لرستان پس از باران آبان/ بازخوانی خسارتهای سیل 98
- اخبار استانها
- اخبار لرستان
- 24 آبان 1405 - 11:26
به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرمآباد، باران در آبان از ارتفاعات لرستان پایین آمد؛ از دامنههای پاپی و شولآباد گذشت، رودخانه زز را به جریان سیلابی تبدیل کرد و در مسیر حرکت بهسمت درهها و دشتها، راهها را زیر گلولای و آوار سنگ و خاک برد.
آب در بعضی نقاط از مسیر رودخانهها و آبراههها فراتر رفت، راه دسترسی روستاها را قطع کرد، شبکه برق و گاز را از مدار خارج ساخت و حتی حرکت قطارها در محور جنوب را متوقف کرد.
در الیگودرز، شماری از عشایر در آن سوی جریان خروشان آب گرفتار شدند و در پاپی، نیروهای راهداری برای بازگشایی مسیرهایی تلاش کردند که گاهی پس از پاکسازی دوباره با ریزش سنگ و رانش خاک مسدود میشدند.
بارندگیهای نیمه آبان 1405 در چند روز، بخشهایی از شبکه حملونقل و خدمات زیربنایی لرستان را درگیر کرد؛ از خانههای آبگرفته سپیددشت تا پلها و راههای آسیبدیده الیگودرز و خطآهن جنوب.
سامانه بارشی از پنجشنبه 14 آبان شدت گرفت و با نزدیکشدن به روزهای پایانی هفته، مناطق جنوبی، شرقی و جنوبشرقی بیش از سایر نقاط تحتتأثیر قرار گرفتند. هواشناسی لرستان جمعه 15 آبان با صدور دومین هشدار سطح قرمز، درباره تشدید بارشها از بامداد شنبه 16 آبان تا اواسط روز یکشنبه 17 آبان هشدار داد.
آنچه در روزهای بعد اتفاق افتاد، نشان داد که مخاطره فقط به میزان بارندگی محدود نبود؛ شیب زمین، ناپایداری دامنهها، وضعیت آبراههها و مسیرهایی که رواناب برای رسیدن به پاییندست از آنها عبور میکرد، در گستره خسارتها نقش داشتند. در چنین جغرافیایی، بارندگی شدید میتواند همزمان راه ارتباطی، شبکه خدماتی و دسترسی به سکونتگاههای پراکنده را تحتتأثیر قرار دهد.
پاپی؛ 150 راه روستایی زیر تأثیر سیلاب
بارندگی در همه نقاط لرستان یکسان نبود. در مناطق مرتفع و کوهستانی، حجم بارش بهمراتب بیشتر از میانگین استانی ثبت شد. در 78 ساعت منتهی به صبح 17 آبان، میانگین بارش استان 64 میلیمتر اعلام شد و سپیددشت، شولآباد و بخشهایی از زز و ماهرو در شمار مناطق پربارش قرار گرفتند.
در جمعبندی 96 ساعته نیز میانگین بارندگی لرستان به 75 میلیمتر رسید و سپیددشت با ثبت 225٫1 میلیمتر در صدر ایستگاههای بارش قرار گرفت. پس از آن، الیگودرز با 116٫5 میلیمتر، ازنا با 110 میلیمتر و دورود با 82٫4 میلیمتر قرار داشتند.
فاصله میان بارش مناطق مرتفع و میانگین استانی، در کنار ویژگیهای طبیعی حوضههای آبریز، شرایط را برای شکلگیری روانابهای شدید فراهم کرد. آب از دامنهها پایین آمد و در مسیر خود، به راهها، پلها و تأسیسات واقع در حاشیه رودخانهها و آبراههها رسید.
در بخش پاپی خرمآباد، بارندگی سنگین و جاریشدن روانابها شبکه راههای روستایی را با اختلال گسترده روبهرو کرد. استاندار لرستان در جریان بازدید و جلسه مدیریت بحران در سپیددشت اعلام کرد که بارندگی حدود 200 میلیمتری در این منطقه به 150 راه روستایی خسارت وارد کردهاست. در زمان اعلام این آمار، راه ارتباطی 54 روستا بازگشایی شده بود و عملیات برای بازکردن مسیرهای باقیمانده ادامه داشت.
در گزارشهای اولیه نیز از اختلال در راه ارتباطی 158 روستا در محدوده شهرستان خرمآباد و قطع برق 120 روستا بر اثر شکستگی تیرها و دکلهای شبکه توزیع خبر داده شد.
در همان روزها، دو دهانه پل روستایی تخریب شد و تعدادی از خانهها در سپیددشت و مناطق پیرامونی آبگرفتگی را تجربه کردند. محور خرمآباد ـ سپیددشت نیز از ریزش سنگ در امان نماند. سقوط سنگ و خاک از دامنهها، این مسیر را بارها مسدود کرد و نیروهای راهداری ناچار شدند پس از هر مرحله پاکسازی، دوباره برای بازکردن مسیر وارد عمل شوند.
در سپیددشت، آب به 70 واحد مسکونی وارد شد و نیروهای امدادی، خدماترسان و هلالاحمر برای تخلیه آب و رسیدگی به خانههای آسیبدیده به منطقه رفتند. آبگرفتگی خانهها در کنار انسداد راهها، بخشی از فشار واردشده به زندگی روزمره مردم منطقه بود.
بازگشایی محور اصلی خرمآباد ـ سپیددشت امکان تردد در مسیر مهم منطقه را فراهم کرد، اما مشکل راههای فرعی و روستایی همچنان نیازمند عملیات جداگانه بود. در این منطقه، بازگشایی یک مسیر بهمعنای پایان عملیات نبود؛ زیرا در بعضی نقاط، ریزش دوباره سنگ و خاک میتوانست تلاشهای انجامشده را بینتیجه بگذارد.
زز و ماهرو؛ راه دسترسی عشایر را برید
در الیگودرز، بخش زز و ماهرو یکی از کانونهای اصلی بارندگی بود. افزایش جریان رودخانه زز پس از بارشهای شدید، سطح آب را بالا آورد و عبور از مسیرهای مجاور رودخانه را با خطر روبهرو کرد.
در نخستین گزارشها، راه ارتباطی 50 روستا در این محدوده مسدود اعلام و پس از آغاز عملیات راهداری، مسیر 15 روستا بازگشایی شد. با ادامه بارندگی و بررسی وضعیت راهها، در روز 17 آبان همچنان راه ارتباطی 19 روستا بسته بود و برق تعدادی از روستاها نیز قطع گزارش شد.
در زز و ماهرو، سیلاب فقط راه روستاها را نبست؛ شماری از عشایر نیز در آنسوی جریان آب گرفتار شدند. به گفته مسعود تاجمیری، یکی از بخشداران منطقه، با وجود هشدارهای پیشین درباره بارندگی و بالا آمدن آب، تعدادی از عشایر در محدوده سیلاب مانده بودند و امکان دسترسی به محل استقرار آنان وجود نداشت.
بخشی از دامهای این خانوارها به نقطه امن منتقل شده بود، اما خود عشایر بهدلیل قطع مسیر ارتباطی نمیتوانستند از جریان آب عبور کنند و به محل امن بازگردند. گزارشهای اولیه از نگرانی درباره وضعیت دامها و دارایی این خانوارها حکایت داشت؛ اما در جمعبندی 20 آبان اعلام شد که تا آن زمان گزارشی از تلفات جانی و دامی به ثبت نرسیدهاست.
همزمان، گزارشهای میدانی از آسیبدیدن تعدادی از مزارع پرورش ماهی در حاشیه رودخانه زز حکایت داشت؛ هرچند میزان رسمی و نهایی این خسارتها در آن زمان مشخص نشده بود. منابع تأمین آب آشامیدنی شماری از روستاهای زز و ماهرو نیز با ورود گلولای آسیب دیدند.
از سد حوضیان تا راههای آسیبدیده الیگودرز
با ادامه بارندگیها، روانابهای ناشی از بارش به سد حوضیان الیگودرز نیز وارد شد. تصاویر منتشرشده از این محدوده، ورود جریان سیلابی به مخزن سد را نشان میداد. در سطح این شهرستان، بارندگی و رانش زمین مسیرهای روستایی را در چند نقطه از دسترس خارج کرد و نیروهای راهداری برای بازگشایی راهها در بخشهای مختلف به کار گرفته شدند.
در بخش ذلقی، محور روستایی پز بهدلیل شرایط رانشی زمین و احتمال وقوع مخاطرات بیشتر، نیازمند اقدامات فنی و ایمنسازی اعلام شد و بازگشایی آن با رعایت ملاحظات ایمنی دنبال میشد. در زز و ماهرو نیز مسیرهای دسترسی به روستاهای موس، گلهیار و سرتنگ در فهرست راههای نیازمند عملیات قرار داشتند.
رئیس اداره راهداری و حملونقل جادهای الیگودرز، برآورد اولیه خسارت بارندگیهای پاییزی به راهها، پلها، ابنیه فنی و سایر تأسیسات حوزه راهداری این شهرستان را یکهزار میلیارد تومان اعلام کرد.
این برآورد نشان میداد که خسارت سیلاب تنها به انسداد موقت مسیرها محدود نمانده و بخشی از تأسیسات و سازههای ارتباطی نیز نیازمند ارزیابی و بازسازی هستند.
بارندگی و رانش زمین، شبکههای خدماتی را نیز درگیر کرد. در پاپی، شکستگی تیرها و دکلهای برق، خاموشی را به دهها روستا کشاند. در آمار اولیه، برق 120 روستا در محدوده پاپی قطع اعلام شد. استاندار لرستان در 17 آبان اعلام کرد که برق این روستاها در اثر تخریب شبکه توزیع قطع شده بود و شبکه برق بخش پاپی با تلاش نیروهای عملیاتی به پایداری رسیدهاست.
در بخش گاز نیز ریزش کوه به خطوط توزیع آسیب رساند. در گزارشهای اولیه، گاز هفت روستا شامل گازه، کسمت، ایروه، دهنثار، درهاشکفت، شبانکش و کولوی دره اناران قطع اعلام شد. نیروهای تخصصی برای دسترسی به نقاط آسیبدیده و ترمیم خطوط اعزام شدند.
دشواری کار در این بود که در بعضی مناطق، همان رانش زمین و ریزش کوه که به خطوط گاز آسیب زده بود، راه رسیدن گروههای تعمیراتی را نیز مسدود میکرد. بارندگیها شبکه ریلی را نیز از تأثیر خود دور نگه نداشت. در مسیر راهآهن جنوب، محدوده سپیددشت تا تنگ هفت با ریزش کوه و سنگ در پنج نقطه روبهرو شد و حرکت قطارها را مختل کرد. بخشی از مسافران در ایستگاه تلهزنگ متوقف شدند و ادامه سفر از مسیر ریلی امکانپذیر نبود.
در روزهای نخست سیلاب، تعدادی از قطارها لغو شدند و انتقال مسافران به مسیر زمینی در دستور کار قرار گرفت. اتوبوسها و میدلباسها برای جابهجایی مسافران به کار گرفته شدند تا امکان ادامه سفر بهسمت دورود و ازنا فراهم شود.
توقف قطارها در این محور نشان داد که آثار بارندگی در لرستان به راههای روستایی و شبکه جادهای محدود نمیشود و مسیر ریلی جنوب نیز در بخشهایی از جغرافیای کوهستانی در معرض ریزش دامنهها قرار دارد.
بازگشایی راهها؛ پایان عملیات اضطراری
در روزهای نخست سیلاب، آمارهای اعلامشده از انسداد راههای روستایی در چند محدوده، تصویر روشنی از گستردگی اختلال بهدست میداد. در گزارش اولیه، راه ارتباطی 170 روستا در دو بخش پاپی خرمآباد و زز و ماهرو الیگودرز مسدود اعلام شد؛ 120 مسیر در پاپی و 50 مسیر در زز و ماهرو.
با ادامه عملیات راهداری، وضعیت مسیرها بهتدریج تغییر کرد. در 19 آبان، از بازگشایی 159 راه روستایی در محدوده سپیددشت، زز و ماهرو و ذلقی خبر داده شد؛ در همان زمان، تعدادی از مسیرها همچنان مسدود بودند و عملیات بازگشایی ادامه داشت.
سرانجام در 20 آبان، سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری از بازگشایی راه تمام روستاهای سیلزده خبر داد و اعلام کرد که هیچ مسیر مسدودی باقی نماندهاست. اما عملیات تکمیلی در برخی راههای خاکی و روستایی و بررسی خسارتهای واردشده به ابنیه فنی ادامه داشت. در آن زمان مرحله فوری امدادرسانی و بازگشایی مسیرها به پایان رسید، اما پرونده خسارتهای سیلاب همچنان باز بود.
پیش از رسیدن سامانه بارشی، اقداماتی برای کاهش خطر آبگرفتگی و انسداد مسیر جریان آب انجام شده بود. احسان کرمزاده، سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری لرستان، اعلام کرد که حدود 50 کیلومتر از رودخانهها و مسیرهای آبی لایروبی و سههزار پل و آبرو نیز توسط ادارهکل راهداری و حملونقل جادهای پاکسازی شدهاست.
او نقش بندهای آبخیزداری و آبخوانداری در بالادست مسیرهای آب را در کاهش آثار سیلاب مؤثر دانست. در جریان بارندگیها نیز جلسات مدیریت بحران با حضور استاندار، مدیران دستگاههای اجرایی و فرمانداران برگزار شد و وضعیت مناطق درگیر مورد بررسی قرار گرفت.
با وجود این اقدامات، بارندگی سنگین در بعضی حوضهها و حجم روانابی که از ارتفاعات پایین آمد، به انسداد راهها، تخریب دو دهانه پل روستایی، آسیب به شبکههای خدماتی و اختلال در راهآهن منجر شد.
فروردین 1398؛ وقتی سیل راهها و زیرساختهای لرستان را برد
مقایسه بارندگیهای آبان 1405 با سیل فروردین 1398 بهمعنای یکساندانستن شدت، گستره یا میزان خسارت این دو حادثه نیست. سیل فروردین 1398 از نظر ابعاد خسارت و گستره درگیری مناطق، حادثهای متفاوت بود؛ اما بازگشت انسداد راهها، آسیب پلها و اختلال در زیرساختها در آبان امسال، بار دیگر توجه را به آسیبپذیری مناطق کوهستانی لرستان در برابر بارشهای شدید جلب کرد.
سیل فروردین 1398 در دو موج بارشی، از پنجم تا نهم و سپس یازدهم تا سیزدهم فروردین، شهرها و روستاهای متعددی را درگیر کرد. طغیان کشکان در پلدختر و معمولان، بالا آمدن آب مادیانرود در کوهدشت و تخریب پلها و راههای روستایی، بخشی از پیامدهای آن حادثه بود.
در پلدختر و معمولان، طغیان کشکان به خانهها، شبکههای خدماتی و راههای ارتباطی خسارت وارد کرد. محور خرمآباد ـ پلدختر در 18 نقطه قطع و راههای ارتباطی روستاهای متعددی از دسترس خارج شد. در کوهدشت نیز طغیان مادیانرود پل انبار ضرونی را تخریب کرد و ارتباط حدود 700 خانوار روستایی با مسیرهای اصلی را مختل ساخت.
در حوضه کشکان، مجموع بارش ثبتشده از چهارم تا دوازدهم فروردین 1398 به 273٫5 میلیمتر رسید و در حوضه مادیانرود و برآفتاب 344 میلیمتر بارندگی ثبت شد. بارش 116 میلیمتری روز دوازدهم فروردین در حوضه مادیانرود نیز بر شدت روانابها افزود.
در بخش الیگودرز، سیلاب تلفات انسانی نیز بر جای گذاشت. در روستای پز سفلی از توابع بخش ذلقی، یک زن و یک مرد در جریان سیلاب جان باختند و فرماندار وقت از قطع راه ارتباطی 290 روستا با مرکز شهرستان خبر داد.
در بروجرد نیز بارندگیهای شدید خطر رانش زمین را بههمراه داشت. در منطقه کپرگه، رانش حدود 20 سانتیمتری زمین گزارش شد و مسیر دسترسی به منطقه برای جلوگیری از بروز حادثه مسدود شد. تخلیه روستای رحیمآباد و روستای اسدخانی نیز در دستور کار قرار گرفت، هرچند با توقف بارندگیها، عملیات تخلیه متوقف شد.
دلفان، سلسله، ازنا و چگنی نیز در گزارشهای امدادرسانی و خسارات سیل فروردین 1398 حضور داشتند. در دلفان و نورآباد، آسیب به زیرساختهای آب و راههای ارتباطی گزارش شد. در سلسله و الشتر نیز مناطق روستایی در فهرست مناطق متأثر از سیلاب قرار گرفتند. در ششم فروردین، حدود 60 روستا در مجموع شهرستانهای پلدختر، چگنی و خرمآباد با مشکل در خطوط انتقال آب شرب مواجه شده بودند.
خسارت به پلها، راهها و زمینهای کشاورزی
ابعاد خسارت سیل 1398 در روزهای بعد روشنتر شد. در گزارشهای اولیه، تخریب 54 پل با درجات مختلف خسارت اعلام و در جمعبندیهای بعدی، شمار پلهای تخریبشده 57 مورد عنوان شد. همچنین حدود 250 کیلومتر از راههای اصلی و بزرگراهی آسیب دید و در برآوردهای گستردهتر، خسارت به حدود 600 کیلومتر از راهها مطرح شد.
عباس شرفی، مدیرکل وقت راهداری و حملونقل جادهای لرستان، هشتم اسفند 1398 اعلام کرد برآورد خسارت راهها که در ابتدا 600 میلیارد تومان بود، در جمعبندی نهایی به حدود یکهزار و 200 میلیارد تومان افزایش یافتهاست.
یکی از مهمترین بخشهای کمتر دیدهشده خسارت سیل، اثر آن بر کشاورزی و فعالیتهای اقتصادی بود. حدود 30 هزار هکتار از اراضی کشاورزی لرستان بر اثر دو موج سیلاب خسارت دید یا از بین رفت. در مناطق پلدختر، معمولان، کوهدشت و دورود، زمینهای زراعی، باغها، تجهیزات آبیاری و موتورهای پمپاژ آسیب دیدند.
رسوب گلولای در زمینهای کشاورزی، خسارت 150 مزرعه پرورش ماهی، تخریب کانالهای انتقال آب، از بین رفتن محصولات و قطع راههای دسترسی به مزارع، بخشی از خساراتی بود که کشاورزان با آن روبهرو شدند.
شبکه آب شهرهای پلدختر و معمولان نیز از مدار خارج شد و تأسیسات آب و فاضلاب شهرهای خرمآباد، دوره چگنی، کوهدشت، نورآباد، ازنا، الشتر و دورود آسیب دیدند. در بخش دیگری از خسارتها، رانش زمین در 24 نقطه روستایی گزارش شد و در برخی مناطق، جابهجایی یا تخلیه سکونتگاهها ضرورت پیدا کرد.
در بخش مسکن نیز برآوردها در مراحل مختلف تغییر کرد. در یکی از گزارشهای اولیه، آسیبدیدگی سههزار و 658 واحد مسکونی شهری و روستایی اعلام شد؛ اما در ارزیابیهای بعدی، شمار واحدهای مسکونی آسیبدیده به 31 هزار و 810 واحد رسید.
سیل 1398؛ خسارتی که از زیرساخت فراتر رفت
پیامدهای اقتصادی سیل فروردین 1398 تنها به داراییهای تخریبشده محدود نماند. کشاورزی، دامداری، شیلات و فعالیتهای تجاری بهطور مستقیم یا غیرمستقیم تحتتأثیر قرار گرفتند. قطع راهها، توقف حملونقل، از دست رفتن مشتریان و کاهش قدرت خرید خانوارهای سیلزده نیز فعالیت واحدهای اقتصادی را مختل کرد.
در یکی از برآوردهای اولیه، خسارت سیل لرستان 805 میلیارد تومان اعلام شد. معاون وقت استاندار لرستان نیز در اردیبهشت 1398 از خسارت بیش از هشتهزار میلیارد تومانی به زیرساختها و بیش از یکهزار و 500 میلیارد تومان خسارت کشاورزی سخن گفت. در برآوردهای تجمیعی بعدی، رقم بیش از 15 هزار میلیارد تومان برای مجموع خسارتهای سیل مطرح شد.
بر اساس گزارش جمعیت هلالاحمر، در فاصله چهارم تا پانزدهم فروردین 1398، 19 هزار و 526 نفر در لرستان امدادرسانی شدند و 11 هزار و 180 نفر اسکان اضطراری یافتند و 458 واحد مسکونی از آب تخلیه شد. این عملیات در 9 شهرستان ازنا، پلدختر، الشتر، کوهدشت، نورآباد، الیگودرز، خرمآباد، دورود و بروجرد انجام گرفت.
اسفند 1398؛ سیل دوباره به مناطق آسیبدیده برگشت
پرونده سیل لرستان در فروردین 1398 با فروکشکردن آب و پایان عملیات امداد بسته نشد. چند ماه بعد، در اسفند همان سال، سامانه بارشی دیگری وارد این استان شد و بار دیگر بخشهایی از مناطق سیلزده را درگیر کرد.
در کوهدشت، راه ارتباطی 58 روستا در منطقه کوهدشت شمالی قطع شد؛ در معمولان نیز راه 20 روستا مسدود شد، پل چمشهران تخریب شد و پل دمرود افرینه زیر آب رفت.
در همان دوره، بالا آمدن سطح آب کشکان به خطوط انتقال گاز معمولان نیز آسیب رساند. تکرار خسارتها در فاصله چند ماه از سیل فروردین نشان میداد که بخشی از زیرساختهای آسیبدیده همچنان در برابر بارشهای شدید و طغیان رودخانهها آسیبپذیرند و بازسازی آنها هنوز به مرحله پایداری نرسیدهاست.
پنجمین سالگرد سیل نیز بدون پایانیافتن همه مطالبات مناطق آسیبدیده سپری شد. در 12 فروردین 1403، تکمیل دیواره ساحلی پلدختر، خیابانهای ساحلی، دایک حفاظتی معمولان، راههای روستایی و پلهای ارتباطی همچنان از مطالبات مطرحشده در این مناطق بود.
در پلدختر، نگرانی از طغیان دوباره کشکان و میزان حفاظت از شهر ادامه داشت و در معمولان نیز تکمیل دایک حفاظتی همچنان در شمار خواستههای مردم قرار داشت. در کوهدشت نیز گزارشهای پیگیری از تداوم مشکلات دسترسی برخی روستاییان به راههای ارتباطی حکایت میکرد.
بازگشایی راهها پایان بحران نیست
در آبان 1405، بازگشایی راهها پایان مرحله اضطراری عملیات بود؛ اما برآورد اولیه یکهزار میلیارد تومانی خسارت حوزه راهداری الیگودرز، تخریب پلهای روستایی، آسیب به ابنیه فنی، انسدادهای مکرر محور خرمآباد ـ سپیددشت و اختلال در خطآهن جنوب، بار دیگر ابعاد خسارتپذیری زیرساختهای لرستان را آشکار کرد.
20 آبان، با بازگشایی آخرین راههای مسدودشده، عملیات اضطراری راهداری پایان یافت؛ اما سیلاب آبان در کنار خسارتهای تازه بار دیگر آسیبپذیری زیرساختهایی را آشکار کرد که بخشی از آنها هنوز با میراث خسارتهای سیل 1398 دستبهگریباناند.
گزارش از: فاطمه نیازی
انتهای پیام/ 644