به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در بررسی ریشه‌های تاریخی و اعتقادی انحراف از مسیر ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام، خطبه‌های حضرت زهرا سلام الله علیها در مسجد، نقشی کلیدی در تبیین عوامل این واقعه ایفا می‌کنند. ایشان با نگاهی دقیق، فرآیند فروپاشی نسبت به نظام ولایت را از لایه‌های درونی تا پیامدهای اجتماعی و سرانجام اخروی آن تحلیل کرده‌اند. 

آن بانوی بزرگوار در بخشی از سخنان خویش اشاره کردند: 

ظَهَرَتْ فیکُمْ حَسِیکَةُ النِّفَاقِ، وَ سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّینِ، وَ نَطَقَ کَاظِمُ الْغَاوِینَ، وَ نَبَغَ خَامِلُ الأَقَلِّینَ، وَ هَدَرَ فَنِیقُ الْمُبْطِلینَ، فَخَطَر فِی عَرَصَاتِکُمْ، وَ أَطْلَعَ الشَّیْطَانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ هَاتِفاً بِکُمْ، فَأَلْفَاکُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجِیبِینَ، وَ لِلْغِرَّةِ فِیهِ مُلَاحِظِینَ.
ناگهان کینه‌های نهفته‌ی نفاق در میان شما آشکار شد و پردۀ دین کنار رفت؛ گمراهانِ خوددار به سخن آمدند و گمنامانِ ناچیز سر بلند کردند؛ نعره‌های باطل برخاست و در میدان‌های شهر شما به حرکت درآمد؛ آنگاه شیطان سر از مخفیگاه خود بیرون آورد و شما را به سوی خود فراخواند، پس شما را در حال پذیرش دعوتش و چشم‌انتظار فریبش یافت.ثُمَّ اسْتَنْهَضَکُمْ فَوَجَدَکُمْ خِفافاً، وَ أَحْمَشَکُمْ فَأَلْفَاکُمْ غِضاباً، فَوَسَمْتُمْ غَیْرَ إبِلِکُمْ، وَ أَوْرَدْتُمْ غَیْرَ شِرْبِکُمْ، هَذَا وَ الْعَهْدُ قَرِیبٌ، وَ الْکَلْمُ رَحِیبٌ، وَ الْجُرْحُ لَمّا یَنْدَمِلْ وَ الرَّسُولُ لَمّا یُقْبَرْ. إبْتِدَاراً زَعَمْتُمْ خَوْفَ الْفِتْنَةِ (أَلَا فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْکَافِرِینَ).

سپس شما را بر قیام فرستاد و شما را سبک‌بار [برای حرکت] یافت، و خشم و کینه در دل‌هایتان افکند و شما را خشمگین یافت؛ پس [از اصل خود] منحرف شدید و به چیزی غیر از آنچه حق بود روی آوردید. و این در حالی بود که هنوز از رحلت پیامبر زمان زیادی نگذشته بود، زخم‌ها عمیق بود، جراحات التیام نیافته و پیامبر (ص) هنوز به خاک سپرده نشده بود؛ [اما شما] با این بهانه که «از فتنه می‌ترسیم» به سوی آن شتافتید، در حالی که بدان بدانید: «آیا در فتنه نیستند که سقوط کردند؟ و همانا دوزخ بر کافران احاطه دارد!»

چرا خشم حضرت زهرا یک مسئله اعتقادی است؟

اولین مرحلۀ این سقوط، نفوذ کینه‌های پنهان و رگه‌های نفاق در قلب‌ها بود (ظَهَرَتْ فیکُمْ حَسِیکَةُ النِّفَاقِ). این انحراف درونی باعث شد که پوشش و صیانت دین نیز کنار برود (وَ سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّینِ) و فضا برای ورود افکار نادرست و از بین رفتن حصار اعتقادی جامعه فراهم شود.

در مرحلۀ بعد، با تضعیف ساختار دینی، گمراهانی که کینه‌توزی خود را در قالب دین پنهان می‌کردند، به سخن آمدند (وَ نَطَقَ کَاظِمُ الْغَاوِینَ). همزمان، افراد گمنام و بی‌مقدار که فاقد صلاحیت بودند، سر بلند کردند (وَ نَبَغَ خَامِلُ الأَقَلِّینَ) و جایگاه‌های اصلی را در جامعه به تصاحب خود درآوردند.

این وضعیت باعث شد که صدای باطل در عرصه‌های عمومی طنین‌انداز شود (وَ هَدَرَ فَنِیقُ الْمُبْطِلینَ). با برخاستن این فریادهای ناصواب در میدان‌ها (فَخَطَر فِی عَرَصَاتِکُمْ)، شیطان نیز از مخفیگاه خود سر برآورد (وَ أَطْلَعَ الشَّیْطَانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ) و با فراخوان‌های فریبنده، مردم را به سوی خود کشاند.

در این مرحله، جامعه در وضعیت هشداردهنده‌ای قرار داشت؛ به طوری که مردم با اشتیاق به سوی دعوت‌های شیطانی رفتند (فَأَلْفَاکُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجِیبِینَ) و در انتظار فریب‌های جدید بودند (وَ لِلْغِرَّةِ فِیهِ مُلَاحِظِینَ). این آمادگی روحی، مسیر انحراف را هموار کرد.

با تشدید این روند، جامعه بسیار سبک‌بار و آماده برای حرکت در مسیر نادرست یافت شد (فَوَجَدَکُمْ خِفافاً). تحریک احساسات و افروختن شعله‌های خشم (وَ أَحْمَشَکُمْ فَأَلْفَاکُمْ غِضاباً)، باعث شد که مردم از اصل خود منحرف شده و به جای آنچه حق بود، به دنبال مسیرهای باطل بروند (فَوَسَمْتُمْ غَیْرَ إبِلِکُمْ، وَ أَوْرَدْتُمْ غَیْرَ شِرْبِکُمْ).

نکتۀ تکان‌دهنده این است که تمامی این وقایع در حالی رخ داد که زخم‌های ناشی از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هنوز تازه بود (هَذَا وَ الْعَهْدُ قَرِیبٌ، وَ الْکَلْمُ رَحِیبٌ). در حالی که جراحات جامعه التیام نیافته بود (وَ الْجُرْحُ لَمّا یَنْدَمِلْ) و پیامبر هنوز به خاک سپرده نشده بود (وَ الرَّسُولُ لَمّا یُقْبَرْ)، مسیر ولایت تغییر کرد.

پس جامعه با یک تناقض بزرگ روبرو شد؛ آن‌ها با این ادعا که می‌خواهند از وقوع فتنه جلوگیری کنند، به سوی خودِ فتنه شتافتند (إبْتِدَاراً زَعَمْتُمْ خَوْفَ الْفِتْنَةِ). این حرکت، در واقع سقوط در دل فتنه بود (أَلَا فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا) که فرجامی جز احاطه شدن توسط عذاب الهی و جهنم برای آنان نداشت (وَ إنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْکَافِرِینَ).

انتهای پیام/