به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، انتصاب محمد سمعان آغا استاندار سابق کرکوک به عنوان وزیر دولت در امور اقلیت‌ها، از رویدادهایی است که با استقبال ترکیه روبرو شد.

به باور تحلیلگران، این تحول یکی از نمونه‌های روشن افزایش نفوذ ترکیه در عراق است. به ویژه زمانی که آن را در کنار تحولات کرکوک، مناسبات آنکارا با بغداد، رابطه ترکیه با جبهه ترکمن‌های عراق و پروژه «جاده توسعه» قرار دهیم، در می‌یابیم که حمایت ائتلاف اردوغان – باغچلی از ترکمن‌های کرکوک در این مقطع زمانی، نتایج جدیدی به همراه آورده است.

اگر چه عنوان «وزیر دولت» در نظام سیاسی عراق از قبل وجود داشته، اما تخصیص حوزه مشخص «امور اقلیت‌ها» و تعریف یک حوزه وزارتی جدید، بخشی از یک معامله سیاسی است که علاوه بر دلایل و ابعاد داخلی، انگیزه خارجی هم دارد. 

محمد سمعان آغا رئیس جبهه ترکمن‌های عراق و استاندار سابق کرکوک حالا وزیر دولت در کابینه الزیدی است. او قبلاً در جریان توافق داخلی بین ترکمن‌ها و حزب اتحادیه میهنی کردستان عراق به رهبری بافل طالبانی، در 16 آوریل 2026 به استانداری کرکوک رسید.

حالا یک ترکمن دیگر پست استانداری کرکوک را در اختیار گرفته و سمعان آغا به عنوان وزیر به بغداد رفته است. او زبان ترکی استانبولی را به شکل سلیس و روان صحبت می‌کند و در چند سفر اخیر خود به آنکارا و استانبول، علاوه بر دیدار با مقامات دولت و حزب عدالت و توسعه، بارها با دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا و دیگر رهبران راست افراطی ترکیه دیدار کرده است.

البته قبلاً هم نام او برای تصدی یک جایگاه وزارتی در دولت علی الزیدی مطرح شده بود و در آن مقطع، حتی عنوان احتمالی وزارت دولت در امور استان‌ها مطرح بود؛ یعنی هنوز مشخص نبود دقیقاً چه حوزه‌ای به او واگذار خواهد شد. اما نهایتاً، جایگاه وزیر اقلیت‌ها برایش تعریف شد و پیشبینی می‌شود که با این اتفاق، جایگاه ترکمن‌ها در ساختار سیاسی عراق به شکل جدی ارتقا پیدا کند. 

این انتصاب به سه دلیل، برای ترکیه اهمیت ویژه داشت. اولی این که برای نخستین بار یک چهره برخاسته از جبهه ترکمن‌های عراق مستقیماً وارد کابینه فدرال عراق شد. ترکمن‌ها پیش از این نیز در دولت‌های عراق حضور داشته‌اند؛ اما این بار موضوع فقط ترکمن‌تبار بودن یک وزیر نیست.

رئیس یک سازمان سیاسی مشخص، یعنی جبهه ترکمن‌های عراق، وارد شورای وزیران شده است. نکته دوم این است که آنکارا توانست پیوند سیاسی خود با جبهه ترکمن‌ها را به سطح دولت مرکزی عراق ارتقا دهد.

بُعد سوم ماجرا اینجاست که این اتفاق در ادامه تحول کرکوک رخ داد. زمانی که او به عنوان استاندار کرکوک معرفی شد، بسیاری از رسانه‌های ترکیه این امر را به عنوان یک رویداد سیاسی – تاریخی مهم قلمداد کرده و با چنین تیتری از این رویداد استقبال کردند: «پس از صد سال، یک ترکمن استاندار کرکوک شد».

به عبارتی روشن، جبهه ترکمن‌های عراق با حمایت آنکارا موفق شد استانداری کرکوک را به دست آورد. اکنون همان جریان سیاسی، علاوه بر حضور در مدیریت محلی کرکوک، در کابینه بغداد نیز نماینده دارد. این یعنی افزایش هم‌زمان حضور ترکمن‌ها در دو سطح استانی و فدرال. 

سمعان آغا یک روز پس از انتصاب، با هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه دیدار کرد و فیدان اعلام کرد که در این دیدار، پیام تبریک اردوغان را به سمعان آغا، نخست وزیر و رئیس پارلمان عراق منتقل کرده است.

اردوغان از نخست‌وزیر و رئیس پارلمان عراق بابت این انتصاب تشکر کرده و نشان داد که آنکارا این انتصاب را یک دستاورد مطلوب سیاست خارجی خود می‌داند.

در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه ترکیه نیز، این انتصاب به عنوان اقدامی مثبت در جهت ثبات سیاسی عراق، همبستگی اجتماعی و نمایندگی عادلانه ترکمن‌ها توصیف شد.

نکته جالب‌تر این است که وزارت خارجه ترکیه در همان بیانیه از افزایش همکاری با بغداد در زمینه‌های انرژی، آب، زیرساخت، امنیت و به‌خصوص پروژه راه توسعه سخن گفت.

یعنی آنکارا انتصاب ترکمن‌ها را از چارچوب یک مسئله صرفاً قومی خارج کرده و در متن روابط راهبردی خود با عراق قرار داد.

علاوه بر این، رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه نیز این اتفاق را به‌عنوان یک موفقیت سیاسی برای ترکمن‌ها و روابط آنکارا - بغداد بازتاب دادند.

سمعان آغا در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی ترکیه اعلام کرد که از این به بعد در مقام وزیر، به توسعه روابط عراق و ترکیه کمک کند و به‌طور مشخص از پروژه راه توسعه، آب، انرژی، تجارت و امنیت نام برد.

بنابراین حالا می‌توان به روشنی گفت: آنکارا از یک طرف در حال حمایت از نمایندگی ترکمن‌هاست و از طرف دیگر، می‌خواهد این نمایندگی را به یک کانال ارتباطی مؤثر در سیاست‌ گذاری‌های بغداد تبدیل کند.

رسانه‌های ترکیه همچنین سخنان و مواضع دیگر سیاستمداران ترکمن عراق را بازتاب دادند و سوسن عبدالواحد جدوع، عضو جبهه ترکمن‌های عراق در شورای استان کرکوک، از این انتصاب استقبال کرده و آن را گامی دیرهنگام اما مهم دانسته است.

همچنین اوزدمیر هرمزلو، پژوهشگر و نویسنده ترکمن کرکوک، به این اشاره کرد که نقش ترکمن‌ها در سیاست عراق طی یک سال گذشته افزایش یافته است. 

ترکیه از طریق این رابطه می‌تواند بدون نیاز به مداخله مستقیم در تصمیمات بغداد، از یک بازیگر سیاسی نزدیک به خود در فرایندهای حکومتی بهره‌مند شود. این یک نوع قدرت نرم نهادی است؛ البته میزان استقلال سیاسی آغا و توان واقعی او برای اثرگذاری بر تصمیمات دولت هنوز روشن نیست و باید در عمل سنجیده شود.

روزنامه العرب در گزارشی در 16 اکتبر با عنوان «انتصاب سمعان آغا؛ نمایندگی ترکمن‌ها و پیام‌های عراقی به ترکیه» موضوع را فقط در چارچوب حقوق اقلیت‌ها بررسی نمی‌کند و آن را در محل تلاقی دو مجموعه محاسبات قرار می دهد: موازنه‌های داخلی عراق از یک سو و منافع منطقه‌ای مرتبط با گسترش همکاری بغداد و آنکارا در طرف مقابل.

یعنی دولت عراق با این تصمیم هم به یک مطالبه داخلی پاسخ داده و هم به ترکیه پیام مثبتی فرستاده است.  

به نظر می‌رسد آنکارا پس از انحلال پ.ک.ک و حل مشکلات سنجار، حمایت از ترکمن‌ها و حفظ رابطه نزدیک با حزب دموکرات کردستان به رهبری بارزانی، حالا به دنبال سیاستی گسترده‌تر است و تبدیل‌شدن به یکی از بازیگران تعیین‌کننده در معماری سیاسی، اقتصادی و امنیتی عراق را در سر می‌پروراند.

به همین خاطر، در پرونده کرکوک، ترکیه در حال تبدیل سرمایه قومی به سرمایه سیاسی است. ترکمن‌ها برای آنکارا صرفاً یک گروه دارای پیوند زبانی و فرهنگی نیستند. آنها می‌توانند در شرایط مناسب به یک کانال سیاسی برای حضور بیشتر ترکیه در بغداد تبدیل شوند.

دستیابی ترکمن‌ها به استانداری و سپس حفظ این موقعیت با انتخاب استاندار جدید، در کنار حضور رئیس جبهه ترکمن‌ها در کابینه، یک زنجیره سیاسی قابل توجه ایجاد کرده است.

در مجموع باید گفت: ترکیه در حال حرکت از حمایت سنتی از ترکمن‌های عراق به سمت استفاده از ظرفیت سیاسی ترکمن‌ها برای افزایش حضور خود در ساختار قدرت فدرال عراق است. اگر چه سمعان آغا وزیر یک وزارتخانه بزرگ اقتصادی یا امنیتی نشده و جایگاه او در سطح وزیر دولت است و اختیارات اجرایی آن هنوز وشن نیست، اما احتمالاً این اقدام، آغازی برای نفوذی عمیق‌تر و گسترده‌تر است. 
انتهای پیام/