کینه روشنفکران از مردم| بنبست مدرنیزاسیون تقلیدی
- اخبار ویژه نامهها
- اخبار حوزه و روحانیت
- 25 آبان 1405 - 10:24
به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، دکتر سیدمیثم میرتاجالدینی، پژوهشگر تاریخ فرهنگ و تمدن، در گعده طلبگی هفتگی با موضوع «نسبت ایران و توسعه غربی از منظر روشنفکران» که در مرکز مطالعات راهبردی خبرگزاری تسنیم در قم برگزار شد، به تحلیل نسبت انسان ایرانی با توسعه غربی و بحرانهای پیش روی جریان روشنفکری پرداخت.
میرتاجالدینی با اشاره به تلاش انسان ایرانی برای دریافت توسعه غربی اظهار داشت: توسعه غربی که مظاهری چون قانون، دموکراسی، آزادی، فناوری و صنعت دارد، برای انسان ایرانی دستیافتنی نیست. یعنی روشنفکر ایرانی متوجه میشود که هرچه در پی این زیبایی میدود، گویا به آن دست نمییابد.
این پژوهشگر تاریخ فرهنگ و تمدن در ادامه با اشاره به جایگاه نیچه در صورتبندی جهان مدرن گفت: نیچه ادعای فیلسوف بودن نداشت، ولی ادعای پیامبری داشت؛ پیامبری نه به این معنا که خودش را در صف انبیای الهی قرار دهد، بلکه به این معنا که معتقد بود خبری آورده است؛ از جهان جدیدی که قرار است به شما برسد. او جهان مدرن را خیلی خوب صورتبندی کرد، تحت عنوان «اراده معطوف به قدرت» و سپس «ابرانسان».
وی افزود: این دیدگاه در سخنرانی مارک روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در یونان تجلی پیدا کرده است؛ آنجا بهروشنی اراده معطوف به قدرت بود: اراده معطوف به قدرت یعنی زندگی در حال بیشینه شدن و فزونطلبی و کسی نباید جلوی آن را بگیرد و اگر کسی جلوی آن را بگیرد، کار اشتباهی میکند.
میرتاجالدینی با اشاره به اینکه برخی پژوهشگران معتقدند غرب تعدادی «نبی» دارد و تعداد زیادی «متنبی»، تصریح کرد: نبی کیست؟ کسی که میگوید من دارم خبر میدهم که جهان جدید چه جهانی است. مثلاً نیچه خودش یک نبی است؛ ممکن است ویکتور هوگو یک نبی باشد یا ملویل یک نبی باشد. یا مری شلی که کتاب «فرانکنشتاین» را مینویسد، یک نبی است.
این پژوهشگر تاریخ فرهنگ و تمدن با اشاره به امتداد جریان روشنفکری غربی در ایران گفت: صادق هدایت، به تبع جریان روشنفکری غربی، مدعی است که من یک روح زمانه را درک کردهام، یک باطن جهانی را درک کردهام، خبر دارم از عالمی که ما را فرا گرفته و ما به این راحتی از آن بیرون نخواهیم آمد و خلاصی نخواهیم داشت.
نقد روشنفکران آزاده بر این جریان
میرتاجالدینی در ادامه به نقد درونی جریان روشنفکری اشاره کرد و اظهار داشت: پس از آن، مشاهده میکنیم که خود جریان روشنفکری نیز این امور را نقد کرده است. یعنی اگر روشنفکران آزاده را دریابیم، مثلاً فروغ فرخزاد، اشعاری در رابطه با همین موضوع دارند و میگویند اینان اساساً مسئلهای ندارند و در زندگی شخصی خودشان غوطهورند و تصور میکنند این حالی فراگیر و عام است و همه همینگونهاند.
وی افزود: به همین دلیل، این را بهعنوان یک سنت روشنفکری در ایران ببینید؛ و به تعبیر رهبر شهید نیز بهصورت ناقصالخلقه متولد شده و این نگاه مریض را کلیتاً به جهان دارد، بهویژه به جهان ایرانی.
شگفتزدگی جامعهشناسان از واقعیت جامعه ایرانی
این پژوهشگر تاریخ فرهنگ و تمدن با اشاره به پشتوانه این سنت برای بخش مهمی از روشنفکران و جامعهشناسان کنونی تصریح کرد: در همین سالهای اخیر چه تعداد از جامعهشناسان از فروپاشی جامعه ایرانی سخن گفتهاند. آنها ناگهان میبینند که این کشور ده روز رهبر ندارد، ده روز مهمترین ردههای فرماندهیاش به شهادت رسیدهاند و در برابر ابرقدرت جهان ایستاده و دارد خودش را حفظ میکند. آنگاه اینان یکباره شگفتزده میشوند، به این خاطر که همگی تحلیل اشتباهی از جامعه و واقعیت جامعه ارائه میدهند.
وی تأکید کرد: این روشنفکران مدعی یک خبری هستند، ولی در واقع خبری ندارند و در بیخبری به سر میبرند؛ متنبیانی که انگار ادای نبوت درمیآورند. و به همین دلیل با هر واقعهای که مواجه میشوند، شگفتزده میشوند.
امیدواری جریان حوزوی انقلابی به مردم
میرتاجالدینی در طرف مقابل به جریانی اشاره کرد که همیشه امیدوار بوده است و گفت: آن جریان حوزه انقلابی است که همیشه به مردم امیدوارند. چون تجربیاتشان را که بازخوانی میکنند، میبینند همیشه مردم کنار اینان ایستادهاند؛ از فتوای تحریم تنباکوی مرحوم میرزای شیرازی تا اینسو، هر جا مردم هستند و هر جا علمای اصیل هستند، مردم نیز کنارشان هستند. لذا اینان به مردم همیشه امیدوارند و این ادامه دارد.
این پژوهشگر تاریخ فرهنگ و تمدن در تحلیل ناراحتی و افسردگی بخشی از روشنفکران اظهار داشت: افرادی که میبینید اینقدر ناراحت و افسرده و غمگیناند و دچار پوچگرایی و چیزهای دیگری هستند، بخش مهمی از آن به زندگی شخصیشان برمیگردد و بخشی نیز برمیگردد به اینکه در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران، مردم همیشه به اینان گرایش نداشتهاند؛ اینان را در واقع رها کردهاند. لذا اینان کینه مردم را بسیار در دل دارند — هرچند نشان نمیدهند؛ حرف از مردم هم میزنند و ادایش را هم درمیآورند — ولی بهشدت با مردم ایران مشکل دارند و در بزنگاههای حساس آنان را تحقیر میکنند.
بنبست مدرنیزاسیون تقلیدی
میرتاجالدینی افزود: یکی از مهمترین مسائلی که امام خمینی(ره) با آن درگیر است و سعی میکند آن را در جامعه ما نهادینه کند، مسئله «استقلال» است: «تو بسازی»؛ حتی همین چیزی که غربیها هم دارند را تو خودت بسازی، و چون خودت ساختی میتوانی بر آن مسلط باشی و بعداً از آن عبور کنی و به سراغ نسخه خودت بروی. ولی در فضایی که هنوز ما به استقلال دست پیدا نکردهایم، آنچه آمده است «مدرنیزاسیون» است و کاملاً تقلیدی.
انقلاب اسلامی؛ تصمیم برای استقلال
میرتاجالدینی در پایان با اشاره به راه برونرفت از این وضعیت تصریح کرد: ما با انقلاب اسلامی تصمیم گرفتیم؛ یکبار برای همیشه تصمیم گرفتیم و به چیزی به نام «استقلال» روی آوردیم و فهمیدیم که اگر جهان مدرن و متجددی هم هست، باید آن را دریابی و عبور کنی؛ اگر سنتی هم هست، باید مواجهه انتقادی با آن داشته باشی؛ به این معنا که رگههای طلایش را پیدا کنی و سنگهای بهدردنخورش را دور بریزی. این فهم ما از انقلاب اسلامی است.
خبرنگار: علیرضا سهلانی
انتهای پیام/