به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در دهه‌های اخیر، جنگ از خاکریزها به صفحات گوشی همراه و قاب تلویزیون کشیده شده است؛ معرکه‌ای که در آن هویت و باور یک ملت نشانه گرفته شده و هدف از برپایی آن، ایجاد یک شکاف اجتماعی عمیق در میان تک‌تک آدم‌های یک جامعه است.

ما ایرانی‌ها پس از پیروزی انقلاب بارها در معرکه "جنگ روایت‌ها" حضور داشتیم، اما هیچ‌ گاه همانند حد فاصل دو جنگ تحمیلی اخیر، آن را با پوست و گوشتمان حس نکردیم. هزاران برنامه در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف تنها یک هدف داشتند: وارونه جلوه دادن واقعیت‌ها. به نظر می‌رسد جنگ روایت‌ها-که گاه سرعت و شدت آن از جنگ‌های نظامی هم بالاتر است- برای ما وارد مرحله جدیدی شده باشد. 

با توجه به این معرکه، در این مدت تلاش‌های متعددی برای ثبت و بازروایی وقایع صورت گرفت. افرادی که تا پیش از این مخاطب روایت‌ها بودند، حالا خود دست به قلم شدند و از تجربه‌شان از وقایع یک سال و اندی گذشته نوشتند؛ از روزهای بمباران در شهرهای مختلف، از مردان و زنانی که نظامی نبودند اما دیگر به خانه بازنگشتند، از آتش در زیرساخت‌های کشور، از غم تمام‌نشدنی میناب و ... . 

این دست از فعالیت‌ها در ماه‌های گذشته با برگزاری دوره‌های متعدد خاطره‌نویسی و روایت جنگ در سازمان‌ها و انجمن‌ها شدت بیشتری گرفته است‌؛ فعالیتی که به نظر برخی از نویسندگان، لازم اما ناکافی است و ممکن است آسیب‌هایی را وارد روایت‌نویسی جنگ کند.

محمدعلی آقامیرزایی، از نویسندگان ادبیات پایداری، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با تأکید بر اینکه در ثبت خاطرات و وقایع، «زمان» عنصری تعیین‌کننده است، گفت: یکی از مشکلاتی که سال‌های ابتدایی جنگ داشتیم، همین بود که عادت به ثبت این وقایع وجود نداشت. شهید حسن باقری به همگان این عادت را داد که مکتوب کار کنند؛ ما اگر میراثی در این زمینه داریم، وامدار او هستیم.

به گفته او، شهید باقری در بحبوحه ابتدای جنگ، عقلانیت را در روایت جنگ پایه‌گذاری کرد و به‌عنوان یک خبرنگار تلاش کرد به آن سه «چه» و سه «که» اصلی در گزارش‌ها پاسخ دهد. از این طریق بود که بستر و میدان جنگ برای همه روشن شد.

آقامیرزایی با بیان اینکه «شهید حسن باقری فرهنگ مکتوب کردن وقایع را در سپاه پایه‌گذاری کرد؛ به همین دلیل سپاه در این زمینه از ارتش پیش‌روتر است»، یادآور شد: هرچه روایت‌ها به زمان حادثه نزدیک‌تر باشد، ارزش تاریخی آن بیشتر است. هرچه واقعه‌ای مشمول گذر زمان شود، احتمال خطای ذهن افزایش می‌یابد. سربازی که قرار است راوی محاصره خرمشهر باشد، هرآنچه را که می‌بیند، روایت می‌کند؛ اما بعد از 20 سال، او با آگاهی از وقایعی که هم‌زمان رخ داده، این کار را انجام می‌دهد. در واقع، این ذهن است که فرد را فریب می‌دهد و خاطرات را با تحلیل‌هایی که بعداً ارائه شده، همراه می‌کند.

وی ادبیات جنگ با بیان اینکه «در تاریخ شفاهی، بهترین اسناد، یادداشت‌های روزانه هستند که می‌توان به‌عنوان سند به آن‌ها استناد کرد»، گفت: در میان روایت‌هایی که از جنگ تحمیلی هشت‌ساله منتشر شده، یادداشت‌های روزانه شهید حسن باقری از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. ما ابتدای جنگ هشت‌ساله دیدیم که چیز خاصی از روایت جنگ در دست نداریم. تاریخ شفاهی جنگ کم‌کم رشد کرد و شکل گرفت. همان‌طور که تیم شهید طهرانی‌مقدم «مهاجر» را به «خرمشهر» و پهپاد ارتقا داد، ادبیات جنگ نیز طی 45 سال گذشته که درگیر جنگ هستیم، شکل گرفت و رشد کرد.

این نویسنده با بیان اینکه اتفاقی که در جریان دو جنگ تحمیلی اخیر رخ داد، شهری‌شدن جنگ بود، تصریح کرد: این امر سبب شد تا افراد زیادی که شاهد جنگ بودند و جنگ وارد خانه و شهر آن‌ها شده بود، دست به روایتگری جنگ بزنند. این امر را باید مثبت قلمداد کرد؛ زیرا همان‌طور که اشاره کردم، گذر زمان بدترین آفت برای تاریخ‌نگاری است.

وی در پاسخ به انتقاد برخی از نویسندگان درباره ورود نویسندگان جوان به عرصه تاریخ شفاهی گفت: ممکن است خطاهایی در این زمینه رخ دهد، اما نباید از خاطر ببریم که ما در کنار جنگ نظامی که با آن مواجه هستیم، با «جنگ روایت‌ها» نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. دشمن دارد با رسانه‌ها و آدم‌هایش روایت جنگ را جعل می‌کند. اگر ما روایت جنگ‌مان را ننویسیم، دیگران برایمان می‌نویسند.

آقامیرزایی ادامه داد: اگر بخواهیم با نگاه مدیریتی و خط‌کشی‌شده حرف بزنیم، باید بگوییم که خوب است آدم‌های حرفه‌ای وارد شوند و بنویسند. اما وقتی شرایط مهیا نیست، باید با خیرالموجودین در میدان جنگ روایت‌ها حاضر شد.

او افزود: زمانی از پیروزی انقلاب نگذشت که جنگ شد. از طرف دیگر، نفوذی‌ها هم حضور داشتند. اما با وجود همه این مشکلات، آهسته‌آهسته با مدیرانی مانند حاج قاسم آمدیم و به اینجا رسیدیم؛ مردی که مانند آرش، جانش را برای ایران گذاشت. آمریکا در دهه 80 با ورود به عراق و افغانستان، از دو طرف با ما هم‌مرز شده بود، اما حاج قاسم، سیدرضی و دیگر فرماندهان و سربازان وطن کاری کردند که مرزها را بردند زیر گوش اسرائیل.

او در پایان تأکید کرد: باید به نویسندگان جوان اعتماد کنیم. آن‌ها هم کم‌کم کارشان را یاد می‌گیرند و ادامه می‌دهند.

انتهای پیام/