فاطمه(س)؛ بانویی از تبار نور که چراغ راه آزادگان جهان است
- اخبار استانها
- اخبار مازندران
- 22 آبان 1405 - 08:25
به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، تنها یادآور داغ جانسوز دختری نیست که پیامبر اسلام(ص) او را پاره تن خویش می‌خواند؛ بلکه روایت مظلومیت بانویی است که در کوتاه‌ترین سال‌های زندگی، بلندترین درس‌های ایمان، معرفت، همسرداری، مادری، دفاع از ولایت و ایستادگی در مسیر حق را به تاریخ آموخت.
امروز در سوگ بانوی دو عالم، دل‌های عاشقان اهل‌بیت(ع) غرق ماتم است و نام فاطمه(س) همچنان چون چراغی روشن، مسیر زندگی انسان‌های آزاده را روشن می‌کند.
کوچه‌ها رنگ ماتم گرفته‌اند و دل‌ها در سوگ بانویی به تپش افتاده‌اند که نامش با پاکی، مهربانی، شجاعت و مظلومیت گره خورده است. فاطمه(س) تنها دختر پیامبر مهربانی‌ها نبود؛ او روایت زنی بود که در روزگار دشوار صدر اسلام، در کنار پدر ایستاد، در خانه علی(ع) معنای واقعی همراهی و عشق را به تصویر کشید و در مقام مادری، فرزندانی تربیت کرد که هرکدام فصل درخشانی از تاریخ اسلام شدند.
امروز وقتی از حضرت زهرا(س) سخن می‌گوییم، از بانویی حرف می‌زنیم که عمر کوتاهش، سرشار از درس‌های بزرگی است که قرن‌ها گذشته و هنوز برای جامعه بشری تازگی دارد؛ بانویی که در عین برخورداری از جایگاه والای معنوی، از مسائل اجتماعی و سرنوشت جامعه اسلامی غافل نبود و در حساس‌ترین بزنگاه‌های تاریخ، صدای حق‌طلبی و دفاع از حقیقت شد.
در روزهای شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، حال و هوای شهرها تغییر می‌کند. پرچم‌های سیاه بر سردر مساجد و حسینیه‌ها می‌نشینند، مجالس سوگواری برپا می‌شود و مردم با حضور در آیین‌های عزاداری، بار دیگر ارادت دیرینه خود را به خاندان عصمت و طهارت(ع) نشان می‌دهند.
اما در میان همه این نشانه‌های عزاداری، آنچه بیش از هر چیز در دل‌ها زنده می‌شود، شخصیت کم‌نظیر بانویی است که زندگی‌اش را نمی‌توان تنها در قاب سوگواری و مصیبت خلاصه کرد.
حضرت زهرا(س) در خانه‌ای پرورش یافت که مبدأ نزول وحی و کانون گسترش اسلام بود. روزهایی که پیامبر اسلام(ص) در برابر سختی‌ها و آزار مشرکان قرار داشت، فاطمه(س) با محبت و همراهی خود مرهمی بر رنج‌های پدر بود. همین جایگاه موجب شد پیامبر(ص) محبت ویژه‌ای به ایشان داشته باشد و از او با تعابیری بزرگ و کم‌نظیر یاد کند.
در زندگی مشترک با امیرالمؤمنین علی(ع) نیز الگویی ماندگار از ساده‌زیستی، قناعت، محبت و مسئولیت‌پذیری شکل گرفت.
خانه‌ای که شاید از امکانات مادی چندانی برخوردار نبود، اما از معنویت، عشق و ایمان سرشار بود. خانه‌ای که حسن(ع)، حسین(ع)، زینب(س) و ام‌کلثوم(س) در آن پرورش یافتند و بعدها هرکدام نقشی بزرگ در تاریخ اسلام ایفا کردند.
فاطمه(س) به ما آموخت که عظمت یک زن به دارایی، موقعیت اجتماعی و ظواهر زندگی نیست؛ بلکه در اندیشه، ایمان، معرفت، مسئولیت‌پذیری و تأثیری است که بر سرنوشت جامعه و نسل‌های آینده می‌گذارد.
از همین روست که امروز، پس از گذشت قرن‌ها، نام حضرت زهرا(س) همچنان برای زنان و مردان مسلمان الهام‌بخش است. او در عین آنکه مادری مهربان و همسری فداکار بود، در میدان دفاع از حق نیز حضوری آگاهانه داشت و با خطبه‌های روشنگرانه خود، حقیقت را در برابر فراموشی و تحریف قرار داد. فاطمه(س) تنها یک خاطره تاریخی نیست؛ یک مکتب زنده است.
روایت‌های مردمی؛ داغی که نسل به نسل تازه می‌شود
در میان عزاداران، هرکس به شکلی از حضرت زهرا(س) سخن می‌گوید. یکی از مادری می‌گوید که مهربانی‌اش بی‌انتها بود، دیگری از دختری یاد می‌کند که تکیه‌گاه پدر شد و جوانی نیز از شجاعت و حق‌طلبی بانویی سخن می‌گوید که در برابر ناحقی سکوت نکرد.
یکی از بانوان عزادار که همراه خانواده‌اش در مجلس سوگواری حضور یافته است، می‌گوید: «برای من حضرت زهرا(س) فقط یک شخصیت تاریخی نیست؛ ایشان الگوی زندگی هستند. وقتی از صبر، حیا، مهربانی و استقامت صحبت می‌کنیم، بهترین نمونه را در زندگی حضرت فاطمه(س) می‌بینیم. دوست دارم دختران ما با شناخت سیره ایشان بدانند که می‌توان در عین مهربانی، قوی و اثرگذار بود.»
مادر جوانی که فرزند خردسالش را به مجلس عزاداری آورده است، با چشمانی اشکبار می‌گوید: «همیشه از حضرت زهرا(س) می‌خواهم کمکم کنند فرزندانم را با محبت اهل‌بیت(ع) تربیت کنم.
مادری فقط رسیدگی به فرزندان نیست؛ باید به آنها ایمان، انسانیت، گذشت و مسئولیت‌پذیری هم آموخت. حضرت زهرا(س) بهترین الگوی مادری برای ما هستند.»
یکی از جوانان حاضر در مراسم عزاداری نیز می‌گوید: «آنچه برای من در زندگی حضرت زهرا(س) اهمیت دارد، شجاعت و دفاع از حقیقت است. ایشان با وجود همه سختی‌ها، از بیان حق دست نکشیدند. امروز هم جامعه ما به چنین روحیه‌ای نیاز دارد؛ اینکه انسان در برابر ناحقی بی‌تفاوت نباشد و برای باورهای درست خود بایستد.»
پیرمردی که سال‌هاست در مجالس عزاداری اهل‌بیت(ع) شرکت می‌کند، از دلبستگی دیرینه خود به حضرت زهرا(س) می‌گوید: «از کودکی با نام فاطمه(س) بزرگ شدیم. مادران ما با همین نام اشک می‌ریختند و به ما یاد دادند که محبت اهل‌بیت(ع) را در دل نگه داریم. حالا وظیفه ماست این محبت را به نسل بعد منتقل کنیم؛ چون زندگی حضرت زهرا(س) فقط برای گریه کردن نیست، برای یاد گرفتن و درست زندگی کردن است.»
این روایت‌ها اگرچه از زبان آدم‌های مختلف بیان می‌شود، اما یک نقطه مشترک دارد؛ همه از فاطمه(س) به‌عنوان الگویی برای زندگی یاد می‌کنند؛ الگویی که نه در گذر زمان رنگ می‌بازد و نه با تغییر نسل‌ها از اهمیت آن کاسته می‌شود.
فاطمه(س)؛ الگویی فراتر از زمان
یکی از مهم‌ترین درس‌های زندگی حضرت زهرا(س)، پیوند میان معنویت و مسئولیت اجتماعی است. ایشان نشان دادند که عبادت و بندگی خداوند، انسان را از جامعه و سرنوشت دیگران جدا نمی‌کند. زنی که در محراب عبادت به اوج بندگی می‌رسد، در عرصه اجتماعی نیز نسبت به حقیقت و عدالت احساس مسئولیت دارد.
امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی سیره این بانوی بزرگ است؛ به‌ویژه در روزگاری که الگوهای زندگی گاه در میان تبلیغات پرزرق‌وبرق و ظواهر مادی گم می‌شوند.
بازگشت به سیره فاطمی، بازگشت به ارزش‌هایی همچون کرامت انسانی، خانواده‌محوری، عفاف، محبت، ایثار، ساده‌زیستی و دفاع از حق است. ارزش‌هایی که نه‌تنها برای زنان مسلمان، بلکه برای همه انسان‌هایی که در جست‌وجوی زندگی عزتمندانه هستند، معنا و مفهوم دارد.
شهادت حضرت زهرا(س) نیز در کنار همه ابعاد اندوهبار خود، یادآور این حقیقت است که دفاع از ارزش‌ها و ایستادگی در مسیر حق، همواره هزینه‌هایی داشته است؛ اما آنچه از انسان باقی می‌ماند، نام نیک، ایمان و اثری است که در تاریخ بر جای می‌گذارد.
فاطمه ابراهیمی فعال حوزوی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در ساری اظهار داشت: جهاد خستگی‌ناپذیر؛ جلوه‌ای برجسته از شخصیت حضرت زهرا(س) است که در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رضوان الله تعالی علیه هم که عنوان یادداشت اینجانب است می‌توان به روشنی سیری در بازخوانی زندگانی آن صدیقه طاهره داشت.
وی بیان کرد: در بازخوانی شخصیت حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، مجاهدت و مسئولیت‌پذیری جایگاهی برجسته دارد. در این نگاه، شناخت آن حضرت تنها با توجه به فضائل عبادی یا نقش‌های خانوادگی کامل نمی‌شود؛ بلکه حضور آگاهانه در مسائل جامعه، حمایت از پیامبر اکرم(ص) و دفاع از امامت نیز از ابعاد اساسی این شخصیت است. تعبیر «جهادگرِ به‌تمام‌معنا، خستگی‌ناپذیر، محنت‌پذیر، سختی‌تحمّل‌کن» که در بیانات 22 آذر 1368 آمده، بیان فشرده‌ای از همین بُعد زندگی حضرت زهرا(س) است.
او اظهار کرد: جهاد در این توصیف، به یک واقعه یا عرصه محدود نمی‌شود. آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات 25 آذر 1371 می‌گویند: «جهاد فاطمه زهرا سلام الله علیها، در میدان‌های مختلف، یک جهاد نمونه است» و سپس از دفاع از اسلام، امامت و ولایت، حمایت از پیامبر و نگهداری بزرگ‌ترین سردار اسلام سخن می‌گویند.
این فعال حوزوی یاداوری کرد: کنار هم قرارگرفتن این عرصه‌ها نشان می‌دهد که مفهوم مجاهدت در این خوانش، هم دفاع از حقیقت و حضور اجتماعی را در بر می‌گیرد و هم حمایت و همراهی مسئولانه را.
این گستردگی در بیانات 26 دی 1368 نیز آشکار است؛ آنجا که زندگی کوتاه حضرت زهرا(س)، از جهت مبارزه، تلاش، صبر، فراگیری، آموزش، سخنرانی و دفاع از نبوت و امامت، «یک دریای پهناوری از تلاش و مبارزه و کار» توصیف می‌شود. بر این اساس، می‌توان مجاهدت فاطمی را نوعی مسئولیت‌پذیری مستمر دانست که متناسب با نیاز و موقعیت، صورت‌های متفاوتی پیدا می‌کند.
به گفته وی، در این منظومه فکری، مجاهدت حضرت زهرا(س) جدا از معنویت و بندگی خدا فهم نمی‌شود. آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات پنجم مرداد 1384، مقام «صدیقه کبری» را با بندگی خدا پیوند می‌دهند و تصریح می‌کنند: «اگر بندگی خدا نمی‌کرد، صدّیقه‌ی کبری نمی‌شد.» این بیان نشان می‌دهد که در ارزیابی شخصیت آن حضرت، منزلت معنوی صرفاً امری همراه با کنش اجتماعی نیست، بلکه مبنایی برای فهم ارزش آن است.
از کنار هم قرار دادن این بیانات می‌توان چنین برداشت کرد که استقامت و تحمل دشواری، هنگامی در چارچوب الگوی فاطمی معنا می‌یابد که با جهت‌گیری الهی و پایبندی به حق همراه باشد. بنابراین، برجسته‌کردن بُعد جهادی حضرت زهرا(س) نباید به کم‌رنگ‌شدن عبادت و معنویت بینجامد؛ همان‌گونه که توجه به مقام معنوی ایشان نباید مسئولیت‌پذیری اجتماعی آن حضرت را در حاشیه قرار دهد.
ابراهیمی تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های این نگاه، جمع میان عظمت معنوی و اجتماعی حضرت زهرا(س) و نقش‌های خانوادگی ایشان است. آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات 29 اسفند 1395، آن حضرت را «در حدّ یک رهبر» معرفی می‌کنند و در همان چارچوب، بر مادری، همسری و خانه‌داری ایشان تأکید دارند. همچنین در بیانات 15 بهمن 1399، حضرت زهرا(س) در مادری، همسری، کدبانویی و تربیت فرزند، در اوج فضیلت توصیف می‌شوند.
این هم‌نشینی، مانع از شکل‌گیری تصویری تک‌بعدی از شخصیت آن حضرت می‌شود. در چنین خوانشی، نقش خانوادگی به معنای انفعال اجتماعی نیست و حضور در مسائل عمومی نیز ضرورتاً در برابر مسئولیت خانوادگی قرار نمی‌گیرد. شخصیت حضرت زهرا(س) از این منظر، الگویی برای پیوند مسئولیت‌هاست، نه حذف یک عرصه به سود عرصه دیگر.
وی گفت: الگوبرداری از زندگی حضرت زهرا(س)، در این بیانات، به بیان فضائل و تکریم تاریخی محدود نمی‌ماند. آیت‌الله خامنه‌ای در سخنان 30 فروردین 1393 تأکید می‌کنند: «در زندگی فاطمه‌ی زهرا باید دقیق شد، با نگاهی نو آن زندگی را شناخت، فهمید و به معنای واقعی کلمه الگو قرار داد.» این تأکید، شناخت دقیق زندگی آن حضرت را مقدمه بهره‌گیری عملی از آن قرار می‌دهد.
بر این مبنا، پیام مجاهدت فاطمی را می‌توان در کوشش مستمر، پایداری در برابر دشواری‌ها، یادگیری و آموزش، دفاع از حق و پیوند معنویت با مسئولیت اجتماعی جست‌وجو کرد. تعبیر «خستگی‌ناپذیر» نیز در کنار «محنت‌پذیر» و «سختی‌تحمّل‌کن»، بر استمرار تلاش در دل دشواری‌ها دلالت دارد؛ نه بر نادیده‌گرفتن رنج‌هایی که در مسیر ایفای مسئولیت وجود داشته است.
فاطمه ابراهیمی گفت: در مجموع، جهاد خستگی‌ناپذیر در این بازخوانی، وصفی جداافتاده از دیگر فضائل حضرت زهرا(س) نیست؛ بلکه با بندگی خدا، آگاهی، صبر و ایفای مسئولیت در خانواده و جامعه پیوند دارد. اهمیت این الگو در جامعیت آن است: شخصیتی که تعالی معنوی را با حضور مسئولانه همراه می‌کند و دفاع از حق را در متن زندگی، نه جدا از آن، معنا می‌بخشد.
هنوز عطر فاطمه(س) در خانه‌های ما جاری است
امروز در سوگ بانوی دو عالم، اشک‌ها جاری است و دل‌ها با یاد مظلومیتش می‌سوزد؛ اما شاید بزرگ‌ترین ادای احترام به حضرت زهرا(س)، آن باشد که از مرز برگزاری مراسم و خواندن مرثیه‌ها فراتر برویم و سیره ایشان را در زندگی روزمره خود جاری کنیم.
اگر قرار است از فاطمه(س) الگو بگیریم، باید در خانه‌هایمان مهربانی را بیشتر کنیم، در تربیت فرزندانمان مسئولانه‌تر رفتار کنیم، در برابر بی‌عدالتی سکوت نکنیم و در سختی‌ها از ایمان و امید دست نکشیم.
فاطمه(س) بانویی بود که عمرش کوتاه، اما میراثش جاودانه شد؛ بانویی که عطر بهشت داشت و نامش با حقیقت و مظلومیت پیوند خورد.
سال‌ها و قرن‌ها می‌گذرند، نسل‌ها می‌آیند و می‌روند، اما نام فاطمه(س) همچنان در قلب تاریخ زنده است؛ گویی هنوز صدای مهربانی‌اش در خانه‌های ما می‌پیچد و چراغ راهی است برای آنان که می‌خواهند در مسیر حق، انسانیت و بندگی قدم بردارند.
منابع و مأخذ:
منبع مورد استفاده این یادداشت، مطلب «جهادگرِ خستگی‌ناپذیر؛ 20 جمله از رهبر انقلاب درباره حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها»، منتشرشده در 15 دی 1400 در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، KHAMENEI.IR، شناسه مطلب 49318 است. نقل‌قول‌ها و تاریخ‌های زیر بر اساس همین مجموعه تنظیم شده‌اند.
1. بیانات 22 آذر 1368؛ توصیف حضرت زهرا(س) به‌عنوان جهادگری خستگی‌ناپذیر، محنت‌پذیر و سختی‌تحمل‌کن.
2. بیانات 26 دی 1368؛ تبیین گستره تلاش، مبارزه، آموزش و دفاع از نبوت و امامت در زندگی آن حضرت.
3. بیانات 25 آذر 1371؛ تشریح میدان‌های گوناگون جهاد حضرت زهرا(س).
4. بیانات پنجم مرداد 1384؛ تبیین پیوند مقام صدیقه کبری با بندگی خدا.
5. بیانات 30 فروردین 1393؛ تأکید بر شناخت دقیق و الگوبرداری از زندگی حضرت زهرا(س).
6. بیانات 29 اسفند 1395 و 15 بهمن 1399؛ تبیین جایگاه ممتاز آن حضرت و پیوند آن با مسئولیت‌های خانوادگی
گزارش: سمیه فقیه
انتهای پیام/