درباره غنی‌‌نژاد و یک ژانگولربازی رسانه‌ای/ لیبرالیسم درخدمت سلطانیسم

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم- یکی از پدیده‌ها و آسیب‌های فضای مجازی در سال‌های اخیر این بود که برخی چهره‌های دانشگاهی به جای آنکه از اعتبار علمی و جایگاه تخصصی خود برای ارتقای سطح گفت‌وگو استفاده کنند، در رقابت برای توجه خریدن و باصطلاح تِرِند شد، گرفتار می‌شوند و به‌تدریج از جایگاه استاد و صاحب‌نظر به جایگاه یک اینفلوئنسر سیاسی تنزل پیدا می‌کنند.

موسی‌ غنی‌نژاد چهره‌ اقتصادی و مدافع سرسخت لیبرالیسم، یکی از همان‌هایی است که در سال‌های اخیر بیش از آنکه با مباحث تخصصی اقتصاد و نظریه‌های اقتصادی شناخته شود، با اظهارنظرهای جنجالی درباره شخصیت‌های تاریخی در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی مطرح شده است.

اگرچه نقد صریح و حتی تند شخصیت‌های تاریخی، حق هر پژوهشگر و صاحب‌نظری است اما مسئله آنجاست که مرز میان نقد مستند و جنجال‌آفرینی کمرنگ شود و به‌جای استدلال، برچسب‌زنی و داوری‌های شاذ مورد توجه قرار بگیرد. اما جدا از آنچه جنجال رسانه‌ای برای دیده شدن است، روایت‌سازی‌های او دقیقا در راستای پروژه‌ای است که در سالهای اخیر رسانه‌های جریان ضدایرانی برای اعتبارزدایی از چهره‌های ملّی آغاز کرده بودند.

یکی از مهم‌ترین محورهای اظهارنظرهای غنی‌نژاد، حمله به دکتر مصدق و زیر سؤال بردن جایگاه تاریخی نهضت ملی شدن صنعت نفت است.

او در گفت‌وگویی مدعی شده بود ملی شدن صنعت نفت به ضرر مردم تمام شد؛ وی همچنین ناسیونالیسم مورد حمایت مصدق را نوعی ناسیونالیسم رمانتیک همراه با پوپولیسم توصیف کرده و معتقد است جریان ملی شدن صنعت نفت در شکل‌گیری فضای ضدغربی در ایران تأثیرگذار بوده است.

اما مسئله به همین نقد اقتصادی محدود نمی‌شود و روایتی متفاوت از روایت تاریخی رایج درباره کودتا بودن واقعه 28 مرداد ارائه می‌کند.

نقد عملکرد مصدق اگرچه می‌تواند وارد باشد اما زیرسوال بردن کودتای CIA و MI6 و نادیده گرفتن نقش مداخله خارجی، همصدایی با یکی از مهم‌ترین محورهای تبلیغاتی جریان سلطنت‌طلب است که تلاش می‌کند کودتای 28 مرداد را از یک مداخله خارجی علیه دولت ملی ایران به روایتی از بازگشت نظم و قانون تقلیل دهد.

دومین نمونه از اظهارنظرهای شاذّ غنی‌نژاد، حمله اخیر او به دکتر علی شریعتی است.

غنی‌نژاد در گفت‌وگویی درباره شریعتی، او را شیاد خوانده و حتی درباره دانش دینی و شناخت او از مارکسیسم نیز داوری‌های تندی مطرح کرده است.

فارغ از اینکه می‌توان درباره آثار شریعتی، نسبت اندیشه او با مارکسیسم، برداشت‌هایش از اسلام، نقد علمی کرد، استفاده از تعابیری همچون شیاد برای توصیف یکی از تأثیرگذارترین روشنفکران تاریخ معاصر ایران، بیش از آنکه به گشودن یک بحث علمی کمک کند، بوی پروژه تخریب شخصیت سوق می‌دهد.

شریعتی صرفاً یک متفکر دانشگاهی نبود؛ او در شکل‌گیری بخش مهمی از ادبیات روشنفکری، عدالت‌خواهی و مبارزه با استبداد در ایران معاصر نقش داشت و حتی بسیاری از جریان‌های روشنفکری که حتی با جمهوری اسلامی هم زاویه داشتند، همچنان برای جایگاه تاریخی و تأثیر اجتماعی او احترام قائل‌اند؛ چنانچه این اظهارات غنی‌نژاد با واکنش عبدالکریم سروش مواجه شد.

اما شاید دلیل حمله یکباره غنی‌نژاد به شریعتی این باشد که او از جمله چهره‌هایی بود که با نقد ساختار استبدادی حکومت پهلوی و مخالفت با ساواک، هزینه سیاسی و اجتماعی پرداخت و تخریب یک‌جانبه چنین شخصیتی، بازهم کمک به پروژه انقلابی‌ستیزی پهلوی‌هاست.

شاید برای فهم مواضع غنی‌نژاد باید به پروژه فکری او نیز توجه کرد؛ او خود را مدافع لیبرالیسم می‌داند و بارها از آزادی اقتصادی، بازار آزاد و محدود شدن مداخله دولت دفاع کرده است. از نگاه او، بخش مهمی از مشکلات اقتصادی و حتی سیاسی ایران به غلبه اندیشه‌های چپ و تفکرات ضدسرمایه‌داری بازمی‌گردد.

غنی‌نژاد در یکی از گفت‌وگوهای خود درباره جریان‌های فکری ایران، شریعتی و احمد فردید را در زمره چهره‌هایی قرار می‌دهد که به زعم او، در تداوم بی‌اعتقادی به اقتصاد مدرن نقش داشته‌اند. این مواضع نشان می‌دهد که حمله به شخصیت‌هایی مانند مصدق و شریعتی را نمی‌توان صرفاً اظهارنظرهایی پراکنده دانست؛ بلکه باید آنها را در چارچوب یک پروژه فکری گسترده‌تر برای بازخوانی تاریخ روشنفکری ایران از منظر لیبرالیسم بررسی کرد.

البته دفاع از لیبرالیسم یا نقد چپ‌گرایی می‌تواند حق هر صاحب‌نظر علم اقتصاد باشد؛ همان‌گونه که نقد سرمایه‌داری و دفاع از عدالت اجتماعی نیز حق دیگران است اما مشکل اساسی آنجاست که یک لیبرالیست خود را معیار نهایی داوری درباره تاریخ و اندیشه قرار می دهد و دیگر جریان‌ها را نه با استدلال، بلکه با برچسب‌هایی چون نادانی، شیادی و عوام‌فریبی از میدان خارج کند.

اگرچه اشخاصی مانند مصدق و شریعتی، نباید از دایره نقد خارج باشند اما نقد علمی با تخریب شخصیت تفاوت دارد. نمی‌توان با چند عبارت جنجالی، پیچیدگی‌های تاریخی یک نهضت ملی یا اندیشه‌های یک متفکر اثرگذار را در زمانه‌ای جای خالی امثال شریعتی و شهیدان مطهری و مفتح بسیار حس می‌شود، نادیده گرفت و با ادعای لیبرالی و آزادی، برچسب‌زنی‌های غیراخلاقی و دگماتیزمی را در راستای کمک ناخواسته و یا شاید عامدانه برای پروژه ضد ملی جبهه دشمنان ایران پیش برد.

انتهای پیام/