خط قرمزهای حضرت زهرا (س) برای مواجهه با نامحرم

خبرگزاری تسنیم، گروه فرهنگی _ سعید شیری:‌ حفظ حریم میان زن و مرد نامحرم، از موضوعات مهم در فرهنگ اسلامی است؛ موضوعی که نباید آن را فقط به پوشش ظاهری محدود کرد. در واقع، عفاف مفهومی گسترده‌تر از حجاب دارد و نوع نگاه، گفت‌وگو، معاشرت و حتی شیوه حضور در اجتماع را هم شامل می‌شود. ممکن است زنی پوشش کامل داشته باشد، اما در رفتار و نوع ارتباط با نامحرم، حدود عفاف را رعایت نکند. پس پوشش مناسب هم به‌تنهایی تضمین‌کننده رفتار عفیفانه نخواهد بود.

اسلام ضمن به رسمیت شناختن حضور اجتماعی زنان، بر حفظ حریم‌ها و مراقبت از مرزهای ارتباطی تأکید دارد. هر اندازه ارتباط‌های غیرضروری و مواجهه‌های بی‌ضابطه با نامحرم کمتر باشد، زمینه حفظ عفاف و سلامت اخلاقی جامعه بیشتر فراهم می‌شود. سیره حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها یکی از روشن‌ترین الگوها در این زمینه است؛ بانویی که حساسیت ایشان نسبت به حریم نامحرم، حتی در ساده‌ترین موقعیت‌های زندگی نیز آشکار بود.

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها پرسیدند: چه چیزی برای زن بهتر است؟ حضرت پاسخ دادند: «اینکه مردی را نبیند و مردی هم او را نبیند؛ أَنْ لَا تَرَى رَجُلًا وَ لَا يَرَاهَا رَجُلٌ.» پیامبر پس از شنیدن این پاسخ، ایشان را در آغوش گرفتند و فرمودند: «ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ؛ نسلی هستند که برخی از برخی دیگرند.» (آل‌عمران34)

این روایت کوتاه، گوشه‌ای از نگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به جایگاه زن و رعایت حریم میان زن و مرد نامحرم را نشان می‌دهد؛ نگاهی که نمی‌توان آن را صرفاً یک توصیه اخلاقی ساده دانست، بلکه باید آن را بخشی از سیره و فرهنگ فاطمی به شمار آورد.

یکی از جاهایی که می‌توان این سیره را در زندگی امروز بانوان دنبال کرد، حضور در تجمعات، مراسم و برنامه‌های فرهنگی است. آیا بانوان هنگام حضور در چنین برنامه‌هایی به موقعیت و جایگاه خود در جمعیت توجه دارند؟ آیا می‌توان به اسم فعالیت فرهنگی، بعضی از مرزهای رفتاری میان زن و مرد را نادیده گرفت؟ حضور اجتماعی بانوان ارزشمند است، اما این حضور نباید به قیمت کم‌رنگ شدن حریم‌ها و فراموش کردن هویت فاطمی تمام شود. مهم است که حتی در فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی هم مراقب باشیم این بخش از سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به حاشیه نرود.

موضوع دیگر، تعامل روزمره با نامحرم است؛ حتی در کارهای ساده‌ای مثل خرید کردن. آیا وقتی امکانش وجود دارد، بانوان ترجیح می‌دهند خریدهای خود را از طریق همسر یا فرزند انجام دهند تا کمتر در معرض تعامل مستقیم با نامحرم قرار بگیرند؟ البته سخن از ممنوعیت خرید و حضور ضروری در جامعه نیست، بلکه بحث بر سر انتخاب‌های آگاهانه و رعایت بیشتر حریم‌هاست. وقتی می‌توان کاری را با واسطه و بدون نیاز به تعامل مستقیم انجام داد، چرا این فرصت را نادیده بگیریم؟

در روایتی دیگر آمده است که وقتی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله به حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها خبر دادند  «مرد نابینایی اجازه ورود به محضر حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها خواست. حضرت خود را از او پوشاندند. پیامبر به ایشان فرمودند: چرا خود را از او پوشاندی، در حالی که او تو را نمی‌بیند؟ حضرت پاسخ دادند: ای رسول خدا! اگر او مرا نمی‌بیند، من که او را می‌بینم؛ علاوه بر این، او بوی مرا استشمام می‌کند. پیامبر فرمودند: گواهی می‌دهم که تو پاره تن من هستی.» (مستدرک الوسائل، جلد 14، صفحه 289)

این رفتار نشان می‌دهد که رعایت حریم در نگاه فاطمی فقط به دیده شدن زن از سوی مرد محدود نیست، بلکه خود زن هم نسبت به نگاه و مواجهه‌اش با نامحرم حساسیت دارد. این سطح از مراقبت، برای بانوانی که می‌خواهند سیره حضرت زهرا را در زندگی خود دنبال کنند، قابل تأمل است.

نکته دیگر اینکه نباید نگاه و انگیزه‌های دو طرف در تعامل با یکدیگر را همیشه یکسان فرض کنیم. تفاوت‌های فردی و زیستی می‌تواند در شکل‌گیری تمایلات و نوع نگاه زن و مرد تأثیر داشته باشد. ممکن است تعاملی که از نظر یک زن کاملاً عادی و بدون حاشیه است، برای مردی با انگیزه‌ای متفاوت معنا و جذابیت دیگری داشته باشد. البته نمی‌توان همه مردان را با یک نگاه قضاوت کرد، اما نمی‌توان وجود افراد سوءاستفاده‌گر و مریض‌دل را هم نادیده گرفت. گاهی همین افراد از فضای مذهبی و اعتماد موجود در آن برای حفظ ارتباطات و تعاملات نامناسب استفاده می‌کنند.

از همین رو، پوشش مذهبی یا حضور در یک محیط دینی به‌تنهایی تضمین‌کننده سلامت همه تعاملات نیست. ممکن است ارتباطی در ظاهر با عنوان فعالیت فرهنگی، همکاری مذهبی یا انجام یک کار خیر شکل بگیرد، اما به‌تدریج از حدود متعارف خارج شود. بانوی فاطمی باید علاوه بر توجه به ظاهر رفتار، نسبت به پیامدها و زمینه‌های شکل‌گیری چنین ارتباطاتی هم هوشیار باشد. اعتماد به فضای مذهبی نباید باعث شود که احتیاط و مراقبت را کنار بگذاریم. رهبر شهید انقلاب در دیدار جمعی از زنان در 25 آذر 1371، درباره ویژگی‌های فرهنگ اسلامی در برخورد با زن می‌گویند: «ما زن را به عفّت، به عصمت، به حجاب، به عدم اختلاط و آمیزش بی‌حدّ و مرز میان زن و مرد، به حفظ کرامت انسانی، به آرایش نکردن در مقابل مرد بیگانه دعوت می‌کنیم.» این بیان نشان می‌دهد از نگاه ایشان، رعایت حریم زن و مرد صرفاً به پوشش محدود نیست و نوع معاشرت و حدود ارتباط را هم شامل می‌شود.

نتیجه آن‌که الگو گرفتن از حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به معنای کنار گذاشتن مسئولیت‌های اجتماعی و فرهنگی نیست، بلکه به معنای انجام این مسئولیت‌ها با حفظ حریم‌ها و کرامت زن است و چه خوب است که این فعالیت‌ها تا حد امکان در محیط زنانه انجام شود و در عین حال مراقب باشد که ضرورت‌های اجتماعی بهانه‌ای برای عادی شدن تعاملات بی‌ضابطه نشود. سیره‌ی حضرت زهرا فقط برای ستایش در مجالس و مناسبت‌ها نیست، بلکه باید در انتخاب‌های روزمره ما هم خودش را نشان دهد.

انتهای‌پیام/