خاوران‌نامه ابن‌حسام خوسفی چگونه به موزه‌های معتبرجهان راه یافت؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، خاوران‌نامه ابن‌حسام خوسفی، شاعر نامدار قرن نهم هجری، یکی از آثار ارزشمند ادبی و هنری ایران است که به واسطه نسخه‌های نفیس و مصور خود، از مرزهای ایران فراتر رفته و در مجموعه‌ها و موزه‌های خارجی جای گرفته است؛ اثری که شهرت جهانی آن در انتخاب سالروز وفات این شاعر به‌عنوان روز فرهنگی خوسف نیز نقش داشته است.

محمدعلی رحیمی، پژوهشگر تاریخ و ادبیات خوسف، در گفت وگو با خبرنگار تسنیم از بیرجند، با اشاره به جایگاه ابن‌حسام خوسفی اظهار داشت: خوسف به دلیل برخورداری از شخصیت‌های برجسته علمی، ادبی و مذهبی، برای انتخاب یک چهره شاخص به‌عنوان نماد فرهنگی شهرستان با گزینه‌های متعددی روبه‌رو بود و  با وجود تعدد مفاخر این منطقه، ابن‌حسام خوسفی به دلیل خلق اثری ماندگار که از مرزهای خراسان و ایران فراتر رفته، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فرهنگی شهرستان دارد.

خاوران‌نامه؛ میراث ادبی و هنری ایران در موزه‌های جهان

این پژوهشگر تاریخ و ادبیات با بیان اینکه خاوران‌نامه تنها یک منظومه ادبی نیست، گفت: این اثر در کنار ارزش ادبی، الهام‌بخش هنرمندان نگارگر و خوشنویس بوده و نسخه‌های مصور آن به واسطه هنر نگارگری و کتاب‌آرایی، از ارزش هنری و تاریخی برخوردار شده‌اند.

رحیمی با اشاره به تأثیر مکتب هنری هرات بر نسخه‌آرایی خاوران‌نامه اظهار کرد: مکتب هرات در تاریخ نگارگری و کتاب‌آرایی جایگاه مهمی داشته و نسخه‌های مصور این اثر نیز از ظرفیت‌های هنری این مکتب بهره برده‌اند.

وی ادامه داد: نسخه‌هایی از خاوران‌نامه در مجموعه‌های خارجی نگهداری می‌شود و این اثر به زینت‌بخش شماری از موزه‌های اروپایی تبدیل شده است. همچنین به گفته وی، دست‌کم 10 نسخه از این اثر که متعلق به پیش از سال هزار هجری قمری است، شناسایی شده است.

روایت سفارش خاوران‌نامه در دربار هند

رحیمی در ادامه به روایتی درباره توجه دربار هند به این اثر ادبی اشاره کرد و گفت: سال گذشته در جریان سفر رایزن فرهنگی هند به بیرجند و خوسف، موضوع سفارش تهیه نسخه‌ای مصور از خاوران‌نامه در دربار یکی از پادشاهان هند مطرح شد و  بر اساس این روایت، یکی از پادشاهان هند دستور داده بود نسخه‌ای از خاوران‌نامه با هنر نگارگری آراسته شود تا آن را به همسر خود هدیه دهد.

این پژوهشگر تأکید کرد: چنین روایت‌هایی بیانگر جایگاه فرهنگی و هنری این اثر در دوره‌های تاریخی گذشته است و معرفی ظرفیت‌های جهانی خاوران‌نامه می‌تواند زمینه توجه بیشتر به میراث ادبی خوسف را فراهم کند.

چرا 28 آبان به نام روز فرهنگی خوسف نام‌گذاری شد؟

رحیمی با تشریح روند انتخاب روز فرهنگی خوسف بیان کرد: پس از بررسی مفاخر و شخصیت‌های تاریخی شهرستان، سالروز وفات ابن‌حسام خوسفی به‌عنوان مبنای تعیین روز فرهنگی خوسف انتخاب شد.

وی با اشاره به اطلاعات تاریخی ثبت‌شده از سوی حسامی واعظ، از نزدیکان و شاگردان ابن‌حسام، گفت: تاریخ وفات این شاعر در منابع تاریخی به تقویم هجری قمری ثبت شده و با تبدیل آن به تقویم شمسی، روز 28 آبان به دست آمده است و حسامی واعظ از شخصیت‌های علمی و مذهبی مرتبط با خوسف بود که در قرن نهم هجری در هرات فعالیت داشت و در مسجد جامع این شهر به وعظ و سخنرانی می‌پرداخت.

هفته فرهنگی خوسف؛ فرصتی برای معرفی مفاخر شهرستان

رحیمی با اشاره به برگزاری سومین دوره هفته فرهنگی خوسف گفت: با تصمیم مسئولان و فعالان فرهنگی شهرستان، مقرر شد برنامه‌های مرتبط با روز فرهنگی به یک روز محدود نشود و در بازه زمانی 22 تا 29 آبان برگزار شود و هفته فرهنگی خوسف اکنون برای سومین سال متوالی برگزار می‌شود و معرفی مفاخر، شخصیت‌های علمی و ادبی و بازخوانی میراث تاریخی شهرستان از محورهای اصلی این برنامه‌هاست.

این پژوهشگر با اشاره به تجلیل از دو چهره فرهنگی در هر دوره اظهار داشت: در نخستین دوره از غلامحسین یوسفی مشهور به ناقوس و غلامحسین شکوهی تجلیل شد. در دوره دوم نیز راشد محصل و عبدالحسین فرزین مورد توجه قرار گرفتند و در سومین دوره، غلامحسین صمیمی و حسامی واعظ به‌عنوان دو چهره فرهنگی و تاریخی شهرستان معرفی شده‌اند.

ضرورت پیوند نسل جوان با میراث فرهنگی خوسف

رحیمی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت معرفی مفاخر خوسف به نسل جوان گفت: شناخت پیشینه فرهنگی شهرستان نیازمند توجه به منابع تاریخی، کتاب‌ها، نسخه‌های خطی و پژوهش‌های علمی است و باید زمینه آشنایی نسل جدید با این میراث ارزشمند فراهم شود.

وی همچنین از تلاش نهاد کتابخانه‌های عمومی، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و فعالان فرهنگی شهرستان در برگزاری نشست‌های کتاب‌خوانی و معرفی تاریخ و مفاخر خوسف قدردانی کرد و خواستار توجه بیشتر به ظرفیت‌های علمی و تاریخی شهرستان و حمایت از فعالیت پژوهشگران حوزه اسناد و نسخه‌های خطی شد.

به گزارش تسنیم، خاوران‌نامه ابن‌حسام خوسفی نمونه‌ای از پیوند ادبیات فارسی با هنر نگارگری و نسخه‌آرایی است؛ اثری که نسخه‌های تاریخی آن در خارج از ایران نیز مورد توجه قرار گرفته و می‌تواند به‌عنوان یکی از محورهای معرفی هویت فرهنگی و تاریخی خوسف در سطح ملی و بین‌المللی مطرح شود.

انتهای پیام/