

در چنین شرایطی، مدیریت شهری و روستایی نمی‌تواند تنها به جمع‌آوری آب پس از وقوع بارندگی محدود شود. شبکه دفع آب‌های سطحی باید از پیش برای ورود حجم قابل توجهی از روان‌آب آماده باشد.

با این حال، تکرار آبگرفتگی در برخی معابر شهری و روستایی مازندران نشان می‌دهد میان شرایط اقلیمی استان و ظرفیت بخشی از زیرساخت‌های موجود، فاصله‌ای جدی وجود دارد.

البته نباید همه آبگرفتگی‌ها را به ضعف مدیریت شهری نسبت داد. بارندگی‌های رگباری و شدید، به‌ویژه زمانی که حجم زیادی از بارش در مدت کوتاهی اتفاق می‌افتد، حتی شبکه‌های استاندارد را نیز تحت فشار قرار می‌دهد؛ اما مسئله اصلی آنجاست که برخی نقاط حتی در بارش‌های معمولی نیز با مشکل تخلیه آب مواجه می‌شوند.

در این شرایط باید میان دو مسئله تفاوت قائل شد؛ نخست، آبگرفتگی ناشی از بارش‌های استثنایی که ممکن است از ظرفیت طراحی شبکه فراتر برود و دوم، آبگرفتگی‌هایی که به دلیل گرفتگی کانال‌ها، نبود مسیر مناسب هدایت آب، ضعف نگهداری یا نقص طراحی زیرساخت‌ها اتفاق می‌افتد.

مسئله دوم بیش از آنکه به شرایط جوی وابسته باشد، به نحوه مدیریت و نگهداری زیرساخت‌ها ارتباط دارد.

نهرهایی که پیش از باران به یاد می‌آیند

یکی از مهم‌ترین دلایل تکرار آبگرفتگی در شهرهای مازندران، وضعیت نامناسب نگهداری نهرها، جداول و کانال‌های انتقال آب است.

نهرهای شهری در بسیاری از مناطق وظیفه انتقال آب باران را برعهده دارند، اما وقتی رسوبات، گل‌ولای، برگ درختان، زباله و نخاله‌های ساختمانی در مسیر جریان آب انباشته می‌شوند، ظرفیت عبور آب کاهش پیدا می‌کند.

در چنین وضعیتی حتی یک بارندگی نه‌چندان طولانی نیز می‌تواند به آبگرفتگی خیابان‌ها و معابر منجر شود.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که عملیات پاک‌سازی و لایروبی نهرها به جای آنکه در قالب یک برنامه مستمر و زمان‌بندی‌ شده انجام شود، به اقدامات مقطعی و واکنشی در آستانه بارندگی محدود بماند.

در واقع، مدیریت جوی نباید با صدور هشدار هواشناسی آغاز شود. لایروبی، پاک‌سازی دهانه پل‌ها، بازدید از کانال‌ها و رفع موانع جریان آب باید در تمام طول سال دنبال شود.

از سوی دیگر، بسیاری از کانال‌های انتقال آب در محدوده‌های شهری با مشکلاتی مانند فرسودگی، تخریب دیواره‌ها، کاهش مقطع عبور و نبود دسترسی مناسب برای لایروبی مواجه‌اند. در برخی نقاط نیز پوشیده شدن نهرها و جوی‌ها و تبدیل آنها به مسیرهای زیرزمینی، امکان نظارت و پاک‌سازی مستمر را دشوارتر کرده است.

بنابراین، صرف اعلام انجام عملیات لایروبی نمی‌تواند به معنای رفع مشکل باشد. آنچه اهمیت دارد، میزان اثربخشی این اقدامات، شناسایی نقاط بحرانی و اطمینان از باز بودن مسیر انتقال آب تا مقصد نهایی است.

زیرساخت‌هایی که با توسعه شهرها هماهنگ نشدند

یکی دیگر از عوامل مهم در افزایش آبگرفتگی معابر، توسعه نامتوازن شهرها و گسترش سطوح غیرقابل نفوذ است.
در سال‌های گذشته، با افزایش ساخت‌وسازها، توسعه معابر، احداث مجتمع‌های مسکونی و تجاری و گسترش فضاهای آسفالته و بتنی، بخش قابل توجهی از زمین‌هایی که پیش‌تر امکان جذب طبیعی آب باران را داشتند، به سطوح نفوذناپذیر تبدیل شده‌اند.

در گذشته بخشی از آب بارندگی در زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها، حیاط منازل و فضاهای طبیعی نفوذ می‌کرد؛ اما امروز با افزایش سطح آسفالت و بتن، حجم بیشتری از بارش به روان‌آب تبدیل می‌شود و باید از طریق جداول و کانال‌ها انتقال پیدا کند.

این تغییر در بافت شهری به معنای افزایش فشار بر شبکه دفع آب‌های سطحی است.

مشکل آنجاست که در بسیاری از موارد، توسعه کالبدی شهر با توسعه متناسب زیرساخت‌های جمع‌آوری و هدایت آب همراه نشده است.
 به بیان دیگر، شهرها بزرگ‌تر شده‌اند، اما ظرفیت شبکه انتقال آب در همه مناطق متناسب با این رشد افزایش پیدا نکرده است.

در چنین شرایطی، حتی اگر کانال‌های موجود به‌درستی نگهداری شوند، ممکن است ظرفیت آنها برای انتقال حجم روان‌آب‌های جدید کافی نباشد.

این مسئله نشان می‌دهد مدیریت آب‌های سطحی باید از مرحله صدور مجوز ساخت‌وساز و طراحی طرح‌های توسعه شهری آغاز شود. هر پروژه عمرانی و ساختمانی باید از نظر تأثیر بر مسیر طبیعی آب و ظرفیت شبکه دفع روان‌آب مورد بررسی قرار گیرد.

وقتی مسیر طبیعی آب تغییر می‌کند

یکی از موضوعات مهم در مدیریت روان‌آب‌های مازندران، تغییر مسیر طبیعی جریان آب در نتیجه ساخت‌وسازهای غیرمجاز و مداخلات انسانی است.

در بسیاری از مناطق، نهرهای قدیمی، آبراهه‌های طبیعی و مسیرهای انتقال روان‌آب در گذر زمان با توسعه سکونتگاه‌ها تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

گاهی مسیر یک آبراهه به دلیل اجرای پروژه‌های عمرانی تغییر می‌کند، گاهی ساخت‌وسازهای غیرمجاز یا دیوارکشی‌های غیراصولی مانع جریان طبیعی آب می‌شوند و در مواردی نیز اجرای معابر و زیرساخت‌های جدید بدون توجه کافی به مسیرهای سنتی انتقال آب صورت می‌گیرد.

نتیجه چنین اقداماتی ممکن است انتقال مشکل از یک نقطه به نقطه دیگر باشد. برای نمونه، اگر در یک محدوده مسیر طبیعی حرکت آب مسدود شود، روان‌آب به دنبال مسیر جایگزین خواهد بود و ممکن است به خیابان، حیاط منازل یا زمین‌های کشاورزی وارد شود.

از این منظر، مدیریت آب‌های سطحی فقط به معنای احداث کانال‌های جدید نیست؛ بلکه حفظ و احیای مسیرهای طبیعی جریان آب نیز اهمیت دارد.

مازندران به دلیل برخورداری از شبکه گسترده رودخانه‌ها، نهرها و آبراهه‌های طبیعی، نیازمند "نقشه جامع جریان روان‌آب در مقیاس شهری و منطقه‌ای" است؛ نقشه‌ای که مشخص کند آب از ارتفاعات و مناطق بالادست چگونه وارد دشت‌ها می‌شود، از چه مسیرهایی عبور می‌کند و در نهایت به کدام رودخانه یا پهنه آبی می‌رسد.

بدون چنین شناختی، اقدامات پراکنده عمرانی ممکن است به جای حل مشکل، زمینه ایجاد گلوگاه‌های جدید را فراهم کند.

لایروبی رودخانه‌ها کافی نیست؛ شبکه شهری هم باید تقویت شود

در کنار شبکه نهرها و جداول شهری، وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت سیلاب و روان‌آب‌ها دارد.

بر اساس گزارشی که خبرگزاری تسنیم در مهر 1405 منتشر کرده است، حدود 138 کیلومتر از مسیرهای رودخانه‌ای مازندران در 15 شهرستان استان لایروبی و بازگشایی شده است. این عملیات با هدف افزایش ظرفیت عبور جریان آب و کاهش احتمال خسارات ناشی از سیلاب انجام شده و شهرستان‌های آمل، فریدونکنار، بهشهر، ساری و محمودآباد از مناطق دارای عملکرد بیشتر در این زمینه معرفی شده‌اند.
همچنین در این گزارش به وجود حدود 120 رودخانه اصلی و فرعی در مازندران اشاره شده است.

این اقدامات نشان‌دهنده اهمیت توجه به زیرساخت‌های طبیعی انتقال آب است، اما باید به یک نکته اساسی توجه کرد: لایروبی رودخانه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل آبگرفتگی خیابان‌ها و محلات شهری را برطرف کند.

اگر آب از سطح خیابان وارد جداول نشود، اگر کانال‌های جمع‌آوری ظرفیت کافی نداشته باشند یا اگر مسیر اتصال شبکه شهری به آبراهه‌های اصلی مسدود باشد، عملیات لایروبی رودخانه نیز تأثیر مستقیمی بر رفع آبگرفتگی همان محدوده نخواهد داشت.

بنابراین، مدیریت آب باید به شکل یک زنجیره به‌هم‌پیوسته دیده شود؛ از جمع‌آوری آب در سطح خیابان تا انتقال آن از طریق جداول و کانال‌ها و در نهایت تخلیه ایمن در رودخانه‌ها و مسیرهای طبیعی.

هرگونه اختلال در یکی از حلقه‌های این زنجیره می‌تواند کل فرآیند را با مشکل مواجه کند.

حسینعلی محمدی، مدیرکل مدیریت بحران مازندران با اشاره به هشدار نارنجی هواشناسی اعلام کرد: سامانه بارشی از دوشنبه 25 آبان تا ظهر سه‌شنبه 26 آبان در استان فعال می‌شود و بارش رگباری، برف در ارتفاعات، رعدوبرق، وزش باد شدید و کاهش محسوس دما پیش‌بینی شده است؛ این شرایطی است که می‌تواند به آب‌گرفتگی معابر، طغیان رودخانه‌ها، لغزندگی جاده‌ها، ریزش سنگ و رانش زمین منجر شود.

وی در ادامه افزود: مردم و مسافران از سفرهای غیرضروری، توقف در حاشیه رودخانه‌ها و حضور در مناطق پرخطر خودداری کنند.

مدیرکل مدیریت بحران مازندران تصریح کرد: مسافرانی که ناچار به عبور از محورهای کوهستانی هستند، باید تجهیزات زمستانی و زنجیرچرخ هم همراه داشته باشند.

پیشگیری نباید به روزهای هشدار محدود بماند

هشدارهای هواشناسی و مدیریت بحران برای کاهش خطر ضروری‌اند، اما جای رسیدگی به زیرساخت‌ها را نمی‌گیرند.

 پاک‌سازی منظم نهرها و آبروها، شناسایی نقاط آب‌گیر و تقویت شبکه دفع آب‌های سطحی باید پیش از بارندگی انجام شود؛ نه پس از آنکه معابر زیر آب رفتند.

پراکندگی مسئولیت‌ها؛ حلقه گمشده مدیریت آب‌های سطحی

یکی از چالش‌های مهم در این حوزه، تعدد دستگاه‌های مسئول و ضرورت هماهنگی میان آنهاست.

شهرداری‌ها در حوزه مدیریت شبکه آب‌های سطحی و نگهداری جداول و کانال‌های شهری نقش محوری دارند.

شرکت آب منطقه‌ای در زمینه مدیریت رودخانه‌ها و بسترهای طبیعی و ساماندهی برخی آبراهه‌ها مسئولیت دارد. 

دستگاه‌های مرتبط با راه و شهرسازی، راهداری، دهیاری‌ها و سایر مجموعه‌های خدمات‌رسان نیز در محدوده وظایف خود با این موضوع ارتباط دارند.

اما مسئله اینجاست که آبگرفتگی به مرزهای اداری و سازمانی توجهی ندارد. اگر میان این مجموعه‌ها هماهنگی لازم وجود نداشته باشد، ممکن است بخشی از مسیر پاک‌سازی شود، اما گلوگاه اصلی همچنان باقی بماند.

از سوی دیگر در برخی موارد مشخص نیست مسئولیت نگهداری یک آبراهه یا کانال مشخص برعهده کدام مجموعه است. همین ابهام می‌تواند رسیدگی به مشکلات را به تأخیر بیندازد.

به همین دلیل تشکیل کارگروه‌های مشترک مدیریت آب‌های سطحی در سطح شهرستان‌ها و شهرها، همراه با تعیین دقیق مسئولیت هر دستگاه ضرورتی جدی است.

این کارگروه‌ها باید به جای برگزاری جلسات صرفاً مناسبتی در زمان صدور هشدارهای هواشناسی، برنامه عملیاتی مشخصی برای شناسایی نقاط بحرانی، لایروبی، اصلاح مسیرها و اجرای پروژه‌های زیرساختی داشته باشند.

اعتبارات محدود و پروژه‌هایی که به پایان نمی‌رسند

نمی‌توان از مشکلات دفع آب‌های سطحی سخن گفت، اما نقش منابع مالی و اعتبارات عمرانی را نادیده گرفت.

احداث شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی، اصلاح کانال‌های قدیمی، اجرای خطوط انتقال، ساخت حوضچه‌های جمع‌آوری و ایجاد زیرساخت‌های کنترل روان‌آب، پروژه‌هایی هزینه‌بر هستند.

بسیاری از شهرداری‌ها علاوه بر وظایف متعدد خدماتی و عمرانی، با محدودیت منابع مالی نیز مواجه‌اند. در چنین شرایطی ممکن است پروژه‌های دفع آب‌های سطحی در اولویت‌های بعدی قرار بگیرند یا اجرای آنها به دلیل کمبود اعتبار با تأخیر مواجه شود.

اما مسئله مهم این است که هزینه پیشگیری را باید در برابر هزینه خسارات ناشی از آبگرفتگی و سیلاب سنجید. وقتی یک خیابان دچار آبگرفتگی می‌شود، علاوه بر اختلال در تردد، احتمال خسارت به خودروها، واحدهای تجاری، منازل مسکونی و زیرساخت‌های شهری افزایش پیدا می‌کند. ورود آب به واحدهای مسکونی نیز می‌تواند خسارت‌های مالی و مشکلات بهداشتی به همراه داشته باشد.

در چنین شرایطی هزینه‌ای که برای اصلاح یک کانال، احداث مسیر انتقال آب یا رفع یک گلوگاه صرف می‌شود، می‌تواند در بلندمدت از هزینه‌های مکرر امدادرسانی و جبران خسارت جلوگیری کند.

بنابراین ضروری است پروژه‌های دفع آب‌های سطحی در بودجه‌های سالانه شهرداری‌ها و برنامه‌های عمرانی استان جایگاه مشخص و قابل ارزیابی داشته باشند.

از مدیریت واکنشی تا مدیریت پیشگیرانه

یکی از انتقادهای جدی به شیوه مدیریت آب‌های سطحی، غلبه نگاه واکنشی بر برنامه‌ریزی پیشگیرانه است.

در مدیریت واکنشی اقدامات عمدتاً پس از وقوع بارندگی و مشاهده آبگرفتگی آغاز می‌شود، نیروهای خدمات شهری به محل اعزام می‌شوند، پمپ‌های تخلیه آب به‌کار گرفته می‌شود، دهانه جداول بازگشایی می‌شود و تلاش برای بازگرداندن شرایط عادی ادامه پیدا می‌کند.

این اقدامات در زمان بحران ضروری است، اما نمی‌تواند جایگزین برنامه‌ریزی بلندمدت شود.

مدیریت پیشگیرانه به معنای آن است که پیش از آغاز فصل بارندگی، تمام نقاط حادثه‌خیز شناسایی شوند، ظرفیت کانال‌ها بررسی شود، لایروبی و پاک‌سازی انجام گیرد و تجهیزات لازم برای مقابله با آبگرفتگی در دسترس باشد.

همچنین باید مشخص شود کدام خیابان‌ها و محلات در بارندگی‌های گذشته بیشترین میزان آبگرفتگی را تجربه کرده‌اند و علت اصلی بروز مشکل در هر نقطه چیست؟

ضرورت استفاده از فناوری در مدیریت روان‌آب‌ها

امروز مدیریت آب‌های سطحی دیگر صرفاً به لایروبی نهرها و احداث کانال‌های بتنی محدود نیست.

بسیاری از شهرهای جهان از سامانه‌های پایش هوشمند، نقشه‌های توپوگرافی، اطلاعات بارش، حس‌گرهای اندازه‌گیری سطح آب و مدل‌سازی جریان روان‌آب برای پیش‌بینی نقاط بحرانی استفاده می‌کنند.

مازندران نیز می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و متخصصان حوزه آب و عمران، به سمت ایجاد سامانه یکپارچه مدیریت روان‌آب حرکت کند.

در این سامانه می‌توان اطلاعات مربوط به میزان بارندگی، وضعیت کانال‌ها، ظرفیت انتقال آب، نقاط دارای سابقه آبگرفتگی و وضعیت رودخانه‌های اصلی را در کنار یکدیگر قرار داد.

چنین اطلاعاتی به مدیران شهری کمک می‌کند تا پیش از وقوع بحران، نسبت به نقاط پرخطر تصمیم‌گیری کنند.

از سوی دیگر استفاده از راهکارهایی مانند ایجاد سطوح نفوذپذیر، توسعه فضای سبز مناسب، احداث حوضچه‌های ذخیره موقت آب باران و احیای آبراهه‌های طبیعی می‌تواند فشار بر شبکه انتقال آب را کاهش دهد.

البته اجرای این طرح‌ها باید متناسب با شرایط خاک، سطح آب زیرزمینی، توپوگرافی و ویژگی‌های هر منطقه باشد و نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام شهرهای مازندران در نظر گرفت.

مردم؛ هم بخشی از مسئله و هم بخشی از راه‌حل

در کنار مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، نقش شهروندان در حفظ ظرفیت شبکه دفع آب‌های سطحی نیز قابل توجه است.

ریختن زباله در جداول، تخلیه نخاله‌های ساختمانی در نهرها، مسدود کردن مسیرهای عبور آب و بی‌توجهی به پاکیزگی دهانه دریچه‌ها، از جمله رفتارهایی است که می‌تواند عملکرد شبکه را مختل کند.

البته نباید مسئولیت اصلی نگهداری زیرساخت‌های شهری را به شهروندان منتقل کرد، زیرا پاک‌سازی مستمر، نظارت بر کانال‌ها و تأمین تجهیزات و نیروی انسانی وظیفه دستگاه‌های مسئول است.

با این حال فرهنگ‌سازی عمومی و مشارکت مردم می‌تواند در کاهش مشکلات مؤثر باشد.

شهرداری‌ها نیز می‌توانند با راه‌اندازی سامانه‌های گزارش مردمی، امکان ثبت تصاویر و اعلام نقاط مسدود شده یا آبگرفته را فراهم کنند تا نیروهای خدمات شهری با سرعت بیشتری به محل اعزام شوند.

مازندران به برنامه جامع مدیریت آب‌های سطحی نیاز دارد

اکنون که با آغاز سامانه‌های بارشی، بار دیگر هشدارهای مدیریت بحران درباره احتمال آبگرفتگی معابر و جاری شدن روان‌آب‌ها افزایش یافته است، ضروری است نگاه دستگاه‌های مسئول از اقدامات مقطعی به برنامه‌ای جامع و مستمر تغییر کند.

نخستین گام تهیه بانک اطلاعاتی دقیق از تمام نقاط حادثه‌خیز استان است. این اطلاعات باید مشخص کند کدام محلات در معرض آبگرفتگی هستند، چه عواملی موجب بروز مشکل می‌شود و کدام پروژه‌ها برای رفع آن ضرورت دارد. تدوین برنامه زمان‌بندی‌ شده برای لایروبی نهرها، جداول، کانال‌ها و آبراهه‌هاست؛ برنامه‌ای که اجرای آن قابل نظارت و ارزیابی باشد، اما اصلاح شبکه‌های فرسوده و افزایش ظرفیت کانال‌هایی است که متناسب با توسعه شهری طراحی نشده‌اند.

همچنین ایجاد هماهنگی میان شهرداری‌ها، شرکت آب منطقه‌ای، مدیریت بحران و سایر دستگاه‌های مرتبط است تا هیچ نقطه‌ای به دلیل ابهام در مسئولیت‌ها بدون متولی باقی نماند.

در کنار این اقدامات، ضروری است برای هر شهر و شهرستان، برنامه مشخص مدیریت روان‌آب تدوین شود و عملکرد دستگاه‌ها نه صرفاً بر اساس میزان اعتبار هزینه‌ شده یا طول کانال احداث‌ شده، بلکه بر اساس کاهش نقاط آبگرفتگی و میزان ارتقای ظرفیت انتقال آب ارزیابی شود.

باران متهم نیست، ضعف زیرساخت را باید اصلاح کرد

بارندگی برای مازندران یک پدیده غیرمنتظره نیست. این استان سال‌هاست با بارش‌های فصلی، رگبارهای شدید و جریان روان‌آب‌ها مواجه است و همین ویژگی اقلیمی باید مبنای اصلی برنامه‌ریزی شهری و عمرانی آن قرار گیرد.

طبیعی است که در بارش‌های بسیار شدید، حتی بهترین شبکه‌های دفع آب نیز ممکن است با محدودیت مواجه شوند، اما تکرار آبگرفتگی در نقاط مشخص، گرفتگی نهرها، ناکافی بودن کانال‌ها و اختلال در مسیر انتقال روان‌آب‌ها را نمی‌توان صرفاً به پای شدت بارندگی نوشت.

مسئله اصلی، فاصله میان واقعیت‌های اقلیمی مازندران و میزان آمادگی زیرساخت‌های آن است؛ فاصله‌ای که باید با برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری، نگهداری مستمر و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول کاهش پیدا کند.

اکنون انتظار افکار عمومی مازندران این است که مسئولان شهری و استانی به جای تکرار هشدارهای فصلی، درباره وضعیت واقعی شبکه دفع آب‌های سطحی، میزان لایروبی نهرها، نقاط بحرانی، پروژه‌های نیمه‌تمام و برنامه اصلاح زیرساخت‌ها گزارش شفاف ارائه کنند.

مردم مازندران انتظار ندارند باران نبارد؛ انتظار دارند خیابان‌ها و محلاتشان با هر بارندگی به کانون نگرانی تبدیل نشود.

در استانی که باران بخشی از هویت اقلیمی آن است، مدیریت آب‌های سطحی نباید یک اقدام اضطراری باشد؛ بلکه باید به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های برنامه‌ریزی و مدیریت شهری تبدیل شود.

انتهای پیام/