به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، با وجود اعلام رسمی پایان حضور نظامی آمریکا در عراق بعد از نزدیک به 3 دهه تجاوز و اشغالگری در خاک این کشور، اما عراقی‌ها نمی‌توانند آثار ویرانگر و فاجعه بار حضور آمریکایی‌ها در کشورشان را فراموش کنند؛ به ویژه اینکه ابعاد و پیامدهای آن همچنان در همه سطوح زندگی آنها پیداست.

23 سال قبل، ایالات متحده با بهانه‌های واهی مربوط به سلاح‌های کشتار جمعی به عراق حمله کرد و همزمان با به راه انداختن یک جنگ نسل کشی وحشیانه، وعده‌های فراوانی به عراقی‌ها برای توجیه این تجاوز داد.

اهداف اعلام شده دولت جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا، برای حمله به عراق، گذشته از توجیهات خود جنگ، ایجاد آزادی، امنیت، دموکراسی و رفاه برای عراق و مردم آن بود؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت از وعده‌هایی بود که دولت آمریکا می‌داد و مردم عراق را ناامید کرد.

واقعیت آن است که با وجود سرنگونی رژیم دیکتاتوری صدام، آمریکا نه تنها به هیچ یک از وعده‌های اعلام شده خود در عراق عمل نکرد، بلکه حمله به این کشور مجموعه‌ای کاملاً جدید از مشکلات اساسی، به ویژه در مورد سیستم حکومتی، به وجود آورد.

حمله آمریکا به عراق علاوه بر تحمیل ساختارها و نهادهای ناکارآمد سیاسی و چند فرقه‌ای، ناامنی انسانی را تشدید کرد و چشم‌اندازهای توسعه پایدار اجتماعی-اقتصادی بلندمدت را از بین برد.

به عبارت دیگر، حمله ایالات متحده به عراق کاستی‌های ساختاری و موانع سیستماتیکی ایجاد کرد که توانایی مردم عراق برای گذار به دموکراسی را تضعیف کرد.

برجسته‌ترین توجیهی که ایالات متحده برای حمله به عراق ارائه داد، ترویج دموکراسی و صلح در خاورمیانه بود، اما این "دموکراسی" ادعایی به‌قیمت بیش از یک‌میلیون کشته و زخمی به دست آمد و کشوری را به وجود آورد که در هرج‌ومرج فرقه‌ای و سیاسی فرو رفته بود.

این ما را به تاریخ قدرت‌های استعماری بازمی‌گرداند، که همیشه از شعارهایی مانند گسترش تمدن، دستیابی به توسعه، آموزش اصول لیبرالیسم به "مردم غیرسفیدپوست" و نجات آنها از چنگال عقب‌ماندگی استفاده کرده‌اند؛ در حالی که اهداف واقعی آنها غارت منابع، تحکیم هژمونی و تجزیه بیشتر مناطق از قبل تجزیه‌شده بود تا "خاورمیانه جدید" را که اسرائیل رؤیای آن را در سر می‌پروراند، تأسیس کنند.

در همین راستا قصد داریم روند دولت سازی در عراق بعد از آغاز تجاوز و اشغالگری آمریکا را بررسی کنیم.

مراحل سیطره آمریکا بر عراق؛ از عرصه امنیت تا سیاست

استفاده آمریکا و ناتو از قدرت شدید نظامی در کنار عدم وجود بستر مردمی برای حمایت از رژیم بعث عراق و صدام که با سیاست‌های دیکتاتوری و سرکوبگرانه خود ملت این کشور را به ستوه آورده بود، موجب شد تا دولت وقت عراق بلافاصله سرنگون شود و عراقی‌ها با خلأ قدرت مواجه گشتند.

از همان زمان، برنامه آمریکا برای کنترل عراق از طریق یک ساختار دولتی و سیاسی مورد نظر خود آغاز شد. آمریکایی‌ها کنترل خود بر عراق را ابتدا از عرصه امنیتی و تقویت نیروهای پلیس آغاز کردند.

از نظر آمریکایی‌ها، پلیس عراق به اندازه ارتش و سایر تشکیلات امنیتی و نظامی رژیم بعث مورد نفرت و خشم مردم این کشور نبود و بنابراین می‌توانستند از نیروهای پلیس برای تثبیت تدریجی حاکمیت خود استفاده کنند.

اما ناامنی گسترده و غارت عمومی در مراکز دولتی و نظامی و حتی ساختارهای خصوصی نشان داد که پلیس و حتی نیروهای ویژه حفاظت از امنیت مناطق حساس نیز، نمی‌توانند در برقراری امنیت برای پیشبرد اهداف آمریکا موفق عمل کنند.

بعد از آن آمریکایی‌ها برنامه‌ای برای باز طراحی وزارت دفاع و اداره دفاع مدنی عراق طبق الگوی غربی تدوین کردند که آن هم تجربه موفقی نبود.

بعد از شکست این طرح‌ها، ایالات متحده تلاش کرد یک ساختار سیاسی طبق مولفه‌هایی که در فصل‌های قبلی توضیح دادیم در عراق ایجاد کند و به همین منظور شورای حاکمیت ائتلاف به ریاست «پل برمر» را تاسیس کرد.

این شورا با 6 حزب عمده این کشور که بعد از سقوط صدام حسین فعالیت‌های خود را از سر گرفته بودند، یعنی حزب کنگره ملی عراق، مجلس اعلای انقلاب اسلامی، حزب الدعوة، اتحادیه میهنی کردستان عراق، حزب دموکراتیک کردستان و آشتی ملی و برخی شخصیت‌های مستقل تشکیل جلسه داده و شورای حکومتی عراق را بنا نهاد.

تشکیل این شورا و روندی که دنبال می‌کرد، در ظاهر مفید بود، اما مشکل اصلی اینجا بود که شورای حکومتی عراق، یک نهاد وابسته به اشغالگران آمریکایی بود و همین مسئله مشروعیت و استقلال آن را زیر سوال می‌برد و عموم عراقی‌ها آن را قبول نداشتند.

بسترسازی برای مداخلات خارجی

این شورا همچنین به جای رسیدگی به هرج و مرج و بی‌ثباتی، منجر به چند دستگی در میان احزاب و شخصیت‌ها و جامعه عراق شد و حتی اعضای این شورا هدف حملات ترور قرار گرفتند.

به این ترتیب، مولفه‌ها و احزاب سیاسی عراق از همان زمان، اساساً بر مبنای وحدت و انسجام داخلی پیش نرفتند و همین چند پاره بودن مبانی سیاسی، بستر مناسبی برای مداخله و نفوذ بیگانگان و در راس آنها آمریکا ایجاد کرد.

از سوی دیگر، باید به نفوذ و حضور رژیم صهیونیستی در اقلیم کردستان عراق و نیز نفوذ تعدادی از کشورهای عربی منطقه از جمله عربستان در میان جریان‌ها و احزاب سیاسی عراق نیز اشاره کنیم که همواره به بی‌ثباتی در عرصه سیاسی این کشور دامن زده‌اند.

نتیجه این وضعیت و همچنین منافع شخصی و کوتاه مدت در روند تشکیل ساختار سیاسی و دولت سازی در عراق، موجب حزبی گرایی در این کشور شد و هر حزبی با هر طرز فکر و رویکردی خودش را به عنوان یکی از قطب‌های سیاسی معرفی کرد.

این روند نشان می‌دهد که چند قطبی گرایی و تعدد احزاب در عراق یک برنامه استعماری طراحی شده توسط آمریکا از زمان حمله و اشغالگری در عراق بود تا از انسجام و وحدت در این کشور برای مقابله با اشغالگران جلوگیری شود.

بنابراین، هدف آمریکا از سرنگونی رژیم دیکتاتوری صدام و برگزاری انتخابات در عراق اساساً چیزی به نام دموکراسی نبود، بلکه ایالات متحده وحدت ملت عراق را نشانه گرفته بود و به این ترتیب علاوه بر آمریکا، زمینه نفوذ دیگر کشورهای غربی و عربی هم در عراق فراهم شد.

«دیکتاتوری اکثریت» آمریکا برای عراقی‌ها

به عبارت دیگر، عراقی‌ها که از شر یک رژیم دیکتاتوری خلاص شده‌ بودند، خودشان را مقابل یک دموکراسی مبتنی بر دیکتاتوری اکثریت دیدند که مجبور است تابع آمریکا باشد؛ در غیر این صورت از طریق ابزارهایی همچون تحریک شورش‌های مردمی سرنگون خواهد شد.

به همین دلیل است که برگزاری شش دوره انتخابات پارلمانی و تشکیل دولت در عراق نتوانسته هرگز این کشور را تبدیل به کشور مستقلی کند که قادر به تصمیم‌گیری و اعمال حاکمیت است.

حتی دولت‌هایی که تلاش داشتند در راستای استقلال و رهایی از هیمنه آمریکا حرکت کنند، با تحریکات و ابزارهای همین کشور سرنگون شدند، مانند سرنگونی دولت عادل عبدالمهدی بعد از اعتراضات اقتصادی اکتبر 2019 که با تحریک سرویس‌های جاسوسی آمریکا و رژیم صهیونیستی و برخی از کشورهای عربی مانند عربستان، از مسیر خود منحرف و تبدیل به شورشی علیه دولت شد.

آخرین تجربه ناموفق عراقی‌ها در تشکیل یک دولت مستقل، دولت کنونی این کشور به ریاست علی الزیدی است که در ابتدا وعده انجام اصلاحات در عراق به ویژه رسیدگی به مسئله فساد مالی را داده بود، اما با عمل به دیکته‌های آمریکا و نداشتن یک راهبرد مشخص در تعیین سیاست‌ها و روابط خارجی، خیلی زود مردم عراق را ناامید کرد.

تبعیت دولت علی الزیدی از دستورات آمریکا در مورد روابط با ایران یکی از مهم‌ترین دلایل خشم عمومی مردم عراق طی دوره اخیر بوده و به شکل مداوم شاهد برگزاری اعتراضات و تجمعات مردمی عراقی‌ها علیه این تصمیمات دولت هستیم.

به طور کلی عملکرد دولت الزیدی نشان می‌دهد که شاید عراق ظاهرا از اشغال نظامی آمریکا آزاد شده باشد اما هیمنه ایالات متحده بر نهادها و دولت عراق همچنان پابرجاست و حتی در قالب سیاسی، تشدید هم شده است.

ادامه دارد...