به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، با وجود اعلام رسمی پایان حضور نظامی آمریکا در عراق بعد از نزدیک به 3 دهه تجاوز و اشغالگری در خاک این کشور، اما عراقی‌ها نمی‌توانند آثار ویرانگر و فاجعه بار حضور آمریکایی‌ها در کشورشان را فراموش کنند؛ به ویژه اینکه ابعاد و پیامدهای آن همچنان در همه سطوح زندگی آنها پیداست.

23 سال قبل، ایالات متحده با بهانه‌های واهی مربوط به سلاح‌های کشتار جمعی به عراق حمله کرد و همزمان با به راه انداختن یک جنگ نسل کشی وحشیانه، وعده‌های فراوانی به عراقی‌ها برای توجیه این تجاوز داد.

اهداف اعلام شده دولت جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا، برای حمله به عراق، گذشته از توجیهات خود جنگ، ایجاد آزادی، امنیت، دموکراسی و رفاه برای عراق و مردم آن بود؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت از وعده‌هایی بود که دولت آمریکا می‌داد و مردم عراق را ناامید کرد.

واقعیت آن است که با وجود سرنگونی رژیم دیکتاتوری صدام، آمریکا نه تنها به هیچ یک از وعده‌های اعلام شده خود در عراق عمل نکرد، بلکه حمله به این کشور مجموعه‌ای کاملاً جدید از مشکلات اساسی، به ویژه در مورد سیستم حکومتی، به وجود آورد.

حمله آمریکا به عراق علاوه بر تحمیل ساختارها و نهادهای ناکارآمد سیاسی و چند فرقه‌ای، ناامنی انسانی را تشدید کرد و چشم‌اندازهای توسعه پایدار اجتماعی-اقتصادی بلندمدت را از بین برد.

به عبارت دیگر، حمله ایالات متحده به عراق کاستی‌های ساختاری و موانع سیستماتیکی ایجاد کرد که توانایی مردم عراق برای گذار به دموکراسی را تضعیف کرد.

برجسته‌ترین توجیهی که ایالات متحده برای حمله به عراق ارائه داد، ترویج دموکراسی و صلح در خاورمیانه بود، اما این "دموکراسی" ادعایی به‌قیمت بیش از یک‌میلیون کشته و زخمی به دست آمد و کشوری را به وجود آورد که در هرج‌ومرج فرقه‌ای و سیاسی فرو رفته بود.

این ما را به تاریخ قدرت‌های استعماری بازمی‌گرداند، که همیشه از شعارهایی مانند گسترش تمدن، دستیابی به توسعه، آموزش اصول لیبرالیسم به "مردم غیرسفیدپوست" و نجات آنها از چنگال عقب‌ماندگی استفاده کرده‌اند؛ در حالی که اهداف واقعی آنها غارت منابع، تحکیم هژمونی و تجزیه بیشتر مناطق از قبل تجزیه‌شده بود تا "خاورمیانه جدید" را که اسرائیل رؤیای آن را در سر می‌پروراند، تأسیس کنند.

در این راستا قصد داریم آثار تجاوز و اشغالگری آمریکا در عراق را بررسی کنیم.

فصل دوم: آمریکا و زمینه‌های ورود داعش به منطقه

حمله آمریکا به عراق صرفاً به سرنگونی صدام منجر نشد؛ بلکه ساختار سیاسی، نظامی و امنیتی عراق را نیز به‌شدت دگرگون کرد.عراق پیش از حمله، با وجود حکومت دیکتاتوری و سرکوبگر صدام، دارای ساختارهای حکومتی، ارتش، دستگاه اطلاعاتی و نظام اداری متمرکز بود و با سقوط حکومت، این ساختارها دچار فروپاشی شدند.

گزارش پژوهشی مؤسسه چتم‌هاوس در سال 2017 توضیح می‌دهد که مداخله آمریکا عملاً به فروپاشی ساختار دولت عراق و ایجاد خلأ قدرت منجر شد؛ خلأیی که دولت جدید عراق نتوانست به‌سرعت آن را پر کند و یکی از عوامل اصلی بحران تروریسم در این کشور بود.

نقش آمریکا در ظهور و قدرت‌گیری داعش

در این میان شروع جنگ داخلی سوریه در سال 2011، فرصت جدیدی برای گسترش داعش فراهم کرد. با تشدید درگیری‌ها، گروه‌های تروریستی مختلف، از جمله گروه‌های افراطی، علیه نظام بشار اسد جنگیدند و ایالات متحده، همراه با دیگر قدرت‌های غربی و منطقه‌ای مانند عربستان سعودی، قطر و ترکیه، از مخالفان با هدف سرنگونی اسد، حمایت مالی، تسلیحاتی و آموزشی کرد.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که برخی از تسلیحات، مانند موشک‌های ضدتانک TOW ساخت آمریکا، در جریان این حمایت‌ها به دست گروه‌های افراطی، از جمله داعش، رسید و در گسترش و قدرت‌گیری آنها نقش مهمی داشت.

سند محرمانه‌ای از آژانس اطلاعات دفاعی (DIA) در سال 2012 به عنوان شاهدی بر دخالت ایالات متحده در ظهور داعش حساب می‌شود. این سند، که در سال 2015 از طریق درخواست آزادی اطلاعات منتشر شد، وضعیت سوریه را بررسی و اعلام کرد که «غرب، کشورهای حاشیه خلیج فارس و ترکیه از مخالفان سوری حمایت می‌کنند» و «امکان ایجاد یک امارت سلفی اعلام‌شده یا اعلام‌نشده در شرق سوریه (حسکه و دیرالزور) وجود دارد، و این دقیقاً همان چیزی است که قدرت‌های حامی مخالفان می‌خواهند، تا نظام بشار اسد را که متحد ایران محسوب می‌شود، منزوی کنند».

این سند نشان می‌دهد که ایالات متحده و متحدانش از احتمال ایجاد یک موجودیت سلفی افراطی آگاه بودند و این را به عنوان راهی برای فشار بر نظام اسد می‌دیدند. مایکل فلین، مدیر DIA از سال 2012 تا 2014، بعداً تأیید کرد که این گزارش دقیق بود و توسط کاخ سفید، عمداً نادیده گرفته شد.

اظهارات مقامات سابق مانند مایکل فلین نشان می‌دهد که ایالات متحده با آگاهی از خطرات، تصمیم به حمایت از گروه‌هایی گرفت که شامل عناصر افراطی بودند. درواقع ایالات متحده با آگاهی کامل از پیامدهای اقداماتش، به طور عمدی شرایطی را ایجاد کرد که ظهور داعش را تسهیل کند.

تهاجم به عراق در سال 2003 منطقه را بی‌ثبات کرد و خلأ قدرتی به وجود آورد که گروه‌های افراطی مانند القاعده و داعش از آن استفاده کردند. همچنین حمایت از شورشیان سوری، که برخی از آن‌ها تندرو بودند، منابع و فرصت‌هایی را برای گسترش داعش فراهم نمود.

نقش ابزارهای منطقه‌ای آمریکا در حمایت از داعش

متحدان ایالات متحده نیز، از جمله عربستان سعودی، ترکیه و قطر، نقش مهمی در تأمین مالی و لجستیکی داعش داشتند و آمریکا یا از این اقدامات چشم‌پوشی کرد یا به طور غیرمستقیم در آن مشارکت داشت.

درواقع متحدان منطقه‌ای آمریکا ابزاری بودند که در قالب پوششی برای حمایت این کشور از داعش عمل می‌کردند تا ایالات متحده بتواند نقش مستقیم خود در تقویت داعش را انکار کند.

به طور کلی ایالات متحده با مداخلات نظامی و سیاست‌های خارجی خود، به ویژه تهاجم به عراق در سال 2003 و حمایت از شورشیان سوری، به طور عمدی و برنامه‌ریزی‌شده داعش را خلق کرد.

سند DIA سال 2012 و اظهارات مقامات سابق، آگاهی و قصد آمریکا برای استفاده از داعش به عنوان ابزاری برای بی‌ثبات‌سازی و بالکانیزاسیون منطقه را تأیید می‌کنند. این اقدامات، بخشی از استراتژی کلان آمریکا ذیل طرح‌های ینون، Clean Break و PNAC محسوب می‌شد و ظهور داعش نه یک اشتباه، بلکه نتیجه‌ای طراحی‌شده از این سیاست‌ها بود.

آمریکا چگونه زمینه ورود داعش به عراق را فراهم کرد

داعش که ورود به منطقه را با حمایت مستقیم آمریکا و به راه انداختن بحران تروریسم در سوریه آغاز کرد، برای فعالیت در عراق به محیطی نیاز داشت که در آن:

-دولت مرکزی ضعیف باشد.

-نیروهای امنیتی انسجام کافی نداشته باشند.

-اختلافات مذهبی و سیاسی تشدید شده باشد.

-گروه‌های افراطی مسلح امکان فعالیت داشته باشند.

اشغال عراق توسط آمریکا و نحوه مدیریت دوران پس از اشغال، در ایجاد چنین شرایطی نقش داشت.

سیاست‌های فرقه‌ای و تشدید اختلافات مذهبی

یکی دیگر از پیامدهای اشغال عراق، تغییر ساختار سیاسی کشور بر مبنای موازنه جدید قدرت میان گروه‌های مذهبی و قومی بود.

پس از سقوط صدام، احزاب شیعه و کرد نقش پررنگ‌تری در ساختار سیاسی پیدا کردند. در مقابل، بخش‌هایی از جامعه اهل سنت احساس کردند از قدرت سیاسی و اقتصادی کنار گذاشته شده‌اند. در همین حال آمریکا از این احساس انزوای احزاب و جامعه اهل سنت برای تحریک اختلافات فرقه‌ای سوءاستفاده می‌کرد.

به همین ترتیب داعش نیز از نارضایتی بخشی از اهل سنت برای جذب نیرو استفاده کرد این گروه خود را در تبلیغاتش مدافع اهل سنت معرفی می‌کرد و تلاش داشت نارضایتی از دولت مرکزی را به حمایت از شورش مسلحانه تبدیل کند.

البته اکثریت اهل سنت عراق به داعش نپیوستند و بسیاری از قبایل و نیروهای سنی با این گروه تروریستی جنگیدند.

اما تهاجم آمریکا به عراق در سال 2003، که با بهانه‌های تسلیحات کشتار جمعی و ارتباط عراق با تروریسم آغاز شد، در واقع یک اقدام عمدی برای ایجاد خلأ قدرت و آشوب در منطقه بود.

انحلال ارتش عراق و سیاست به اصطلاح بعثی‌زدایی، که به حذف سنی‌ها از ساختار قدرت و ایجاد نارضایتی گسترده منجر شد، بخشی از طرح حساب‌شده‌ای بود تا زمینه را برای ظهور گروه‌های افراطی فراهم کند.

این بی‌ثباتی، به طور آگاهانه، بستری را برای رشد القاعده در عراق به سرکردگی ابومصعب زرقاوی ایجاد کرد. زرقاوی و گروهش که در سال‌های حکومت صدام مورد حمایت مالی و نظامی ایالات متحده قرار داشتند، بعدها به داعش تبدیل شدند و به طور خلاصه، آن‌ها ابزاری در دست آمریکا، برای اجرای استراتژی‌هایش بودند.

خروج و بازگشت برنامه‌ریزی‌شده آمریکایی‌ها به عراق

نکته قابل توجه این است که همزمان با بحران تروریسم در سوریه در سال 2011 آمریکا نظامیان خود را از خاک عراق بیرون کشید. این یک روند برنامه‌ریزی شده برای مقدمه‌چینی جهت ورود داعش به عراق بود؛ به این بهانه که خلأ امنیتی ناشی از خروج آمریکایی‌ها موجب ورود تروریست‌ها به عراق می‌شود و به این ترتیب بهانه‌ای برای بازگشت اشغالگران آمریکایی وجود داشته باشد.

اشغالگران آمریکایی در دسامبر 2011 درحالی از عراق خارج شدند که ارتش عراق همچنان به حمایت و آموزش خارجی وابستگی داشت، دولت عراق با مشکلات جدی سیاسی و امنیتی روبه‌رو بود و ساختار نظامی عراق از نظر فرماندهی، انسجام و کارآمدی آسیب‌پذیر بود.

درواقع آمریکا که یک ساختار امنیتی وابسته به خود در عراق ایجاد کرده بود، می‌دانست ترکش‌های بحران تروریسم در سوریه خیلی زود به عراق اصابت خواهد کرد و عامدانه زمینه ورود داعش به این کشور را فراهم ساخت.

اوج‌گیری گروه تروریستی-تکفیری داعش در 2014 بود که در ژوئن همین سال به دنبال جنایت‌های خود در سوریه، هم‌زمان با حمله به شمال عراق، موصل را تصرف کرد. موصل با جمعیت نزدیک به 2 میلیون نفر و موقعیت راهبردی حساس در تاریخ 9 ژوئن 2014 به دست تکفیری‌های داعش افتاد. هم‌زمان با سیطره داعش بر استان موصل عراق در سال 2014 وحشی‌گری‌های آن نیز آغاز شد.

چند روز بعد یعنی در تاریخ 15 ژوئن 2014 دولت وقت آمریکا به ریاست باراک اوباما، از بازگشت نظامیان خود به عراق تحت یک ائتلاف بین‌المللی به بهانه مبارزه با داعش خبر داد.

اما عملکردی که این ائتلاف از خود نشان می‌داد، بیشتر شبیه به مدیریت عملیات‌های داعش بود تا مبارزه با آن و اساسا می‌خواست بحران تروریسم در عراق را تا زمانی که خودش تعیین کرده، طولانی کند.

در ژوئن 2014، داعش مقادیر زیادی تجهیزات نظامی آمریکایی را از عراق تصرف کرد و بدون هیچ مانعی از سوی ایالات متحده به سوریه برد. این در حالی بود که آمریکا توانایی حمله به کاروان‌های داعش را داشت، اما اقدامی نکرد.

آمریکا همچنین به بهانه مبارزه با داعش، در اجرای استراتژی رژیم صهیونیستی موسوم به «جنگ بین جنگ‌ها» نقش برجسته‌ای داشت و در بسیاری از موارد، مواضع ارتش سوریه و عراق و گروه‌های مقاومت را هدف قرار می‌داد.

شاید بهترین استدلال برای طرح از پیش برنامه ریزی شده آمریکا در ورود داعش به عراق، این سوال باشد که چرا کشوری که در سال 2003 با قدرت نظامی عظیم وارد عراق شد، ساختار سیاسی و امنیتی آن را تغییر داد، میلیاردها دلار برای بازسازی ارتش آن هزینه کرد و سال‌ها در آن حضور نظامی داشت، در نهایت با کشوری روبه‌رو شد که در سال 2014 بخش بزرگی از تجهیزات و شهرهایش به دست یک گروه تروریستی افتاد!

ادامه دارد...