بازخوانی هشدارها و توصیههای کلیدی رهبرشهید انقلاب به مناسبت هفته کتاب
- اخبار فرهنگی
- اخبار ادبیات و نشر
- 25 آبان 1405 - 12:55
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هفته کتاب و کتابخوانی هر ساله فرصتی است نمادین برای پرداختن به مقوله کتاب و کتابخوانی، نهادها و سازمانهای مختلف در این هفته برنامههای خود را با محوریت کتاب و مطالعه هماهنگ میکنند، برگزاری نمایشگاههای کتاب، رونمایی کتاب، کتابگردی در کتابفروشیها و ... همه برای توجه جمعی جامعه به کتاب و کتابخوانی انجام میشود.
در این میان همواره این انتقاد وجود داشته که برنامههای هفته کتاب باید دغدغهمند شود و از رویکرد برگزاری صرف فراتر رفته و به رویکردهای اثرگذار نزدیک شود، از آنجایی که در میان همه عالمان و اندیشمندان شاید نتوان کسی را کتابخوانتر و کتابدوستتر از رهبر شهید انقلاب سراغ گرفت، توجه به مطالبات جدی ایشان در حوزه کتاب و کتابخوانی که ایام حیات بارها بر آن تأکید داشتند، چراغ راهی پیش پای مسئولان است.
در نگاه رهبر انقلاب، کتاب و کتابخوانی از پایههای پیشرفت فرهنگی جامعه بود؛ ازاینرو، برنامههای هفته کتاب زمانی میتواند به این نگاه نزدیک شود که از برگزاری مراسم نمادین فراتر برود و به ترویج مطالعه، دسترسپذیرکردن کتاب و پیوند دادن مردم با آثار مفید و اثرگذار بینجامد.
در منظومه فکری و سیره عملی رهبر شهید انقلاب اسلامی، کتاب نه تنها یک کالای لوکس فرهنگی، بلکه عنصری حیاتی، انسانساز و پیشران در رشد تمدنی جامعه محسوب میشد. ایشان همواره با نگاهی ژرف، عالمانه و دغدغهمند، «کتابخوانی» را فریضهای واجب و نیازی روزمره برای آحاد مردم، بهویژه نسل جوان میدانستند.
اهتمام ویژه و مستمر ایشان به مطالعه در حوزههای مختلف دینی، تاریخی، ادبی، و بهویژه روایتهای مقاومت و دفاع مقدس، و همچنین نوشتن تقریظهای تحسینبرانگیز بر آثار این حوزه، نشان میداد که کتاب در نگاه ایشان ابزاری قدرتمند برای جهاد تبیین، بصیرتافزایی و مصونیتبخشی فرهنگی است. تأکیدات مکرر رهبر فرزانه انقلاب بر اینکه «هیچ چیزی جای کتاب را نمیگیرد»، چراغ راهی است برای احیای هویت دینی و انقلابی و ترویج فرهنگ مطالعه عمیق در برابر هجمههای نرم دشمن؛ میراثی گرانبها که انس با کتاب را به سنتی حسن و تکلیف اجتماعی تبدیل کرد.
رهبر شهید انقلاب مطالبات بسیار جدی در حوزه کتاب و کتابخوانی داشتند، بخشی از این مطالبات در دیدار با اعضای هفته کتاب در سالهای مختلف مطرح شده است. ایشان علاوه بر مطالبات عمومی که در حوزه نشر دارند، در حوزه کتاب و کتابخوانی نیز مطالباتی قابلتوجه هم از جامعه مخاطبان و هم مسئولان دارند. در سالهای مختلف به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی رهبر شهید انقلاب در دیدار با مسئولان به برخی نکات اشاره کردند، نکاتی که هنوز هم پس از گذشت چند سال از طرح دغدغهای جدی برای حوزه فرهنگ و کتاب و کتابخوانی به شمار میرود و عمل به بیانات ایشان همچنان میتواند نقشه راه مسئولان این حوزه را مشخص کند. بخشی از بیانات ایشان در سالهای گذشته به شرح ذیل است:
اختصاص بودجه برای تولید کتابهای مفید
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید بخش مهمی از بودجه و امکانات خود را به تولید کتابهای مفید و مبتنی بر اهداف فکری اسلامی اختصاص دهد و میدان را برای افراد مستعدی که توانایی تولید فکر و نوشتن کتاب دارند، باز کند و نیروهای توانمند را برای انجام ویرایش، بررسی و نظارت در امر تبدیل کتابهای متوسط به کتابهای عالی و ممتاز بهکار گیرد و بهگونهای برنامهریزی کند که مردم بتوانند از تمامی وقتهای اضافی خود برای خواندن کتاب استفاده کنند.
جلوگیری از نفوذ فساد در جسم و فکر و جان یکایک شهروندان جامعه، یک وظیفه مهم دولت است و بر اساس این مسئولیت، دولت نمیتواند اجازه دهد استعداد و موجودی یک انسان که متعلق به مجموعه یک کشور و یک ملت است تضییع و فاسد شود، بنابراین در زمینه نشر کتاب، تمامی حق به نویسنده منحصر نمیشود، بلکه حق بالاتری نیز وجود دارد که متعلق به انبوه خوانندگان کتاب است و با تکیه بر همین مبنای روشن، مسئله بررسی کتاب بهعنوان یک کار مهم، ضرورت پیدا کرده است.
توصیه به ممیزان برای دوری از تنگنظری، کجفهمی و بدسلیقگی
بررسی کتاب، کار درستی است و گفتوگو و تفاهم مسئولان این کار با ناشران، مترجمان و مؤلفان کتاب نیز اقدامی پسندیده است که باید استمرار پیدا کند. کسانی که مسئولیت این کار را بر عهده دارند باید افرادی باصلاحیت و دارای فهم و ذهنیت قوی باشند و برای انجام این وظیفه مهم، قصد قربت کنند و تنگنظری، کجفهمی، بدسلیقگی و تحمیل سلیقه خود بر دیگران نیز نباید وجود داشته باشد. (دیدار اعضای شورای فرهنگ عمومی کشور و مجریان ستاد مرکزی مراسم هفته کتاب با رهبر انقلاب سال 75)
تأکید رهبر انقلاب بر انس هرچه بیشتر مردم با کتاب و کتابخوانی بر کسی پوشیده نیست، تا جایی که معظمله کتابخوانی را یک وظیفه دینی برشمردهاند:
کتابخوانی وسیلهای برای آراستن شخصیت خویش
امروز کتابخوانی و علمآموزی نهتنها یک وظیفه ملی، که یک واجب دینی است. از همه بیشتر، جوانان و نوجوانان، باید احساس وظیفه کنند، اگرچه آنگاه که انس با کتاب رواج یابد، کتابخوانی نه یک تکلیف، که یک کار شیرین و یک نیاز تعللناپذیر و یک وسیله برای آراستن شخصیت خویشتن، تلقی خواهد شد، و نهتنها جوانان، که همه نسلها و قشرها از سر دلخواه و شوق بدان رو خواهند آورد.
گرامیداشت نویسندگان و ناشران
لازم است آن روی این سکه زرین نیز مورد توجه قرار گیرد، نویسندگان و مترجمان و فراهمآورندگان کتاب، اینان کاری با ارزش و پاداشی بزرگ، در کنار مسئولیتی سنگین دارند. در جامعه کتابخوان، پدیدآورنده کتاب و عرضهکننده آن باید گرامی داشته شود و او نیز باید کار خود را با عنایت به تأثیر و اهمیت آن انجام دهد. غذای فکر و روح، باید سالم و مقوی عرضه شود و آن کس که جز این عمل کند، خطا یا جنایتی بزرگتر از عرضهکننده مواد غذائی ناسالم یا بیمایه، مرتکب شده است.
هفته کتاب باید روزی نو، کاری نو و امیدی نو در موضوع کتاب باشد
امیدوارم مسئولان عزیز در وزارت ارشاد و دیگر دستاندرکاران گرامی ترویج و تسهیل کتاب و کتابخوانی با فرا رسیدن این هفته، روزی نو و کاری نو و امیدی نو درباره این موضوع مهم و حیاتی پدید آورند و ما در آیندهای نزدیک، نشانههای این همه را در پیشِروی خود ببینیم. (پیام بهمناسبت آغاز هفته کتاب ـ 4 دی 1374)
وظیفه ملی؛ واجب دینی
اکنون ملت ایران باید عقبافتادگیها را جبران کند. اینک فرصت بینظیری از حکومت دین و دانش بر ایران، پدید آمده است که باید از آن در جهت اعتلای فکر و فرهنگ این کشور بهره جست. امروز کتابخوانی و علمآموزی نه تنها یک وظیفه ملی، که یک واجب دینی است. از همه بیشتر، جوانان و نوجوانان، باید احساس وظیفه کنند، اگرچه آنگاه که انس با کتاب رواج یابد، کتابخوانی نه یک تکلیف، که یک کار شیرین و یک نیاز تعلّلناپذیر و یک وسیله برای آراستن شخصیت خویشتن، تلقی خواهد شد؛ و نه تنها جوانان، که همه نسلها و قشرها از سر دلخواه و شوق بدان رو خواهند آورد. پیام به مناسبت آغاز هفته کتاب - 1372/10/04
اگر روزی در همه زمینههای مورد نیاز، کتاب کافی بهلحاظ عنوان و تعداد، در دسترس باشد و مردم بتوانند سؤالهای خود را در کتابها بیابند، شرایط متفاوت با وضع امروز در کشور خواهیم داشت، چرا که هر جا با کتاب سروکاری هست، از لحاظ کیفیت روحی و وضع فکری، تفاوت محسوسی وجود دارد.
لزوم افزایش قدرت انتخاب مردم در حوزه کتاب
در زمینههایی که کمبود کتاب وجود دارد، باید با تشویق کسانی که آمادگی تألیف و نشر را دارند، زمینه لازم برای رفع این کمبود فراهم شود، تا کتاب وزین و متقن بهمیزان کافی در دسترس قرار گیرد و قدرت انتخاب برای مردم به وجود آید.
نظارت بر کتاب، بهمفهوم ایجاد محدودیت برای دانشمندان، اصحاب فکر و آدمهای کارآمد نیست، واقعیت موجود در بازار کتاب، نشانگر این حقیقت است، لیکن بحث، جلوگیری از رهزنی اندیشه و اخلاق است.
هرچند بهترین راه در ایفای این مسئولیت، عرضه فکر درست و هدایتگر در برابر فکر غلط و رهزن است، لیکن در صورت نبود امکان کافی در این زمینه، باید به فکر علاج بود، و اهمیت امر نظارت از همین جا روشن میشود؛ هرچند که در این زمینه، ضرورت پرهیز از تنگنظری و اعمال سلیقه نیز، امری بدیهی است.
البته در مورد کتابهایی که با هدف ایجاد انحراف اخلاقی در جامعه، بهویژه در قشر جوان، نوشته میشود، علاج کار تنها حساسیت و جدیت بخش نظارت بر کتاب است و امکان جبران پس از نشر آن وجود ندارد. اگر ما به گسترش کتاب میاندیشیم، باید به فکر سالمسازی هم باشیم. (دیدار وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستاندرکاران برگزاری هفته کتاب با رهبر انقلاب)
باید اعتراف کنیم!
با تلخی باید اعتراف کنیم که رواج کتاب و روحیه کتابخوانی در میان ملت عزیز ما که خود یکی از مشعلداران فرهنگ و کتاب و معرفت در طول تاریخ پس از ظهور اسلام بوده است، بسی کمتر از آن چیزی است که از چنین ملتی انتظار میرود و این پدیده نیز مانند بیشتر پدیدههای ناگوار در کشور ما، نتیجه فرمانروایی پادشاهان و فرمانروایان ظالم و فاسد و بیفرهنگ و بیسواد بر این کشور در دویست سال گذشته است.
در دورانی که برخی ملتهای دیگر به سوی دانش و پژوهش و معرفت روی آورده بودند، ملت کهن و با استعداد ما در زیر سلطه آن انسانهای پلید و خودپرست و زورگو و نااهل، از دانش و معرفت دور ماند و در دوره اخیر که حکومت دستنشانده و فاسد پهلوی همه کارها را برابر خواست بیگانگان و دشمنان این ملت و به زیان این ملت انجام میداد، نه تنها تلاشی برای ترویج کتاب و کتابخوانی نشد بلکه با ایجاد سرگرمیهای ناسالم و دامن زدن به آتش غرائز جنسی در میان جوانان، این ضرورت فوری و فوتی را هرچه بیشتر، از میدان دید و توجه مردم، بیرون راندند و در یکی از بهترین دورانهایی که شرایط جهانی، دگرگونیهای اساسی در وضع نابسامان ملت ایران را برمیتافت، ملت مظلوم ما را از آن محروم ساختند و کار را به آنجا رساندند که برابر گزارشهای همان روزگار، در شهر تهران و برخی شهرهای دیگر، شماره میخانهها بیش از شماره کتابخانهها و کتابفروشیها یا چند برابر آنها بود! (پیام به مناسبت آغاز هفته کتاب - 1372/10/04)
انس با کتاب؛ هر طور شده!
مردم ما، با کتاب، بیش از آنچه که امروز انس دارند باید انس بگیرند. کتابخوانی چیزی است که برای یک ملت، فریضه است؛ واجب و لازم است. مردمی که اهل کتاب خواندن باشند، از لحاظ معلومات و ذکاوت و هوشیاری، تفاوت میکنند با مردمی که با کتاب و مطبوعات انس نداشته باشند.
خوشبختانه کتاب زیاد است و کتابهای زیادی چاپ میشود. نمیخواهم عرض کنم همه آنچه که چاپ میشود، کتابهای خوب و مفیدی است. نه؛ ای بسا کتابی چاپ میشود و به بازار هم میآید، اما کتاب مفیدی نیست. کتاب بیفایده و عاطل و باطلی است که اگر کسی نگاهش کند، از آن استفادهای نخواهد کرد. و ای بسا کتابی که چاپ میشود و به بازار هم میآید و مضر است! این فایده ندارد، بلکه ضرر هم دارد.
الان ما در کتابهایمان - کتابهای بازار مطبوعات کشور - چنین کتابهایی را داریم که در دسترس مردم است؛ یعنی چاپ شده و به بازار هم آمده است؛ اما هیچ فایدهای که ندارد، مضر هم هست. با این همه، اینها بخش و تعداد کمی از مطبوعات است. اکثر آنچه که چاپ میشود، مفید است؛ چه از جهات علمی، چه از جهات فرهنگی، چه از جهات دینی، چه از لحاظ معارف گوناگون اسلامی و چه از لحاظ ادبی و هنری. مردم ما، از معارفی که در کتابهاست بینیاز نیستند و باید کتابها را بخوانند. انس با کتاب، بسیار چیز باارزشی است. (مصاحبه در پایان بازدید از پنجمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران - 1371/02/17)
به قلبم فشار میآید!
ملت ما مطالعه کردن را اصلاً جزو کارهای بشری نمیدانند! مثل خوراک و ورزش و دیگر چیزهایی که جزو کارهای معمول انسان است، مطالعه اصلاً جزو این چیزها نیست! آدم باید عنوان دیگری داشته باشد - یا باید شب امتحانش باشد؛ یا باید معلم در مدرسه از آدم بخواهد؛ یا باید یک دانشمند باشد؛ یا باید بخواهد در جایی سخنرانی کند - تا موجب شود که مطالعه کند! این چهقدر خسارت است!؟ واقعاً خدا میداند من وقتی یادم میآید - و این چیزی است که تقریباً هیچوقت از یادم نمیرود - که مردم ما مطالعه کردن را بلد نیستند، به قلب من فشار میآید! از این بابت، ما چقدر داریم هر ساعت خسارت میبینیم!؟ واقعاً این به عهده چه کسی است؟ در حال حاضر اینطور است که بنده یا یک نفر مثل بنده، سالی یکبار به نمایشگاه کتاب برود و یک کلمه راجع به مطالعه بگوید؛ آنهم به شرطی که دست یک گزارشگر خاص نیفتد؛ اینکه نمیشود! (در دیدار با اعضای گروه اجتماعی صدای جمهوری اسلامی ایران - 1370/11/29)
اگر بیفرهنگ و تاریخ بودیم...
من میبینم که متأسفانه کتاب در جامعه ما، آن مقدار که شأن این جامعه اقتضا میکند، رواج ندارد. اگر ما یک جامعه بیفرهنگ و تاریخ بودیم؛ جامعهای بودیم که گذشته و کسان فرهنگی با معرفت و برجستهای ندارد؛ انسانهای بااستعداد و فهیم و دارای بینش و طرز فکر بالا ندارد - مثل بعضی از جوامع گوناگونی که در گوشه و کنار دنیا هستند - بیرغبتی به کتاب قابل توجیه بود؛ اما در جامعهی ما با این همه انسانهای فرهنگی، برجسته، والا، اساتید، مؤلفین، آشنایان با کتاب، شعرا، نویسندگان، علمای بزرگ، دانشگاهیان برجسته و عناصر فرهنگی و عالم، چرا باید انس با کتاب اینطور باشد!؟ سابقه فرهنگی و تاریخی ما خیلی زیاد است. جامعه ما اساساً جامعهای پخته و بالغ شده است؛ یک جامعه ابتدایی و بدوی نیست. مردم ما باید بیش از این با کتاب آشنا باشند. (مصاحبه در جریان بازدید از نمایشگاه کتاب - 1374/02/26)
سبد خرید خانوار!
باید خرید کتاب، یکی از مخارج اصلی خانواده محسوب شود. مردم باید بیش از خریدن بعضی از وسایل تزییناتی و تجملاتی - مثل لوسترها، میزهای گوناگون، مبلهای مختلف و پرده و... - به کتاب اهمیت بدهند. اول کتاب را مثل نان و خوراکی و وسایل معیشتی لازم بخرند؛ بعد که این تأمین شد به زواید بپردازند. خلاصه، باید با کتاب انس پیدا کنند. در غیر این صورت، جامعه ایرانی به هدف و آرزویی که دارد که حق او هم هست، نخواهد رسید. (مصاحبه در جریان بازدید از نمایشگاه کتاب - 1374/02/26)
جای کتاب؛ هیچ چیز!
من فکر میکنم اگر بتوانیم فرهنگ کتابخوانی را در کشور رایج کنیم و در کنار آن، تولید کتاب را هم خوب گسترش دهیم، بخش عمدهای از وظایف فرهنگی دولت جمهوری اسلامی، بدین وسیله انجام خواهد گرفت... کتاب، مقولهی بسیار مهمی است. من البته به کارهای هنری و تصویری، تلویزیون یا سینما یا از این قبیل مقولات، خیلی اعتقاد دارم؛ اما کتاب، نقش و جایگاه مخصوصی دارد. جای کتاب را هیچ چیز پر نمیکند و باید کتاب را ترویج کرد. (مصاحبه در بازدید از ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب - 1372/02/21)
اکنون در سی و چهارمین هفته کتاب و کتابخوانی اگرچه آقای شهید ایران دیگر در میان نیست، اما این مطالبات ریشهدار، بیش از هر زمان دیگری روشن می کند که اعتلای فرهنگ مطالعه و رفع موانع حوزه نشر، نه یک اقدام تشریفاتی، بلکه تکلیفی ملی و فریضهای فرهنگی است. تبدیل این رهنمودهای راهگشا به جریان زندهای در بطن جامعه، در گرو عزم همگانی، دوری از تنگنظریها و ورود واقعی کتاب به سبد زندگی مردم است؛ حرکتی سترگ که بیشک، ضامن بالندگی فکری، تحکیم هویت دینی و استواری پایههای تمدن نوین اسلامی خواهد بود.
انتهای پیام/