دانشگاه‌ها مظلومیت میناب را به ادبیات حقوقی جهانی تبدیل کنند
- اخبار سیاسی
- اخبار سیاست ایران
- 23 آبان 1405 - 17:55
به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، همایش ملی میناب جهانی، بپاخاسته از بی‌عدالتی، با هدف موشکافی واقعه حمله به مدرسه شجره طیبه میناب و بررسی تخصصی ابعاد حقوقی، سیاسی و روایی پرونده شهدای این حادثه، با حضور سید علی کاظمی، سخنگوی قوه قضاییه، توکل حبیب‌زاده، رئیس مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاست جمهوری و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، علیرضا زادبر، پژوهشگر تاریخ معاصر، جواد موگویی، نویسنده و مستندساز، هیبت‌الله نژندی‌منش، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، امیرحسین محبعلی، معاون پژوهشی پژوهشگاه قوه قضاییه، محمد نرگسیان، بازپرس شعبه 2 دادسرای بین‌الملل، حسین تنهایی، وکیل پرونده شهدای میناب، سید محمدحسین پیغمبری مدیر مجمع حمایت از کودکان مقاومت و دانش‌آموخته دانشگاه امام صادق در دانشگاه برگزار شد.
در این همایش که با حضور جمعی از استادان دانشگاه، دانشجویان و پژوهشگران همراه بود، ابعاد مختلف واقعه میناب، مسئولیت‌های بین‌المللی در قبال جنایات علیه کودکان، ضرورت پیگیری قضایی پرونده و الزامات مستندسازی و روایت جهانی این حادثه مورد بررسی قرار گرفت.
در ابتدای این همایش، سید علی کاظمی، سخنگوی قوه قضاییه، با تشریح ابعاد واقعه میناب اظهار کرد: در روز نهم اسفند، مدرسه شجره طیبه و رهپویان ولایت که اکنون با عنوان شجره طیبه میناب شناخته می‌شوند، هدف اصابت موشک با سرجنگی شدیدالانفجار قرار گرفت و حدود نیم ساعت بعد، موشک دوم نیز به این مدرسه برخورد کرد. به گفته وی، این اقدام جنایتکارانه با هدف افزایش میزان اصابت و شمار جان‌باختگان صورت گرفته است.
کاظمی با طرح پرسش‌هایی درباره مسئولیت جامعه جهانی در قبال این حادثه، سازوکارهای بازدارندگی از تکرار چنین اقداماتی و ضرورت پاسخ‌گو کردن عاملان آن، تأکید کرد که مسئله میناب صرفاً یک موضوع داخلی نیست و باید با نگاهی جهانی به آن پرداخت.
وی با اشاره به تعهدات بین‌المللی دولت‌ها در زمینه حمایت از کودکان و پیشگیری از ورود آنان به مخاصمات مسلحانه، خاطرنشان کرد: کودکان، امانت‌های جهان هستند که فرصت زندگی کردن رؤیاهای خود را نیافته‌اند و جامعه جهانی در قبال سرنوشت آنان مسئولیت دارد.
سخنگوی قوه قضاییه با اشاره به سازوکارهای بین‌المللی حمایت از کودکان، از جمله کمیته حقوق کودک و گزارشگر ویژه کودکان و مخاصمات مسلحانه، به گزارش منتشرشده در دهم مارس 2026 اشاره کرد که در آن وضعیت کودکان درگیر جنگ در جهان بررسی شده، اما اشاره‌ای به واقعه میناب نشده است.
وی همچنین به بیانیه بعدی کارشناسان سازمان ملل در محکومیت حمله به مدرسه میناب اشاره کرد و افزود که گزارشگر ویژه کودکان و مخاصمات مسلحانه این بیانیه را امضا نکرده است. به اعتقاد وی، این موارد نشان‌دهنده ضرورت توجه جدی‌تر به عملکرد و دقت سازوکارهای بین‌المللی در انعکاس وضعیت واقعی کودکان در مخاصمات مسلحانه است.
کاظمی با بیان اینکه باید از واقعه میناب به‌عنوان مبنایی برای ایجاد یک تعهد جهانی در حمایت از حقوق کودکان استفاده کرد، اظهار داشت: دستگاه‌های مختلف جمهوری اسلامی ایران باید در مسیری حرکت کنند که این سوگ ملی بزرگ به حماسه بین‌المللی بزرگ تبدیل شود و وجدان جهانیان را نسبت به وضعیت کودکان در جنگ بیدار کند. وی نهادسازی، نمادسازی و گفتمان‌سازی را از الزامات این مسیر دانست و پیگیری قضایی را یکی از اقدامات ضروری در این زمینه برشمرد.
وی در تشریح اقدامات دستگاه قضایی گفت: از نخستین لحظات وقوع حادثه، پیگیری‌ها در استان آغاز شد، موضوع مورد کارشناسی قرار گرفت و در نهایت پرونده به دادسرای بین‌الملل تهران ارجاع شد.
به گفته وی، بخشی از بازتاب نام و وضعیت کودکان میناب در گزارش‌های جهانی، حاصل پیگیری‌های قضایی بین‌المللی و بخشی دیگر نتیجه اقدامات و بازنمایی‌های رسانه‌ای است.
سخنگوی قوه قضاییه همچنین از پیگیری تدوین سندی با عنوان حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه در پژوهشگاه قوه قضاییه خبر داد و ابراز امیدواری کرد که در اسناد بین‌المللی نیز سازوکاری برای ثبت و پاسداشت حقوق کودکان قربانی جنگ پیش‌بینی شود.
وی در پایان اعلام کرد که برای رسیدگی به پرونده حقوقی مدرسه شجره طیبه میناب، سوم آذر 1405 تعیین وقت شده است و ابراز امیدواری کرد این پرونده با دقت، مهارت و کیفیت لازم از سوی همکاران قضایی رسیدگی شود.
در ادامه، سید محمدحسین پیغمبری، مدیر مجمع حمایت از کودکان مقاومت و دانش‌آموخته دانشگاه امام صادق علیه‌السلام با اشاره به دغدغه‌های خود از دوران تحصیل در دانشگاه امام صادق علیه‌السلام درباره جایگاه جمهوری اسلامی ایران در عرصه حقوق بشر بین‌المللی، بر ضرورت عبور از موضع صرفاً پاسخ‌گویی و حرکت به سمت تولید ادبیات علمی وطرح مطالبات حقوقی در سطح جهانی تأکید کرد.
وی با اشاره به جنگ رمضان و دو وجه متفاوت آن، از جنایت‌های صورت‌گرفته به‌عنوان وجهی از این جنگ و واقعه میناب به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین ظرفیت‌ها برای تبیین و تثبیت مظلومیت قربانیان در افکار عمومی جهان یاد کرد.
پیغمبری با تأکید بر ظرفیت تشکل‌های مردم‌نهاد در پیگیری این موضوع، دانشگاه‌ها را نیازمند مواجهه‌ای فعال و مبتکرانه با مسائل بین‌المللی دانست و اظهار داشت که دانشگاه امام صادق علیه‌السلام نیز که داعیه‌دار تولید علم است، باید بتواند در چنین موضوعاتی نقش‌آفرینی کند.
وی تشکل‌های مردم‌نهاد را یکی از حلقه‌های مفقوده مردمسالاری دینی و حکمرانی مردمی برشمرد و بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت آن‌ها در پیگیری پرونده میناب تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به ضرورت پیگیری حقوقی جنایات گذشته، از تصویب لایحه مقابله با جنایات جنگی در مردادماه سال جاری یاد کرد و گفت که نباید پیگیری پرونده‌هایی همچون شهادت حاج قاسم سلیمانی و شهدای میناب صرفاً به بازتاب رسانه‌ای محدود شود.
پیغمبری با یادآوری تأکیدات رهبر شهید انقلاب بر ضرورت پیگیری جنایات دشمنان در محاکم داخلی و بین‌المللی، تصریح کرد که باید با استفاده از ظرفیت‌های حقوقی و مردمی، امکان پاسخ‌گو کردن عاملان این جنایات فراهم شود.
زادبر، پژوهشگر تاریخ معاصر، با تأکید بر اینکه واقعه میناب را نباید صرفاً در چارچوب یک پرونده حقوقی بررسی کرد، گفت: در کنار محکومیت حقوقی این جنایت، اندیشه سیاسی غرب و ادعاهای تمدنی و حقوق بشری آن نیز نیازمند نقد و بررسی است.
وی با اشاره به نسبت علوم انسانی و جنگ تحمیلی، غیبت و عقب‌ماندگی علوم انسانی در تحلیل و روایت تحولات جنگ را یکی از مسائل مهم دانست و افزود: در شرایطی که علوم پایه و فناوری در ابعاد مختلف جنگ به کار گرفته می‌شوند، علوم انسانی باید وظیفه ثبت، تحلیل و روایت آنچه رخ داده است را بر عهده بگیرد.
زادبر با تشریح شیوه‌های تاریخی مشروعیت‌سازی قدرت‌های غربی برای مداخلات و اقدامات نظامی خود، اظهار کرد: قدرت‌های غربی پیش از مواجهه با افکار عمومی جهان، تلاش می‌کنند اقدامات خود را برای افکار عمومی داخلیشان مشروع جلوه دهند؛ رویکردی که در حمله به عراق و افغانستان نیز قابل مشاهده بوده است.
وی با اشاره به تلاش‌های چندین‌ساله برای مشروعیت‌بخشی به جنگ علیه ایران، واقعه میناب را از عواملی دانست که این روند را با چالش مواجه کرد و موجب شد روایت حمله به مدرسه و شهادت کودکان از مرزهای ایران فراتر رود.
وی همچنین با طرح موضوع نسبت امنیت و آزادی در اندیشه سیاسی غرب، اظهار داشت که در شرایط تعارض این دو مفهوم، قدرت‌های غربی امنیت را در اولویت قرار می‌دهند و بسیاری از اصول اخلاقی و ادعاهای خود را در چنین شرایطی کنار می‌گذارند.
زادبر در ادامه با اشاره به اهمیت روایت در تحولات سیاسی و بین‌المللی، از کاهش اعتبار سیاسی آمریکا در جریان جنگ اخیر سخن گفت و میناب را یکی از عوامل مؤثر در تغییر فضای روایت این جنگ دانست.
وی در پایان بر ضرورت تبدیل واقعه میناب به روایتی جهانی تأکید کرد.
در بخش دیگری از همایش، جواد موگویی، نویسنده و مستندساز، با تأکید بر ضرورت توجه به حادثه لامرد در کنار میناب، گفت که نباید از جنایت رخ‌داده در لامرد که ساعاتی پس از واقعه میناب اتفاق افتاد، غفلت کرد.
وی با تفکیک ابعاد مختلف روایت جنگ، به‌ویژه روایت سیاسی، نظامی و اجتماعی، اظهار داشت که در دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله، با وجود تولید آثار متعدد در حوزه ایثار، شهادت و عملیات‌های نظامی، روایت اجتماعی جنگ کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
موگویی با بیان اینکه روایت اجتماعی باید زندگی مردم، واکنش‌های جامعه و جزئیات انسانی وقایع جنگ را ثبت کند، افزود: ثبت جنایات جنگی یکی از مؤلفه‌های مهم روایت اجتماعی است و این نوع روایت با روایت رسمی و حکومتی تفاوت دارد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از شیوه ثبت و نمایش آثار جنگ در موزه هیروشیما، بر اهمیت ثبت جزئیات عینی و ملموس حوادث، از جمله تصاویر پیش و پس از حمله و اشیای باقی‌مانده از قربانیان تأکید کرد.
این نویسنده و مستندساز، ثبت واقعه را حتی مهم‌تر از ایجاد یادمان برای آن دانست و با انتقاد از تأخیر در مستندسازی جنایات جنگی، خاطرنشان کرد که باید جزئیات حمله، زمان وقوع، چگونگی انجام آن و چرایی انتخاب اهداف غیرنظامی به‌صورت دقیق ثبت شود. وی همچنین پیشنهاد کرد که به جای بازسازی فوری مناطق آسیب‌دیده، مستندسازی اجتماعی و ثبت شواهد و آثار جنایت در محل انجام شود تا امکان حفظ روایت دقیق و مستند واقعه برای آینده فراهم بماند.
در بخش دوم برنامه، پنل تخصصی با محوریت بررسی ابعاد حقوقی پرونده شهدای میناب و الزامات پیگیری و مستندسازی جنایات جنگی، با حضور دکتر توکل حبیب‌زاده، رئیس مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاستجمهوری و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، هیبت‌الله نژندی‌منش، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، امیرحسین محبعلی، معاون پژوهشی پژوهشگاه قوه قضاییه، محمد نرگسیان، بازپرس شعبه 2 دادسرای بین‌الملل و حسین تنهایی، وکیل پرونده شهدای میناب برگزار شد.
در این نشست، حسین تنهایی با اشاره به حضور خود در میناب در روزهای ابتدایی جنگ و دیدار با خانواده شهدای این حادثه، از اخذ وکالت رسمی از خانواده‌ها برای پیگیری پرونده خبر داد و بر ضرورت استفاده از ظرفیت محاکم داخلی و بین‌المللی برای رسیدگی به جنایات صورت‌گرفته تأکید کرد.
در ادامه، نژندی‌منش با طرح مسئله امکان تعقیب جنایات جنگی در نظام حقوقی داخلی، در شرایط فقدان قانون مستقل در این زمینه، به ظرفیت معاهدات بین‌المللی برای استناد در محاکم داخلی اشاره کرد.
وی با تأکید بر ضرورت اتکای ادعاهای حقوقی به اسناد و مدارک معتبر، حفظ ارتباط و همکاری میان چهار ضلع وکلا، تشکل‌های مردم‌نهاد، دانشگاه‌ها و قوه قضاییه را ضروری دانست و مستندسازی را یکی از ابزارهای مهم در نبرد حقوقی و ادبیات‌سازی بین‌المللی برشمرد.
محبعلی نیز با تمرکز بر الزامات مستندسازی جنایات جنگی، بر ضرورت ثبت دقیق صحنه‌های حادثه در ساعات اولیه، تعیین کاربری محیط، تفکیک مسئولیت مباشر، آمر، فرمانده و اشخاص حقوقی دخیل و همچنین ثبت خسارت‌های مادی و معنوی و آثار بلندمدت حوادث، تأکید کرد.
وی با اشاره به تفاوت استانداردهای ادله در محاکم داخلی و بین‌المللی، انتقال‌پذیری اسناد میان این محاکم و صیانت از حقوق قربانیان را از ملاحظات مهم مستندسازی دانست و به چالش‌هایی همچون تعارض میان امدادرسانی و حفظ صحنه حادثه، ماهیت فنی ادله و آلودگی منابع اطلاعاتی اشاره کرد.
همچنین نرگسیان با تشریح روند رسیدگی به پرونده‌های کیفری مرتبط با وقایع جنگ، از جمله پرونده‌های میناب و لامرد، بر ضرورت تقویت مستندسازی تأکید کرد.
وی با اشاره به حجم بالای شهدا و دشواری دسترسی به داده‌ها در گذر زمان، خاطرنشان کرد که مستندسازی در پرونده‌های داخلی و بین‌المللی تابع استانداردهای متفاوتی است و صرف تصویربرداری از صحنه حوادث، لزوماً به معنای مستندسازی حقوقی و معتبر نیست.
انتهای پیام/