به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر عالمیان، امروز در پیش‌نشست همایش بین‌المللی اندیشه‌های فقهی امام شهید(ره) با موضوع «بررسی و تحلیل قیام حضرت زهرا(س) از منظر امام شهید(ره)» که در مجتمع آموزشی امین شهر مقدس قم برگزار شد، به تبیین زمینه‌ها، ماهیت، اهداف، شیوه‌ها و پیامدهای قیام حضرت فاطمه زهرا(س) در اندیشه رهبر شهید انقلاب پرداخت.

وی با اشاره به گستردگی مباحث مربوط به قیام فاطمی در بیانات رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: مجموعه فرمایشات ایشان درباره حضرت زهرا(س) که در پایگاه اطلاع‌رسانی ایشان منتشر شده، بیش از 15 هزار کلمه است که حدود چهار هزار کلمه آن به مباحث مرتبط با قیام فاطمی اختصاص دارد.

قیام؛ هرگونه کنش آگاهانه برای دفاع از جریان حق و مقابله با انحراف

عضو شورای علمی گروه تاریخ مرکز فقهی ائمه اطهار در تبیین مفهوم قیام اظهار کرد: قیام، نهضت، انقلاب، رفرم و اصلاحات، مفاهیمی هستند که از جهاتی در یک حوزه معنایی قرار می‌گیرند. قیام را می‌توان هرگونه کنش آگاهانه برای دفاع از جریان حق و جلوگیری از انحراف تعریف کرد؛ بنابراین، هر اقدامی که با آگاهی و در راستای دفاع از حق و مقابله با انحراف صورت بگیرد، در این چارچوب قابل تعریف است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در برخی تعاریف، سازمان‌یافتگی نیز از مؤلفه‌های قیام به شمار می‌رود؛ اما در برخی دیگر، الزاماً نیازی به سازمان‌دهی تشکیلاتی و گردهم آمدن یک جریان برای تحقق قیام وجود ندارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان افزود: البته جریان حق از آغاز خلقت تا امروز، بر اساس آموزه‌های الهی و ارزش‌های دینی حرکت کرده و از نوعی سازمان‌یافتگی برخوردار بوده است؛ بنابراین، اگر سازمان را در این معنای گسترده در نظر بگیریم، هرگونه کنش آگاهانه برای دفاع از جریان حق و مقابله با انحراف، قیام محسوب می‌شود.

وی تصریح کرد: این تعریف، عین عبارت رهبر شهید انقلاب نیست؛ بلکه برداشتی است که از فحوای بیانات ایشان استخراج می‌شود. رهبر شهید در چندین سخنرانی، به‌ویژه در بیانات 15 آبان 1383 و 29 اسفند 1395، به مسئله ماهیت قیام حضرت زهرا(س) پرداخته‌اند.

2 تعبیر رهبر شهید درباره شخصیت حضرت زهرا(س)

عضو هیأت علمی جامعه المصطفی العالمیه در ادامه، شخصیت‌شناسی حضرت زهرا(س) را یکی از مبانی فهم قیام فاطمی در اندیشه رهبر شهید انقلاب دانست و گفت: در بیانات ایشان، تعابیر بسیار عمیق، لطیف و دقیقی درباره شخصیت حضرت زهرا(س) وجود دارد که از میان آنها می‌توان به دو تعبیر «حکیم مجاهد» و «عارف مجاهد» اشاره کرد.

استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه بررسی قیام حضرت زهرا(س) از منظر رهبر شهید انقلاب در پنج محور قابل تحلیل است، گفت: زمینه‌ها، ماهیت و اهداف، ابزار و ابعاد و پیامدهای قیام، محورهای اصلی این بررسی را تشکیل می‌دهند.

وی با اشاره به بیانات 13 خرداد 1389 رهبر شهید انقلاب افزود: ایشان در تبیین شخصیت حضرت زهرا(س)، سه بُعد اساسی را مورد توجه قرار می‌دهند؛ نخست، بُعد معنوی و عبادی؛ دوم، بُعد خانوادگی و تربیتی؛ و سوم، بُعد اجتماعی و سیاسی.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان خاطرنشان کرد: از نگاه رهبر شهید انقلاب، این سه بُعد در کنار یکدیگر، شخصیت والای بانوی نمونه و بی‌نظیر جهان بشریت را شکل می‌دهند. این تقسیم‌بندی در بیانات ایشان، به‌ویژه در 22 آذر 1368، نیز به‌روشنی قابل مشاهده است.

تغییر مسیر رهبری جامعه اسلامی؛ زمینه اصلی شکل‌گیری قیام فاطمی

وی در تشریح زمینه‌های شکل‌گیری قیام حضرت زهرا(س) اظهار کرد: بر اساس بیانات رهبر شهید انقلاب در 15 آبان 1383 و 29 اسفند 1395، مهم‌ترین زمینه شکل‌گیری این قیام، تغییر مسیر رهبری جامعه اسلامی و ایجاد انحراف در مسئله ولایت و جانشینی پیامبر اکرم(ص) بود.

مدیر گروه تاریخ و سیره پژوهشکده حج و زیارت ادامه داد: وقتی از قیام حضرت زهرا(س) سخن می‌گوییم، منظور کنشگری سیاسی ایشان در دوران پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) است؛ چراکه در این مقطع، مسیر تعیین‌شده برای رهبری جامعه اسلامی دچار تغییر شد و مسئله ولایت و جانشینی پیامبر(ص) با انحراف مواجه گردید.

وی با اشاره به مسیر ترسیم‌شده در آموزه‌های اسلامی برای تداوم رهبری جامعه پس از پیامبر(ص) گفت: مسیری که در واقعه غدیر و پیش از آن ترسیم شده بود، قرار بود از رسالت به امامت و ولایت معصومان(ع) منتهی شود؛ اما در جریان سقیفه، این مسیر به سمت خلافت تغییر کرد و در ادامه، با شکل‌گیری سلطنت معاویه، به سلطنت منتهی شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان تأکید کرد: بر این اساس، زمینه اصلی قیام حضرت زهرا(س)، دفاع از حق ولایت در برابر تغییر مسیر رهبری جامعه اسلامی بود؛ تغییری که از منظر رهبر شهید انقلاب، مسئله‌ای بنیادین در تاریخ اسلام به شمار می‌رود.

سه هدف اساسی قیام حضرت زهرا(س) در اندیشه رهبر شهید انقلاب

این استاد حوزه و دانشگاه در تبیین ماهیت و اهداف قیام فاطمی، سه هدف اصلی را از مجموعه بیانات رهبر شهید انقلاب استخراج کرد و گفت: نخستین هدف این قیام، دفاع از حق امیرالمؤمنین علی(ع)؛ دومین هدف، روشنگری درباره انحراف ایجادشده در مسیر جامعه اسلامی؛ و سومین هدف، هشدار نسبت به پیامدهای تاریخی کنار گذاشتن مسئله امامت بود.

وی افزود: کنار گذاشتن مسئله امامت، بزرگ‌ترین ضربه‌ای بود که بر پیکره اندیشه ناب اسلامی و نبوی وارد شد و حضرت زهرا(س) با قیام خود درصدد بودند نسبت به این انحراف و آثار و پیامدهای آن روشنگری کنند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان با بیان اینکه این سه هدف، ابعاد مختلف ماهیت قیام فاطمی را نشان می‌دهد، تصریح کرد: حضرت زهرا(س) در جریان قیام خود، صرفاً به دفاع از یک حق شخصی نپرداختند، بلکه مسئله ولایت و آینده رهبری جامعه اسلامی را مورد توجه قرار دادند و نسبت به انحرافی که در این مسیر شکل گرفته بود، هشدار دادند.

چهار شیوه کنشگری سیاسی حضرت زهرا(س) در مسیر دفاع از ولایت

مدیر گروه تاریخ و سیره پژوهشکده حج و زیارت در بخش دیگری از سخنان خود به ابزارها و شیوه‌های کنشگری سیاسی حضرت زهرا(س) اشاره کرد و گفت: بر اساس بررسی بیانات رهبر شهید انقلاب، می‌توان چهار شیوه اساسی را در مسیر قیام آن حضرت شناسایی کرد.

وی نخستین شیوه را حضور مستقیم در عرصه عمومی دانست و اظهار کرد: حضرت زهرا(س) برای دفاع از حق و مقابله با انحراف، حضور مستقیم و فعال در عرصه عمومی داشتند و از این طریق، موضع خود را در برابر اتفاقات رخ‌داده در جامعه اسلامی اعلام کردند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان دومین شیوه را بهره‌گیری از خطابه، احتجاج و استدلال عنوان کرد و افزود: رهبر شهید انقلاب در بیانات خود، به‌ویژه درباره خطبه فدکیه، مطالب فراوان و قابل‌توجهی دارند. ایشان در سخنرانی 25 آذر 1371، به نکات بدیعی درباره این خطبه و شیوه استدلال و روشنگری حضرت زهرا(س) اشاره کرده‌اند.

وی ادامه داد: خطبه فدکیه را می‌توان یکی از جلوه‌های مهم کنشگری سیاسی و فکری حضرت زهرا(س) دانست که در آن، از ظرفیت خطابه و احتجاج برای تبیین حق و روشنگری درباره انحراف ایجادشده استفاده شده است.

این استاد حوزه و دانشگاه، تداوم روشنگری در شرایط بیماری را سومین شیوه کنشگری سیاسی حضرت زهرا(س) برشمرد و گفت: حضرت زهرا(س) حتی در شرایط بیماری نیز روشنگری و دفاع از ولایت را ادامه دادند؛ بیماری‌ای که در پی صدمات و لطماتی که از سوی جریان مخالف و معاند با ولایت به ایشان وارد شده بود، شکل گرفت.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان چهارمین شیوه را پایبندی به اخلاق در مبارزه دانست و خاطرنشان کرد: حضرت زهرا(س) در مسیر مبارزه و دفاع از حق، اصول اخلاقی را نیز رعایت می‌کردند. این چهار شیوه از مجموعه بیانات رهبر شهید انقلاب استخراج شده است که از جمله شواهد آن می‌توان به بیانات 15 بهمن 1399 ایشان در دیدار با مداحان اشاره کرد.

اگر قیام حضرت زهرا(س) نبود، مسئله ولایت به فراموشی سپرده می‌شد

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان در ادامه به پیامدها و جایگاه تاریخی قیام حضرت زهرا(س) در اندیشه رهبر شهید انقلاب پرداخت و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین پیامدهای قیام فاطمی، آشکار شدن اهمیت مسئله ولایت و تبیین پیامدهای کنار گذاشتن آن در تاریخ اسلام است.

وی افزود: رهبر شهید انقلاب معتقدند اگر حضرت زهرا(س) پرچم قیام را برافراشته نمی‌کردند، آن حرکت انقلابی را انجام نمی‌دادند و کنشگری عالمانه و شایسته‌ای در دفاع از ولایت نداشتند، مسئله ولایت به فراموشی سپرده می‌شد.

عضو شورای علمی گروه تاریخ مرکز فقهی ائمه اطهار با اشاره به بیانات 19 مهر 1377 رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین پیامدهای تاریخی قیام فاطمی، آشکار شدن اهمیت مسئله ولایت و تبیین آثار و پیامدهای کنار گذاشتن آن است؛ چراکه ولایت، اندیشه برتر و مانیفست تفکر ناب اسلامی به شمار می‌رود.

قیام فاطمی؛ الگویی برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سیاسی زنان

وی دومین پیامد مهم قیام حضرت زهرا(س) را الگوسازی برای مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سیاسی زنان مسلمان در طول تاریخ دانست و گفت: حرکت حضرت زهرا(س) در جریان قیام، الگویی ماندگار برای حضور مسئولانه زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی فراهم کرده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین عالمیان تأکید کرد: بر اساس بیانات رهبر شهید انقلاب، قیام حضرت زهرا(س) از یک سو موجب آشکار شدن اهمیت مسئله ولایت و تبیین پیامدهای کنار گذاشتن آن در تاریخ اسلام شد و از سوی دیگر، الگویی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی و سیاسی زنان مسلمان را پیش روی نسل‌های بعدی قرار داد.

گفتنی است، این نشست علمی با همکاری مرکز مطالعات راهبردی خبرگزاری تسنیم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، پژوهشکده حج و زیارت، مجتمع آموزش عالی ائمه اطهار(ع)، نمایندگی جامعةالمصطفی در استان‌های تهران و البرز و دانشگاه مجازی المصطفی، برگزار شد.

خبرنگار: علیرضا سهلانی

انتهای پیام/