خبرگزاری تسنیم ـ علی بختیاری*؛ «روایت» در اینجا، صرفاً بازگوییِ وقایع نیست؛ بلکه بازخوانیِ یک «نظام معنایی» است. روایتی که با نگاهی کلان، پیوند میان سیره، تاریخ و تحولات ساختاری عصر ائمه را تبیین می‌کند. «شهید سیاست» ادراکِ جان‌فشانی کسانی که با ساختارهای قدرتِ ناعادلانه، نه در میدان‌های جنگِ سنتی، بلکه در قلبِ چرخ‌دنده‌های سیاسی، در تقابل بودند. این مسیری است که از فریادِ اعتراضِ دختر پیامبر (ص) آغاز شد، با حضورِ راهبردی امام رضا (ع) در کانونِ قدرت پیوند خورد و در دورانِ معاصر، به «حکمرانیِ مقاومت» بدل گشت.

سیاست تبیین

سیره حضرت فاطمه (س) را نباید تنها در کالبدِ یک شخصیتِ معنوی خلاصه کرد؛ او یک «سیاست‌ورزِ استوار» در برابرِ بحران‌های تاریخی بود. او که از دورانِ سختی‌های مکه و فقدانِ پشتیبانان (خدیجه و ابوطالب) تا دورانِ صیانت از پیامبر (ص) همواره در پیِ حفظِ ثباتِ دین اسلام بود، با وقوعِ شوکِ رحلتِ پیامبر (ص) و انحرافِ مسیرِ امت در سقیفه، واردِ میدان نبرد معنایی شد. او با درکِ دقیقِ «انحرافِ ساختاریِ حکمرانی»، از طریقِ «خطبه‌ی فدکیه» اعتراضی بنیادین را علیه مشروعیتِ جعلی سقیفه مطرح کرد. حتی در آخرین کنشِ خود، یعنی وصیت و دفنِ شبانه‌اش، با یک «کنشِ سیاسیِ ممتد»، بر اعتراضِ خود بر نظمِ تحریف‌شده‌ی حاکم، مُهر تأیید زد، به‌گونه‌ای که در نظام معنایی به‌عنوان «شهیده سیاست» خوانش شود.

سیاست نفوذ نرم

در دوران امام رضا (ع)، سیاست از مرحله‌ی «بیانِ اعتراض» به مرحله‌ی «مواجهه با ساختار» ارتقا می‌یابد. امام با هوشمندیِ بی‌نظیر، تله‌ی سیاسیِ مأمون به تبعید شدن (از مدینه به مرو) را به فرصتی برای «مواجهه از درون» تبدیل کرد. امام رضا (ع) که با اکراه و اجبار، حضور خود را در دستگاه مأمون به یک «مأموریت استراتژیک» تبدیل کرد، توانست «مواجهه» با حاکمیت را پی‌ریزی کند. ایشان با گذار از «بیانیه و تبیین» به «مواجهه عملی»، کانون قدرت را نشانه رفت، و «شهید سیاست» را در پهنه معنا رقم زد.

سیاستِ مقاومت

در فصل نهایی این «روایت» یعنی دورانِ «حکمرانیِ مقاومت»، دیگر بازیِ سازش یا مدیریتِ عادی نیست؛ بلکه ابزاری است برای ایستادگیِ فعال در برابرِ هژمونیِ جهانی. در این نظام، سیاست‌ورزی به معنای مدیریتِ هوشمندانه و شبانه‌روزیِ بحران‌ها در جهتِ صیانت از «استقلالِ سیاسی» و «اصالتِ دینی» است. همان‌گونه که رهبر شهید نشان دادند، سیاست در این تراز، یعنی ایستادن بر لبه‌ی تیغِ توطئه‌ها، خنثی‌سازیِ نقشه‌های فروپاشی از درون و حفظِ خطِ اصیلِ آرمان‌ها؛ مسیری که هزینه‌ی آن، شهادت در قلبِ تقابل با نظامِ ناعادلانه جهانی است. انعکاس این روایت، تلألو «شهید سیاست» در نظام معنایی است. درخشش این معنا در ارادتمندان وی در تجمّعات شبانه و مزار ایشان و سر دادنِ شعارهای انقلابی انعکاس پیدا می‌کند، که این فرایند را فراتر از نگاه‌های متعبّدانه صِرف، و رفتارهای صوفی‌منشانه تحکیم می‌کند، و سبب بازآفرینی معنایی نو می‌شود.

ضرورت بازخوانیِ روایت

این بازخوانی، فراتر از یک مرورِ تاریخیِ ساده، در واقع افشایِ لایه‌های پنهانِ قدرت و بازخوانیِ منطقِ حاکم بر سیره است. حرکتِ این بزرگان، هرگز در حوزه‌ی هیاهویِ کلمات یا در قالبِ تعبّداتی منزوی و دور از صحنه‌ی واقعیت نبوده؛ بلکه این حرکت، در پیِ تغییرِ جهتِ تاریخ و تثبیتِ هویتِ دینی-سیاسی شیعه صورت گرفته است. امروزه، برخی از تحلیل‌گران و کلام‌بازان، با رویکردی جزیره‌ای و غیرممتد به سیره ائمه (ع) می‌نگرند، و با تمرکز بر سلوکِ صرفاً اخلاقی یا عبادی، در واقع ناتوانیِ خود را در خوانشِ ابعادِ سیاسی و ساختاری این سیره به رسانه پیوند می‌زنند. در حالی که نگاهِ منظومه‌ای و شبکه‌ای به نشانه‌ها و رویدادهای تاریخی، تبیین‌گرِ یک «طرح تقابلِ ساختاری» با حاکمیتِ ظالم است که در تمامیِ ابعادِ زندگیِ امامان (ع) تکرار می‌شود؛ بازخوانیِ این روایت، ضرورتِ پیوند زدنِ روایت‌های خُرد به کلان‌پروژه‌ی تقابل با کفر را می‌رساند. این رویکرد، تنها با هدفِ پیروزیِ نهایی در میدانِ توحید، معنا می‌یابد؛ جایی که سیره، از یک «عملِ فردی» به یک «استراتژیِ جمعی» برای برپاییِ نظامِ الهی تبدیل می‌شود.

*پژوهشگر فقه سیاسی

انتهای پیام/