نخستین برداشت الگویی بادام‌زمینی در شاهرود با عملکرد مطلوب انجام شد
- اخبار استانها
- اخبار سمنان
- 24 آبان 1405 - 09:05
به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، کشاورزی در مناطق دارای محدودیت‌های اقلیمی و منابع آبی، بیش از هر زمان دیگری به بازنگری در الگوی کشت و شناسایی محصولات متناسب با ظرفیت‌های طبیعی منطقه نیاز دارد؛ رویکردی که در آن، افزایش تولید تنها معیار موفقیت نیست، بلکه میزان بهره‌وری منابع، ارزش اقتصادی محصول و امکان ایجاد درآمد پایدار برای کشاورزان نیز اهمیت دارد.
بادام‌زمینی؛ محصولی تازه در مسیر تنوع‌بخشی به کشاورزی شاهرود
در همین چارچوب، برداشت نخستین محصول بادام‌زمینی از مزارع شاهرود را می‌توان یکی از تجربه‌های تازه در مسیر تنوع‌بخشی به فعالیت‌های کشاورزی این شهرستان دانست؛ تجربه‌ای که در صورت تأیید نتایج آن در دوره‌های بعدی، می‌تواند زمینه بررسی یک گزینه جدید برای سبد محصولات زراعی منطقه را فراهم کند.
عملکرد 2 تنی در هکتار؛ نخستین نشانه از ظرفیت تولید در شاهرود
این تجربه در سطحی محدود و به‌صورت الگویی در زمینی به مساحت 3 هزار مترمربع اجرا شده و براساس اعلام سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی شاهرود، عملکرد به‌دست‌آمده حدود 2 تن در هکتار بوده است.
اهمیت این عدد در شرایط فعلی، بیش از آنکه نشان‌دهنده امکان توسعه فوری کشت بادام‌زمینی باشد، به اثبات اولیه قابلیت رشد و تولید این محصول در شرایط اقلیمی منطقه بازمی‌گردد. به بیان دیگر، شاهرود اکنون با یک تجربه موفق اولیه روبه‌رو است که می‌تواند مبنای مطالعات دقیق‌تر درباره سازگاری رقم، کیفیت محصول، هزینه‌های تولید و میزان سودآوری آن قرار گیرد.
تجربه گیلان پیش روی شاهرود؛ بادام‌زمینی چقدر سودآور است؟
بادام‌زمینی در ایران محصولی ناشناخته نیست و در برخی مناطق کشور، به‌ویژه گیلان و اردبیل، سابقه تولید و فعالیت اقتصادی دارد. با این حال، پراکندگی جغرافیایی کشت این محصول نشان می‌دهد که امکان تولید آن محدود به یک منطقه خاص نیست و شرایط اقلیمی، نوع خاک، زمان کاشت و مدیریت زراعی در تعیین موفقیت آن نقش دارند.
بر اساس اظهارات یک عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان، بادام‌زمینی در بیش از 20 استان کشور کشت می‌شود؛ هرچند به گفته همین کارشناس، آمار دقیق و یکپارچه‌ای از سطح زیر کشت و تولید ملی آن در دسترس نیست.
این موضوع ضرورت تدوین اطلاعات جامع برای برنامه‌ریزی توسعه این محصول را نیز برجسته می‌کند.
ظرفیت اقتصادی بادام‌زمینی نیز یکی از موضوعاتی است که می‌تواند در ارزیابی آینده این طرح مورد توجه قرار گیرد. این محصول علاوه بر مصرف مستقیم غذایی، قابلیت استفاده در تولید روغن، کره بادام‌زمینی و سایر فرآورده‌های صنایع غذایی را دارد و در صورت شکل‌گیری زنجیره مناسب تولید و فرآوری، امکان ایجاد ارزش افزوده در مناطق تولیدکننده را فراهم می‌کند.
در مقابل، توسعه کشت بادام‌زمینی در شاهرود بدون بررسی دقیق نیاز آبی و سازگاری آن با منابع موجود، نمی‌تواند صرفاً براساس عملکرد اولیه محصول مورد قضاوت قرار گیرد.
پژوهشی منتشرشده در نشریه آبیاری و زهکشی ایران درباره دو رقم بادام‌زمینی در استان گیلان، نشان می‌دهد میزان تبخیر و تعرق این گیاه در شرایط تأمین کامل نیاز آبی، بسته به رقم و سال زراعی، حدود 438 تا 524 میلی‌متر بوده است.
این داده پژوهشی به‌تنهایی میزان آب مورد نیاز بادام‌زمینی در شاهرود را مشخص نمی‌کند، اما اهمیت بررسی نیاز آبی، زمان‌بندی آبیاری و واکنش ارقام مختلف به تنش خشکی را نشان می‌دهد.
بنابراین، در منطقه‌ای که مدیریت منابع آب از اولویت‌های مهم کشاورزی است، ارزیابی بهره‌وری آب در کنار عملکرد محصول باید یکی از معیارهای اصلی تصمیم‌گیری درباره توسعه این کشت باشد.
اکنون پرسش اصلی درباره آینده بادام‌زمینی در شاهرود این است که آیا موفقیت یک طرح آزمایشی می‌تواند به شکل‌گیری یک ظرفیت پایدار اقتصادی در بخش کشاورزی شهرستان منجر شود؟
پاسخ به این پرسش به مجموعه‌ای از بررسی‌های تکمیلی درباره هزینه تهیه بذر، میزان مصرف آب، عملکرد واقعی در سطح وسیع‌تر، هزینه کاشت و برداشت، امکان مکانیزاسیون، کیفیت محصول و دسترسی به بازار فروش وابسته است.
تجربه مناطق باسابقه تولید این محصول نیز نشان می‌دهد که توسعه بادام‌زمینی تنها با موفقیت در مرحله کشت و برداشت محقق نمی‌شود و تأمین بذر استاندارد، تجهیزات مناسب، صنایع تبدیلی و سازوکار مطمئن خرید محصول در تکمیل زنجیره تولید نقش تعیین‌کننده دارند. از این نگاه، برداشت نخستین بادام‌زمینی در شاهرود را باید آغاز یک مسیر مطالعاتی و اقتصادی دانست؛ مسیری که موفقیت نهایی آن به پیوند میان دانش فنی، مدیریت منابع و توجیه اقتصادی برای کشاورزان بستگی دارد.
محمدحسن غریب‌مجنی، سرپرست جهاد کشاورزی شهرستان شاهرود در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقلیمی و توسعه کشت محصولات دارای ارزش اقتصادی اظهار کرد: این طرح برای نخستین بار در سطح شهرستان و در زمینی به مساحت 3 هزار مترمربع اجرا شد و برداشت محصول نیز با موفقیت انجام گرفت.
وی افزود: نتایج بررسی‌های میدانی از این کشت الگویی نشان می‌دهد که بادام‌زمینی در شرایط اقلیمی شاهرود از قابلیت تولید مناسبی برخوردار است و عملکرد به‌دست‌آمده در این مرحله به حدود 2 تن در هکتار رسیده است؛ موضوعی که ظرفیت منطقه برای توسعه این محصول را نشان می‌دهد.
غریب‌مجنی با تأکید بر اهمیت معرفی ارقام جدید و آزمودن محصولات متناسب با شرایط منطقه تصریح کرد: اجرای طرح‌های الگویی از راهکارهای مؤثر برای افزایش بهره‌وری منابع در بخش کشاورزی و بهبود وضعیت اقتصادی بهره‌برداران محسوب می‌شود و می‌تواند زمینه آشنایی کشاورزان با ظرفیت‌های تولید محصولات جدید را فراهم کند.
او خاطرنشان کرد: این طرح‌ها با هدف انتقال دانش فنی و فراهم‌کردن امکان مشاهده و ارزیابی عملی نتایج کشت محصولات جدید اجرا می‌شوند تا کشاورزان بتوانند پیش از ورود به کشت گسترده، با شرایط تولید و عملکرد محصولات آشنا شوند.
به گفته وی، آشنایی میدانی بهره‌برداران با نتایج موفق طرح‌های الگویی می‌تواند انگیزه لازم برای استفاده از روش‌های نوین تولید و حرکت به سمت تنوع‌بخشی به الگوی کشت را افزایش دهد؛ رویکردی که در کنار ارتقای بهره‌وری منابع، زمینه بهبود درآمد فعالان بخش کشاورزی را نیز فراهم می‌کند.
موفقیت نخستین تجربه کشت بادام‌زمینی در شاهرود را باید در چارچوب ضرورت بازنگری در الگوی تولیدات کشاورزی این شهرستان ارزیابی کرد.
کشاورزی امروز دیگر صرفاً بر افزایش سطح زیر کشت و میزان برداشت استوار نیست، بلکه بهره‌وری منابع، کاهش هزینه‌های تولید، سازگاری محصولات با شرایط اقلیمی و تضمین درآمد کشاورزان از شاخص‌های اصلی توسعه این بخش به شمار می‌روند.
در چنین شرایطی، ورود محصولات جدید به چرخه تولید می‌تواند فرصتی برای کاهش وابستگی به الگوهای سنتی و شناسایی ظرفیت‌های مغفول‌مانده کشاورزی باشد.
برداشت موفق بادام‌زمینی در شاهرود نیز از این منظر اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد امکان بررسی گزینه‌های جدید تولید در منطقه وجود دارد، هرچند تبدیل این تجربه به یک فعالیت اقتصادی پایدار، نیازمند ارزیابی‌های تکمیلی است.
نگاهی به وضعیت تولید بادام‌زمینی در استان گیلان نشان می‌دهد این محصول در صورت برخورداری از زنجیره مناسب تولید و فرآوری، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی دارد.
بر اساس اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان، در سال 1405 حدود 3 هزار هکتار از اراضی این استان به کشت بادام زمینی اختصاص یافت و 16 هزار و 200 تن پیله‌تر از این مزارع برداشت شد که ارزش اقتصادی آن حدود 3 هزار و 400 میلیارد تومان اعلام شده است.
همچنین حدود 5 هزار خانوار در تولید این محصول فعالیت دارند و 18 کارخانه صنعتی و 200 کارگاه سنتی در حوزه فرآوری آن مشغول فعالیت هستند.
این آمار نشان می‌دهد بادام‌زمینی در مناطق باسابقه تولید، علاوه بر نقش کشاورزی، به بخشی از اقتصاد محلی و اشتغال منطقه تبدیل شده است.
البته شرایط اقلیمی و ساختار تولید در گیلان با شاهرود متفاوت است و این ارقام را نمی‌توان مبنای پیش‌بینی مستقیم درآمد کشاورزان شاهرودی قرار داد.
مدیریت آب و هزینه تولید؛ دو شرط اساسی توسعه کشت بادام‌زمینی
در کنار ظرفیت اقتصادی، موضوع مصرف آب باید یکی از اصلی‌ترین معیارهای بررسی امکان توسعه بادام‌زمینی در شاهرود باشد.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که هر محصول جدید، پیش از ورود به الگوی گسترده کشت، باید از نظر نیاز آبی و میزان تولید به ازای منابع مصرف‌شده ارزیابی شود.
در یک پژوهش علمی منتشرشده در نشریه آبیاری و زهکشی ایران، عملکرد دو رقم بادام‌زمینی در شرایط مختلف آبیاری در استان گیلان بررسی شده است.
نتایج این پژوهش نشان می‌دهد عملکرد رقم گیل با تأمین کامل نیاز آبی در دو سال آزمایش به‌ترتیب 3 هزار و 221 و 3 هزار و 161 کیلوگرم در هکتار بوده و میزان آب مصرفی در شرایط آزمایش برای این رقم و روش آبیاری حدود 5 هزار و 481 مترمکعب در هکتار گزارش شده است.
این ارقام صرفاً نتایج یک پژوهش در شرایط گیلان هستند و نمی‌توان آنها را به شاهرود تعمیم داد؛ اما ضرورت اجرای آزمایش‌های مستقل درباره نیاز آبی، ارقام مناسب و بهره‌وری آب بادام‌زمینی در منطقه را نشان می‌دهند.
از مزرعه تا صنایع تبدیلی؛ ضرورت شکل‌گیری زنجیره ارزش بادام‌زمینی
یکی از موضوعات تعیین‌کننده در آینده کشت بادام‌زمینی، چگونگی اتصال تولید مزرعه‌ای به بازار مصرف و صنایع تبدیلی است.
این محصول علاوه بر عرضه به‌صورت خام، در تولید روغن، کره بادام‌زمینی و سایر فرآورده‌های غذایی کاربرد دارد و همین ویژگی امکان ایجاد ارزش افزوده در مراحل پس از برداشت را فراهم می‌کند.
تجربه گیلان نشان می‌دهد وجود واحدهای صنعتی و کارگاه‌های سنتی فرآوری در کنار تولید کشاورزی، بخشی از ظرفیت اقتصادی این محصول را شکل داده است.
در شاهرود نیز چنانچه نتایج طرح‌های تکمیلی از نظر عملکرد و کیفیت محصول مثبت باشد، بررسی ظرفیت سرمایه‌گذاری در حوزه فرآوری و بسته‌بندی می‌تواند در دستور کار قرار گیرد. با این حال، ایجاد زیرساخت‌های صنعتی باید متناسب با حجم واقعی تولید و تقاضای بازار باشد تا از سرمایه‌گذاری بدون پشتوانه اقتصادی جلوگیری شود.
تجربه تولید بادام‌زمینی در کشور نشان می‌دهد موفقیت در مرحله کاشت و برداشت، به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌وری اقتصادی نیست. این مسائل برای شاهرود نیز می‌تواند درس‌آموز باشد؛ چراکه توسعه سطح کشت بدون تأمین بذر باکیفیت، آموزش کشاورزان، مدیریت آفات و بیماری‌ها و فراهم‌کردن تجهیزات مناسب برداشت، ممکن است هزینه‌های تولید را افزایش دهد. بنابراین، جهاد کشاورزی باید در کنار معرفی این محصول، برنامه‌ای مشخص برای انتقال دانش فنی، انتخاب ارقام سازگار و بررسی امکان مکانیزه‌کردن مراحل مختلف تولید تدوین کند.
یکی از مهم‌ترین الزامات موفقیت طرح بادام‌زمینی در شاهرود، تکرار آزمایش در شرایط مختلف اقلیمی و خاکی شهرستان است. اجرای یک طرح الگویی در سطح 3 هزار مترمربع و دستیابی به عملکرد اعلام‌شده حدود 2 تن در هکتار، اطلاعات اولیه ارزشمندی در اختیار کارشناسان قرار می‌دهد؛ اما برای تصمیم‌گیری درباره توسعه تجاری، باید عملکرد محصول در چند دوره زراعی، میزان مصرف آب، هزینه بذر و نهاده‌ها، هزینه کارگری و برداشت و درآمد خالص آن مشخص شود.
همچنین بررسی کیفیت محصول، اندازه دانه، میزان روغن و قابلیت عرضه به بازار می‌تواند در تعیین ارزش واقعی تولید مؤثر باشد. مشارکت کشاورزان پیشرو در اجرای طرح‌های بعدی و انتشار نتایج کارشناسی نیز این امکان را فراهم می‌کند که تصمیم‌گیری درباره توسعه کشت بر پایه داده‌های واقعی و تجربه میدانی انجام شود، نه صرفاً بر مبنای موفقیت یک دوره آزمایشی.
آینده بادام‌زمینی در شاهرود؛ فرصت اقتصادی یا آزمون کشاورزی؟
در نهایت، برداشت موفق بادام‌زمینی در شاهرود را می‌توان گامی اولیه در مسیر شناسایی ظرفیت‌های جدید کشاورزی شهرستان دانست؛ تجربه‌ای که در صورت تأیید نتایج فنی و اقتصادی، قابلیت تبدیل‌شدن به یکی از گزینه‌های تنوع‌بخشی به الگوی کشت منطقه را خواهد داشت.
با این حال، مهم‌ترین مسئله پیشرو، پاسخ روشن به این پرسش است که آیا این محصول می‌تواند با مصرف منطقی آب، هزینه تولید قابل قبول و بازار فروش مطمئن، درآمد بیشتری برای کشاورزان ایجاد کند؟ انتظار می‌رود جهاد کشاورزی شاهرود با انتشار جزئیات فنی طرح، میزان واقعی برداشت، نیاز آبی، کیفیت محصول و برآورد اقتصادی تولید در هر هکتار، زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه بهره‌برداران را فراهم کند.
آنچه اهمیت دارد، افزایش صرف سطح زیر کشت نیست؛ بلکه دستیابی به الگویی از تولید است که همزمان سه مؤلفه اقتصادی‌بودن، سازگاری اقلیمی و حفاظت از منابع پایه را تأمین کند. بادام‌زمینی اکنون یک ظرفیت آزمایش‌شده اولیه در شاهرود است و آینده آن به کیفیت مطالعات، حمایت کارشناسی و برنامه‌ریزی اصولی برای ورود به چرخه تولید تجاری وابسته خواهد بود.
انتهای پیام/363/