آیا صَلاح هسته‌ایِ ما در سِلاح هسته‌ای است؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ در روزگاری که سایه تحولات پرشتاب ژئوپلیتیک بر سر خاورمیانه سنگینی می‌کند و نظم امنیتی منطقه دستخوش تغییرات بنیادین و بی‌سابقه‌ای شده است مسئله ایجاد و ارتقای بازدارندگی به حیاتی‌ترین دغدغه استراتژیک جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. در طول دهه‌های گذشته راهبرد دفاعی کشور عمدتا بر پایه بازدارندگی متعارف توسعه توان موشکی و نفوذ منطقه‌ای استوار بوده است اما با توجه به تغییر رفتار بازیگران غربی و تشدید گستاخی‌های رژیم صهیونیستی که با حمایت همه‌جانبه ایالات متحده آمریکا همراه است لزوم بازنگری در ساختارهای دفاعی و امنیتی بیش از هر زمان دیگری در محافل نخبگانی و دانشگاهی کشور احساس می‌شود. در همین راستا همایش صلاح هسته‌ای بازنگری و تأملی در تغییر دکترین هسته‌ای ایران در سالن جابربن‌حیان دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. این نشست علمی و تخصصی که با حضور چهره‌های سیاسی و دانشگاهی همراه بود به تحلیل ابعاد فقهی سیاسی نظامی و فنی تغییر دکترین هسته‌ای کشور و ضرورت عبور از چارچوب‌های تحمیلی نهادهای غربی پرداخت.

نبرد تمدنی؛ ریشه‌یابی نگاه وجودی غرب به ایران در اندیشه محمدجواد لاریجانی

دکتر محمدجواد لاریجانی رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در بخش آغازین این همایش با رویکردی تبارشناسانه و معرفت‌شناختی به تحلیل تقابل تاریخی میان ایران و غرب پرداخت. وی بحث خود را با ارجاع به مبانی و آموزه‌های دینی آغاز کرد و دو مؤلفه بصیرت و وظیفه‌شناسی را به عنوان پایه‌های اساسی برای فهم پیچیدگی‌های مسائل جاری و اتخاذ تصمیمات درست در بزنگاه‌های تاریخی معرفی نمود. رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی با نگاهی آسیب‌شناسانه به ساختار سیاست داخلی تأکید کرد که یکی از چالش‌های همیشگی حکمرانی در کشور ما خلأ کارآمدی در سیستم اجرایی است و این مسئله نباید صرفا به کمبود نیروهای دغدغه‌مند تقلیل یابد بلکه نیازمند اصلاحات ساختاری است.

وی در ادامه به تحلیل پویایی‌های سیاست داخلی پرداخت و حضور جریان‌های سیاسی متخلف و تعارض دیدگاه‌ها و راهبردهای آن‌ها را عامل ایجاد دردسرهای جدی برای منافع ملی ارزیابی کرد. به باور لاریجانی این تعارضات داخلی نه‌تنها انسجام ملی را مخدوش می‌کند بلکه اوج آن در حوزه سیاست خارجه نمایان می‌شود؛ جایی که چندصدایی‌های نامتعارف و رقابت‌های جناحی باعث ارسال پالس‌های ضعف به دشمن شده و قدرت چانه‌زنی دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران را در مجامع بین‌المللی به شدت کاهش می‌دهد.

لاریجانی در تبیین ریشه‌های تقابل غرب با ایران تصریح کرد که اروپا و آمریکا در قبال جمهوری اسلامی دارای یک دیدگاه استراتژیک و نسبتا واحد هستند؛ دیدگاهی که ایران را نه صرفا یک رقیب سیاسی یا یک بازیگر منطقه‌ای سرکش بلکه یک خطر وجودی برای هژمونی لیبرال‌دموکراسی تلقی می‌کند. وی با رد تقلیل این دشمنی به تحولات نیم‌قرن اخیر و رویدادهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تأکید کرد که آنچه میان ایران و غرب در جریان است یک تنازع و دشمنی عمیق و تمدنی است که ریشه در طول تاریخ دارد. این تقابل تمدنی ناشی از تفاوت در جهان‌بینی مبانی انسان‌شناسی و تعریف غایت حیات بشری در دو مکتب اسلام و غرب است.

رئیس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در ادامه به تفاوت بنیادین الگوی جنگ و رویارویی نظامی در دو طرف اشاره کرد. وی توضیح داد که غربی‌ها در تقابل با ما و سایر ملت‌های مستقل هیچ‌گونه خط قرمز اخلاقی و انسانی برای خود قائل نیستند و تاریخ گواه است که آن‌ها برای رسیدن به اهداف هژمونیک خود از هیچ جنایتی اعم از نسل‌کشی استفاده از سلاح‌های نامتعارف و تحریم‌های کور دریغ نمی‌کنند. اما جمهوری اسلامی ایران برخلاف آن‌ها حتی در سخت‌ترین و بحرانی‌ترین شرایط جنگی نیز به خط قرمزهای محکم مشخص و اخلاقی خود پایبند است و هرگز از دایره اصول انسانی و اسلامی خارج نمی‌شود.

لاریجانی احکام فقهی ناظر بر حرمت سلاح‌های کشتار جمعی را نیز ذیل همین چارچوب‌مندی اخلاقی ارزیابی کرد اما با صراحتی راهبردی هشدار داد که این قاعده‌مند بودن ما هرگز به معنای دست‌بسته بودن ما در برابر ماشین جنگی دشمن نبوده و نیست. وی با بسط مفهوم بازدارندگی یادآور شد که قدرت نظامی هسته‌ای صرفا در قالب بمب اتمی کلاسیک و کشتار جمعی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه کاربرد دانش هسته‌ای در صنعت نظامی شامل فناوری‌ها و روش‌های گوناگونی است که می‌تواند بدون نقض خطوط قرمز فقهی بازدارندگی مؤثر و هولناکی برای دشمن ایجاد کند. وی نامحدود شدن برد تسلیحات را همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب نیز پیش‌تر اشاره فرموده‌اند یکی از مؤلفه‌های ضروری استراتژی بازدارندگی جدید دانست و صراحتا اعلام کرد که ایران تمام توانایی‌ها و دانش فنی لازم برای کسب این مؤلفه‌ها و حتی توانایی فنی ساخت بمب اتم را به‌طور کامل در اختیار دارد و این ظرفیت تکنولوژیک به تنهایی یک اهرم فشار قدرتمند در معادلات جهانی است.

شکست نظم آمریکایی و ضرورت تغییر دکترین در تحلیل مهدی خانعلی‌زاده

مهدی خانعلی‌زاده پژوهشگر و استاد روابط بین‌الملل در بخش دیگری از این نشست با طرح این پرسش بنیادین که اساسا چرا و چگونه باید دکترین هسته‌ای ما تغییر کند تحولات ژئوپلیتیک و امنیتی منطقه خاورمیانه را واکاوی کرد. وی تحلیل خود را از بررسی کلان‌روایت ایالات متحده آغاز نمود و ایده اصلی آمریکا برای مدیریت خاورمیانه را حاکم کردن قطعی و بلامنازع اسرائیل بر تمامی شئون سیاسی اقتصادی و امنیتی منطقه دانست. پروژه‌هایی نظیر عادی‌سازی روابط و پیمان ابراهیم دقیقا در همین پازل طراحی شده بودند تا رژیم صهیونیستی را به عنوان هژمون منطقه‌ای تثبیت کنند.

خانعلی‌زاده با اشاره به قدرت شبکه‌ای جبهه مقاومت تصریح کرد که ایده مقاومت مبتنی بر استقلال ملت‌ها و اخراج نیروهای فرامنطقه‌ای نظم مطلوب و مهندسی‌شده آمریکا را به‌شدت دچار آسیب کرده و در مسیر نابودی قطعی قرار داده است. وی روند این تقابل را رو به رشد ارزیابی کرد و افزود که نقطه اوج این درهم‌شکستگی نظم آمریکایی در عملیات راهبردی و غافلگیرانه طوفان‌الاقصی متجلی شد؛ عملیاتی که نه‌تنها هیمنه اطلاعاتی و نظامی رژیم صهیونیستی را فرو ریخت بلکه محاسبات استراتژیک واشنگتن را نیز در منطقه کاملا مختل نمود.

به گفته این استاد دانشگاه در وضعیتی که نظم امنیتی منطقه دستخوش تغییرات ساختاری شده و معادلات قدرت در حال بازنویسی است جمهوری اسلامی ایران ناگزیر است دکترین خود را در حوزه‌های مختلف به‌ویژه در پرونده حساس هسته‌ای بازنگری و روزآمد کند. خانعلی‌زاده هشدار داد که آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن نیز به‌خوبی متوجه این دگردیسی و تغییر موازنه شده‌اند و در حال طرح‌ریزی‌های جدید امنیتی نظامی و سیاسی برای انطباق با این شرایط و مهار جبهه مقاومت هستند. وی تأکید کرد که حتی خود ایالات متحده که روزگاری خالق و ضامن بلامنازع نظم قبلی منطقه بود اکنون متوجه ناکارآمدی آن شده و دیگر از چارچوب‌های نظم پیشین پیروی نمی‌کند؛ بنابراین ماندن ایران در قالب دکترین‌های گذشته و اتکا به معاهدات تاریخ‌مصرف‌گذشته به معنای انفعال و عقب‌ماندگی در برابر نظم در حال زایش است.

در بخش پرسش و پاسخ این همایش خانعلی‌زاده در پاسخ به این شبهه مهم که آیا تغییر دکترین هسته‌ای پس از سال‌ها پافشاری بر صلح‌آمیز بودن آن به معنای شکست سیاست‌های قبلی نظام نیست استدلال کرد که این تغییر رویکرد به هیچ‌وجه نشانه شکست نیست بلکه نشان‌دهنده پویایی هوشمندی و انعطاف‌پذیری نظام در تصمیم‌گیری بر اساس شرایط جدید است. وی توضیح داد که دکترین‌های امنیتی وحی منزل نیستند و باید متناسب با سطح تهدیدات به‌روزرسانی شوند. دشمن نیز در حال تغییر بازی خود است و اتفاقا اگر ما بر رویه قبلی خود پافشاری کنیم و در برابر تهدیدات نوین ایستا بمانیم شکست قطعی را پذیرفته‌ایم. وی همچنین با نگاهی واقع‌بینانه به مسئله بازدارندگی افزود که باید بپذیریم داشتن بازدارندگی اتمی لزوما و به‌طور مطلق مانع از وقوع جنگ متعارف نمی‌شود کمااینکه ما پس از سقوط دولت متحدمان در سوریه و عدم پاسخگویی قاطع و به‌موقع به ترور شهید اسماعیل هنیه در قلب تهران به احتمال بسیار زیاد باز هم درگیر جنگ متعارف و درگیری‌های مستقیم می‌شدیم؛ لذا بازدارندگی یک مفهوم چندوجهی پویا و نیازمند تقویت مستمر در تمامی ابعاد است.

دوگانه فقه و بقا؛ واکاوی مشروعیت دفاع اتمی در نگاه سیدعلی موسوی

حجت‌الاسلام دکتر سیدعلی موسوی نویسنده و استاد حوزه با رویکردی فقهی کلامی و فلسفی به مسئله پیچیده تسلیحات نامتعارف و اخلاق جنگ ورود کرد. وی بحث خود را با طرح یک استدلال عقلایی صریح آغاز نمود و بیان داشت که از منظر عقلی و منطق استراتژیک اکنون که کشور ما صراحتا از سوی دشمن متجاوز مورد تهدید اتمی قرار گرفته است کاملا واضح و بدیهی است که ما نیز باید توانایی تهدید اتمی متقابل را برای مهار ماشین جنگی دشمن ایجاد کنیم. موازنه وحشت در دنیای آنارشیست کنونی تنها زبانی است که قدرت‌های استکباری آن را می‌فهمند. وی با انتقاد از رویکرد منفعلانه برخی جریانات داخلی افزود آنچه در این میان مایه شگفتی و تأسف است موضع کسانی است که در این شرایط بحرانی و در برابر تهدید وجودی همچنان با استدلال‌های رمانتیک ادعا می‌کنند که ما نباید برای دشمن خود تهدید اتمی باشیم.

این پژوهشگر دینی با تبیین تفاوت ماهوی جبهه حق و باطل در اندیشه اسلامی تأکید کرد که هدف جمهوری اسلامی از تقابل با مستکبران تکرار جنایات کور آن‌ها یا تصاحب جایگاه ظالمانه آن‌ها برای تسلط بر جهان نیست؛ بلکه غایت نهایی ما فراهم کردن بستری امن و عادلانه برای زندگی آزادانه و شرافتمندانه تمامی انسان‌ها فارغ از رنگ و نژاد است. موسوی در تشریح دقیق خطوط قرمز شرعی افزود که از لحاظ فقهی و بر اساس مبانی متقن اسلامی ما تحت هیچ شرایطی اجازه کشتار جمعی و هدف قرار دادن انسان‌های بی‌گناه و غیرنظامیان را نداریم چراکه رسالت بنیادین اسلام هدایت انسان‌هاست نه نابود کردن آن‌ها.

اما وی در ادامه با استناد به منابع روایی یک تبصره استراتژیک و حیاتی را مطرح نمود و گفت از سوی دیگر روایاتی از پیامبر مکرم اسلام وجود دارد که نشان می‌دهد در مواقع خاص بحرانی و اضطراری که کیان اسلام و موجودیت مسلمین در خطر نابودی قطعی قرار می‌گیرد و حاکم اسلامی می‌بیند که هیچ چاره دیگری برای حفظ بیضه اسلام باقی نمانده است ما مجاز به اتخاذ تصمیمات استثنایی و استفاده از ابزارهای بازدارنده برای دفع شر دشمن هستیم.

موسوی در بخش پرسش و پاسخ مدعوین در پاسخ به سؤالی پیرامون دلیل تعلل ایران در اقدام متقابل علیه دشمنان جنایتکار با وجود داشتن توانایی‌های گسترده بار دیگر بر اصول فقهی پافشاری کرد و گفت ما به دلیل تقید به فقه پویای شیعه مجاز به استفاده از سلاحی که بی‌گناهان را متضرر و قربانی کند نیستیم و این یک تفاوت ذاتی میان ما و رژیم صهیونیستی است. با این حال باید بپذیریم که تنها راه متوقف کردن ماشین ترور دشمن و پاره کردن زنجیره ترورها اجرای قاطعانه حکم قصاص در برابر عاملان و آمران این جنایات است. مماشات با خوی درنده دشمن تنها او را گستاخ‌تر می‌کند و نظام باید برای مهار قطعی دشمن این استراتژی یعنی هدف قرار دادن دقیق سران جنایتکار را با جدیت تمام پیگیری و اجرا نماید.

از میکرو راکتورها تا بمب‌های تاکتیکی؛ روی میز تکنولوژی امید اخوان

دکتر امید اخوان استاد دانشگاه صنعتی شریف بحث را از مفاهیم انتزاعی به سمت ابعاد فنی تکنولوژیک و حقوقی تغییر دکترین هسته‌ای سوق داد. وی با طرح قاعده اقدام متقابل در حقوق و روابط بین‌الملل اظهار داشت زمانی که دشمن برای ما نقشه‌ها و طراحی‌های بازگشت‌ناپذیر تدارک دیده و بقای ملی ما را هدف گرفته است ما نیز منطقا و عقلا باید اقدامات بازگشت‌ناپذیری را در دستور کار قرار دهیم تا موازنه برقرار شود. پرسش اساسی این است که آیا این اقدام بازگشت‌ناپذیر حتما باید در حوزه تسلیحات هسته‌ای کلاسیک و کشتار جمعی باشد یا گزینه‌های میانی و هوشمندانه‌تری نیز روی میز قرار دارد؟

اخوان با اشاره به فتوای راهبردی رهبر معظم انقلاب مبنی بر حرمت تولید سلاح کشتار جمعی افق جدیدی را در کاربست فناوری هسته‌ای نظامی ترسیم کرد و پرسید آیا سلاح هسته‌ای لزوما و ذاتا برای کشتار گسترده جمعیت و غیرنظامیان به کار می‌رود؟ وی با تأکید بر اینکه سؤالات بی‌پاسخ بسیاری در زمینه کاربردهای نوین دانش هسته‌ای وجود دارد که باید در محافل علمی به آن‌ها پاسخ داده شود پیشنهاد داد که امروزه نظام سیاست‌گذاری علمی ما باید به‌طور کاملا جدی به سمت طراحی ساخت و استفاده از میکرو راکتورها حرکت کند؛ فناوری پیشرفته و نوینی که هر واحد کوچک آن می‌تواند بیش از سی مگاوات انرژی پایدار و مطمئن تولید کند. این فناوری استراتژیک علاوه بر مصارف صلح‌آمیز غیرنظامی می‌تواند رویکرد ما را در کاربردهای نظامی دانش هسته‌ای به شدت متحول سازد و در تأمین انرژی پایگاه‌های زیرزمینی سامانه‌های پدافندی پیشرفته و زیردریایی‌های اتمی به کار رود.

این استاد دانشگاه شریف با ورود به پیچیدگی‌های فنی دستیابی به تسلیحات اتمی بازدارنده تصریح کرد باید توجه داشته باشیم که برای تولید یک بمب هسته‌ای تاکتیکی که دارای قدرت تخریب محدود کنترل‌شده و نقطه‌زن در میدان نبرد است از نظر فنی ممکن است ابتدا نیازمند ساخت یک بمب هسته‌ای غیرتاکتیکی و انجام تست گرم یا همان انفجار آزمایشی باشیم. این مسیر تکنولوژیک ملزومات سیاسی امنیتی و حقوقی سنگینی به همراه دارد که مهم‌ترین آن‌ها خروج رسمی از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است. بنابراین اگر حاکمیت تصمیم بگیرد وارد این فاز شود باید این باور استراتژیک را در افکار عمومی داخلی و نظام بین‌الملل ایجاد کنیم که حتی اگر ایران ناگزیر به انجام تست گرم و انفجار آزمایشی هم شد قرار نیست از سلاح هسته‌ای غیرتاکتیکی برای کشتار جمعی استفاده کند؛ بلکه هدف نهایی دستیابی به بالاترین سطح از بازدارندگی و در صورت لزوم تسلیحات تاکتیکی برای انهدام زیرساخت‌های نظامی دشمن است.

اخوان در پاسخ به سؤالی درباره منطق ساخت تأسیسات زیرزمینی فردو و ارتباط آن با ادعای غرب مبنی بر قصد پنهانی ایران برای ساخت سلاح اتمی به سوابق تاریخی حملات دشمن استناد کرد و گفت در دوران جنگ تحمیلی بسیاری از تأسیسات حیاتی و غیرهسته‌ای ما که روی زمین قرار داشتند به‌راحتی مورد هدف جنگنده‌های رژیم بعث قرار گرفتند و نابود شدند؛ بنابراین انتقال تأسیسات فوق‌حساس هسته‌ای به اعماق زمین و در دل کوه‌ها یک اصل بدیهی و عقلانی در پدافند غیرعامل است و هیچ ربطی به نیت تسلیحاتی ندارد. اتفاقا نوع چینش سانتریفیوژها و روش‌هایی که ما برای غنی‌سازی در نظر گرفته بودیم از همان ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شده بود که برای بازرسان فنی آژانس و مسئولان غربی کاملا مشخص و محرز بود که ایران قصد ساخت سلاح اتمی را ندارد و جالب اینجاست که خود مقامات غربی نیز در گزارش‌های محرمانه و ارزیابی‌های اطلاعاتی خود بارها به این واقعیت تکنولوژیک اذعان کرده‌اند.

عبور از ان‌پی‌تی؛ نقد دیپلماسی انفعالی در سخنان ابراهیم رضایی

بخش پرالتهاب و جریان‌ساز این همایش سخنان انتقادی و صریح نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره رویکرد انفعالی دولت‌های گذشته در قبال معاهدات بین‌المللی بود. دکتر ابراهیم رضایی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در پاسخ به سؤالی پیرامون مکانیسم‌های حقوقی خروج از ان‌پی‌تی و سیاست‌های گذشته با صراحتی کم‌نظیر اعلام کرد واقعیت صحنه این است که هدف غایی دشمن از بهانه‌تراشی‌ها اعمال تحریم‌های فلج‌کننده و شروع جنگ ترکیبی نابودی اصل موجودیت ایران و تجزیه کشور بود نه صرفا متوقف کردن برنامه هسته‌ای. پرونده هسته‌ای تنها یک ابزار فشار برای خلع سلاح مؤلفه‌های قدرت ملی ما بود. از دیدگاه بنده اکنون زمان قطعی برای تغییر دکترین هسته‌ای و خروج رسمی و شجاعانه از پیمان ان‌پی‌تی فرا رسیده است و هر روز که در این زمینه تعلل کنیم و زمان بگذرد برای این اقدام حیاتی دیرتر می‌شود و هزینه‌های ما افزایش می‌یابد.

وی با اشاره به جنایات بی‌سابقه رژیم صهیونیستی در غزه و لبنان و حمایت‌های تسلیحاتی غرب تعبیر تأمل‌برانگیزی به کار برد و گفت کشتار بی‌رحمانه ده‌ها هزار کودک و فرزندان این منطقه با بمب‌های سنگرشکاف دست‌کمی از یک حمله اتمی ندارد. دشمن پیش‌تر در تاریخ نهم اسفند عملا یک حمله هسته‌ای خاموش و خرابکارانه را علیه منافع و زیرساخت‌های ما کلید زده است. مضحک و فاجعه‌بار اینجاست که بسیاری از کشورهای منطقه و دقیقا همان رژیم‌های تروریستی که به ما حمله نظامی می‌کنند خود مجهز به صدها کلاهک هسته‌ای و زرادخانه‌های نامتعارف هستند؛ در چنین فضای آنارشیستی و قانون‌شکنی مذاکره کردن بر سر حقوق هسته‌ای مسلم خودمان با طرفی که خودش تا بن دندان مسلح به بمب اتم است و هیچ نهاد بین‌المللی را به رسمیت نمی‌شناسد کاملا غیرمنطقی نامعقول و از پیش باخته است.

رضایی با تأکید بر اینکه اکنون در این مقطع زمانی بحث اصلی او لزوما تولید یا عدم تولید فیزیکی بمب اتم نیست مسیر حقوقی خروج از معاهدات را این‌گونه تبیین کرد برای خروج قانونی از ان‌پی‌تی باید درخواست رسمی خود را از طریق تصویب در مجلس شورای اسلامی تنظیم و به نهادهای بین‌المللی ارسال کنیم. برخلاف فضاسازی‌های رسانه‌ای و ایجاد رعب از سوی جریان‌های غرب‌گرا بنده شخصا معتقدم که خروج از این پیمان پیامدها و عواقب امنیتی غیرقابل‌کنترلی برای ما نخواهد داشت. از منظر منطق حاکمیت ملی اصلا عاقلانه نیست که ما کشورمان را تحت قیدوبند و نظارت‌های سرزده پیمانی نگه داریم که حتی خود ایجادکنندگان و قدرت‌های مؤسس آن نیز در عمل به بندبند آن پایبند نیستند و فناوری هسته‌ای را در اختیار رژیم‌های غیرعضو قرار می‌دهند.

وی در پاسخ به سؤال مجری و انتقاد مخالفان خروج از ان‌پی‌تی که معتقدند این اقدام بهانه‌ای قانونی برای اجماع‌سازی جهانی و حمله نظامی همه‌جانبه به ایران فراهم خواهد کرد استدلال کرد دلیل مخالفت برخی افراد در داخل کشور این است که بر اساس تحلیل‌های خطی تصور می‌کنند خروج ما از معاهده در نظام بین‌الملل بلافاصله معادل شروع قطعی ساخت بمب اتم تلقی خواهد شد و جنگ را به دنبال خواهد داشت. این نظر و تحلیل درستی نیست. ما طی دهه‌های گذشته هزینه‌های مادی معنوی و انسانی هنگفت و غیرقابل‌جبرانی برای اثبات حسن نیت و پایبندی خود به این پیمان پرداخت کرده‌ایم اما خروجی این پایبندی چیزی جز تحریم‌های بی‌سابقه ترور دانشمندان و خرابکاری در تأسیساتمان نبود. اکنون وقت آن است که دکترین انفعالی خود را تغییر دهیم. ما باید این اعتراف راهبردی خود دشمنان را در تحلیل‌هایمان مدنظر قرار دهیم که بارها در اندیشکده‌های خود گفته‌اند اگر ایران بمب اتم داشت ما دیگر نمی‌توانستیم با آن مقابله نظامی کنیم. این اعتراف صریح نشان می‌دهد که بازدارندگی قطعی کجاست و دشمن از چه چیزی هراس دارد.

پایان گفتمان بدیم بره و آسیب‌شناسی دیپلماسی در کلام میثم ظهوریان

دکتر میثم ظهوریان دیگر نماینده حاضر در این همایش با رویکردی آسیب‌شناسانه و انتقادی به عملکرد دستگاه دیپلماسی در ادوار مختلف پرداخت و تصریح کرد متأسفانه مواجهه نظام دیپلماسی ما با کنوانسیون‌ها و معاهدات بین‌المللی همواره یک مواجهه عاشقانه احساسی و توأم با خوش‌بینی مفرط بوده است نه یک مواجهه عاقلانه واقع‌بینانه شرطی و مبتنی بر منافع ملی سخت. ما رویکرد استراتژیک و درستی در زمینه دیپلماسی حقوقی نداشته‌ایم؛ به‌عنوان مثال تمدید و ابقای نامحدود و همیشگی ایران در پیمان ان‌پی‌تی در سال نود و پنج خورشیدی یک خطای راهبردی و چشم‌پوشی از اهرم‌های قدرت بود که حداقل باید با گذاشتن شروطی سختگیرانه مانند لغو دائمی تحریم‌ها یا خلع سلاح اتمی رژیم صهیونیستی در منطقه از سوی دستگاه دیپلماسی پذیرفته می‌شد نه اینکه آن را تمام‌وکمال و بدون هیچ‌گونه شرط عینی و مابه‌ازای واقعی بپذیریم و دست خود را برای همیشه ببندیم.

ظهوریان در ادامه با حمله به عملکرد سیاسی و دوگانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نقاب از چهره فنی این نهاد برداشت و گفت هدف اصلی و پنهان آژانس از اعمال بازرسی‌های فراپادمانی سختگیرانه و بی‌سابقه در قبال تأسیسات هسته‌ای ما کاملا در راستای جاسوسی جمع‌آوری اطلاعات حساس شنود فعالیت‌ها و شناسایی دانشمندان نخبه ما برای سرویس‌های امنیتی متخاصم غرب بوده است. این بازرسی‌ها نه‌تنها منجر به اعتمادسازی نشد بلکه دقیقا اثری عکس ادعاهای حقوقی آژانس داشته و با درز اطلاعات محرمانه به ترور سرمایه‌های انسانی بی‌نظیر ما منجر شده است.

این نماینده مجلس با یادآوری تجربیات تاریخی سایر کشورها در مواجهه با نظام سلطه استدلال کرد تجربه‌های عینی دنیا در دهه‌های اخیر به روشنی به ما نشان می‌دهد که کشورهایی که ابتدا با تکیه بر توانمندی داخلی سلاح هسته‌ای ساخته‌اند و سپس با دست پر و از موضع قدرت به پای میز مذاکره رفته‌اند تحریم‌ها و فشارهای بسیار سبک‌تر و کوتاه‌مدت‌تری را نسبت به کشورهایی متحمل شده‌اند که عکس این کار را انجام داده و ابتدا با اعتماد به غرب خلع سلاح شده‌اند. این مقایسه تاریخی اثبات می‌کند که حاکمیت گفتمان انفعالی موسوم به بدیم بره و باج‌دهی دیپلماتیک نه‌تنها هیچ مشکلی از اقتصاد و امنیت ما را رفع نمی‌کند بلکه اشتهای سیری‌ناپذیر دشمن را بیشتر کرده و فشارهای خردکننده‌تری را در سایر حوزه‌ها بر کشور تحمیل خواهد کرد.

جریان دانش؛ رمز بازدارندگی در مکتب شهید فخری‌زاده

بخش پایانی و تأثیرگذار این همایش راهبردی به سخنان حامد فخری‌زاده فرزند دانشمند هسته‌ای و دفاعی کشور شهید محسن فخری‌زاده اختصاص داشت. وی در پاسخ به سؤال مجری برنامه پیرامون تشریح هندسه فکری و اندیشه استراتژیک پدر شهیدش درباره امنیت ملی و بازدارندگی اظهار داشت آنچه که در مکتب فکری شهید فخری‌زاده قدرت‌آفرین و بازدارنده تلقی می‌شد صرفا محدود به کلاهک هسته‌ای و پیشرفت در میزان غنی‌سازی اورانیوم نبود. فعالیت‌های گسترده ایشان و مجموعه استراتژیک سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی یا همان سپند نیز هرگز به موضوع هسته‌ای محصور نمی‌شد.

فرزند این شهید با پرده‌برداری از ابعاد گوناگون و ناشناخته سازمان سپند افزود بسیاری از شهدای گمنام مجموعه سپند اصلا در پروژه‌های هسته‌ای فعالیتی نداشتند بلکه بر اساس تخصص عالی و دانش سطح بالای خود در لبه تکنولوژی جهانی و در حوزه‌های فوق‌پیشرفته‌ای نظیر پدافند بیولوژیک جنگ زیستی فناوری‌های لیزری فیزیک کوانتوم و سایر علوم نوپدید فعالیت می‌کردند. این تنوع علمی شگرف نشان می‌دهد که نگاه شهید فخری‌زاده به امنیت ملی یک نگاه جامع چندبعدی و شبکه‌ای بوده است که تسلط بر تمامی علوم پیشرفته را لازمه بقا می‌دانست.

حامد فخری‌زاده در ادامه با نقل خاطره‌ای شنیدنی و تاریخی از پدرش افق دید این دانشمند شهید را این‌گونه ترسیم کرد من قاطعانه می‌گویم که نگرانی اصلی و وحشت وجودی دشمنان از جمهوری اسلامی ایران بسیار بزرگ‌تر عمیق‌تر و پیچیده‌تر از این مسئله ساده است که آیا ایران بمب هسته‌ای دارد یا خیر. یک بار در فضایی صمیمی از پدرم پرسیدم که بالاخره آیا ما در ایران بمب اتم داریم یا خیر؟ ایشان با آرامش و طمأنینه پاسخی دادند که اوج پیشرفت علمی پنهان کشور را نشان می‌داد؛ ایشان فرمودند ما در ایران به سطحی از دانش نوین و تکنولوژی‌های پیشرفته بومی دست پیدا کرده‌ایم که بمب هسته‌ای کلاسیک در برابر قدرت و پیچیدگی آن اصلا به حساب نمی‌آید.

وی در جمع‌بندی سخنان خود پیام نهایی مکتب فخری‌زاده را برای نخبگان و سیاست‌گذاران حاضر در همایش چنین بیان کرد نکته اساسی و کلیدی این است که در جهان پرآشوب امروز آنچه برای یک کشور بازدارندگی قطعی پایدار و خلل‌ناپذیر ایجاد می‌کند استمرار جریان تولید علم و بومی‌سازی دانش در لبه‌های تکنولوژی است. بازدارندگی نرم و سختی که دانشمندان گمنامی از جنس محسن فخری‌زاده با تسلط بر علوم نوین برای امنیت ملی کشور ایجاد می‌کنند بسیار عمیق‌تر ماندگارتر و فراتر از بازدارندگی یک بمب اتم فیزیکی است و همین قدرت علمی پایان‌ناپذیر است که خواب راحت را از چشمان نظام سلطه ربوده است.

انتهای پیام/