به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ همیشه در تاریخ ادیان  لحظاتی وجود داشته که انسان ناچار شده است میان باور و عمل یکی را انتخاب کند. تا زمانی که حقیقت در محدوده سخن و اعتقاد باقی است، پذیرش آن چندان دشوار نیست، و دشواری از جایی آغاز می‌شود که همان حقیقت از انسان موضع می‌خواهد و برای دفاع از آن باید هزینه پرداخت، ازاین­‌رو، یکی از مهم‌ترین وجوه امتحان امت اسلامی جایی است که اعتقاد به ولایت از یک باور ذهنی فراتر می‌رود و به مسئولیتی واقعی در برابر جامعه و تاریخ تبدیل می‌شود.

ولایت، نسبت انسان با مسیر هدایت را مشخص می‌کند و از همین رو، شناخت آن بدون پذیرش مسئولیتی که از این شناخت ناشی می‌شود، کامل نیست. انسان ممکن است حق را بشناسد، درباره آن سخن بگوید و حتی به آن اعتقاد داشته باشد، اما هنگامی که دفاع از حق هزینه پیدا می‌کند، حقیقت ایمان در همان نقطه آشکار می‌شود. فاصله میان شناختن و ایستادن، همان جایی است که امتحان آغاز می‌شود.

حضرت فاطمه زهرا(ع) در یکی از حساس‌ترین بزنگاه‌های تاریخ اسلام قرار گرفت. حضرت پیامبر اعظم(ص) سرآمد خلقت و اشرف انبیا بود و حضرت امیرالمؤمنین(ع) نیز صاحب ولایت الهی بود، بنابراین امتحانی که در برابر امت قرار گرفت، از جنس امتحان صاحب ولایت نبود و از جنس امت با ولایت بود، در چنین شرایطی حضرت زهرا(ع) وارد میدان شد، و ولایتمداری را نشان داد، و از این جهت، تعبیر نخستین شهیده راه ولایت تنها بیانگر یک واقعه تاریخی نیست، بلکه پشت این تعبیر، یک معنای عمیق‌تر وجود دارد و آن این است که، ولایت برای نخستین بار در تاریخ پس از پیامبر(ص) با مسئله دفاع مواجه شد و آن بانوی فداکار نشان داد که شناخت ولایت نمی‌تواند از مسئولیت در برابر آن جدا باشد.

حضرت زهرا(ع)، ولایت را در حد یک مفهوم باقی نگذاشت، بلکه نسبت خود را با آن در عرصه اجتماعی و تاریخی آشکار کرد، همین امر، جایگاه آن حضرت را در فهم ولایت برجسته می‌کند، زیرا اگر ولایت فقط یک باور قلبی باشد، دفاع از آن نیز به یک توصیه اخلاقی تقلیل پیدا می‌کند، اما اگر ولایت را مسیر هدایت جامعه بدانیم، بی‌تفاوتی در برابر سرنوشت آن دیگر امری شخصی نخواهد بود، بنابراین، در این صورت انسان مؤمن فقط درباره حقیقت مسئول نیست، بلکه در برابر سرنوشت حقیقت نیز مسئولیت دارد.

یکی از تفاوت‌های اساسی ایمان سطحی و ایمان عمیق در این است که ایمان سطحی تا زمانی پایدار است که هزینه‌ای برای صاحب ایمان نداشته باشد، اما ایمان عمیق، درست در لحظه‌ای که هزینه‌ها آغاز می‌شود، خود را نشان می‌دهد، ازهمین­‌رو، حضرت زهرای مرضیه(ع) در چنین نقطه‌ای قرار داشت، و دفاع از ولایت برای آن حضرت تنها یک انتخاب سیاسی یا واکنشی به یک رخداد اجتماعی نبود، بلکه دفاع از حقیقتی بود که نسبت انسان و جامعه را با مسیر هدایت مشخص می‌کرد.

از این­جا می‌توان به یکی از مهم‌ترین درس‌های مکتب فاطمی رسید یعنی؛ ولایت‌مداری پیش از آن­که در سخن شناخته شود، در نحوه مواجهه انسان با مسئولیت شناخته می‌شود، همچنین، محبت به حضرات اهل‌بیت(ع) ارزشمند است، اما محبت زمانی به ولایت‌مداری می‌رسد که انسان را نسبت به سرنوشت مسیر ولایت حساس کند، ازاین­‌رو، کسی که ولایت را می‌شناسد، نمی‌تواند در برابر تهدید آن کاملاً بی‌تفاوت باشد، زیرا همان‌گونه که شناخت یک حقیقت بزرگ، اگر هیچ تغییری در رفتار انسان ایجاد نکند، هنوز به مرحله اثرگذاری نرسیده است، بنابراین، دفاع از ولایت در منطق فاطمی، پیش از هر چیز به شناخت نیاز دارد، زیرا انسان باید بداند از چه‌چیزی دفاع می‌کند و چرا دفاع از آن اهمیت دارد، به همین دلیل، ولایت‌مداری حقیقی با بصیرت، شناخت و تشخیص پیوند دارد.

حضور مردم در صحنه‌های اجتماعی و سیاسی امروز می‌تواند معنای دیگری پیدا کند، زیرا کسانی که شب‌های متوالی در خیابان‌ها حضور پیدا می‌کنند، در حالی که بعضاً فرزندان خود را از دست داده‌اند، اما همچنان بر حضور و دفاع از امام جامعه تأکید دارند، تنها یک رفتار سیاسی از خود نشان نمی‌دهند، پشت این حضور، مسئولیتی وجود دارد، این­‌که انسان خود را نسبت به سرنوشت حقیقتی که به آن باور دارد، بی‌تفاوت نمی‌بیند، البته نمی‌توان شرایط امروز را عیناً با شرایط صدر اسلام مقایسه کرد، به‌خاطر این­که تاریخ، دوباره همان شکل را تکرار نمی‌کند و هر دوره مسائل و اقتضائات خودش را دارد، بنابراین، آن­چه از سیره حضرت صیقه طاهره فاطمه زهرا(ع) برای امروز اهمیت دارد، بازسازی یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فهم منطق آن واقعه است، و آن منطق می‌گوید ولایت در لحظه‌ای معنا پیدا می‌کند که جامعه باید میان آسودگی و مسئولیت یکی را انتخاب کند.

امتحان ولایت را باید فراتر از یک آزمون فردی دید، زیرا این امتحان در سطح جامعه رخ می­دهد. جامعه‌ای که ولایت را می‌شناسد اما در لحظه دفاع از آن کنار می‌کشد، در حقیقت هنوز نتوانسته است میان شناخت و مسئولیت پیوند برقرار کند، اما در مقابل، جامعه‌ای که حاضر است برای باور خود هزینه بدهد، نشان می‌دهد که ولایت برای آن تنها یک مفهوم ذهنی نیست، بلکه در ساختار تصمیم‌ها و رفتارهای اجتماعی حضور دارد.

حضرت زهرا(ع) الگویی برای همه زمان‌هاست، نه به این معنا که هر دوره باید همان حادثه تاریخی را تکرار کند، بلکه به این معنا که هر دوره ممکن است با همان پرسش بنیادی مواجه شود، که اگر حقیقت به دفاع نیاز پیدا کند، ما چه خواهیم کرد؟ این پرسش، ساده به‌نظر می‌رسد، اما پاسخ به آن می‌تواند بسیاری از تفاوت‌ها را میان ایمانِ ادعایی و ایمانِ مسئولانه آشکار کند.

عظمت آن بانوی معظّمه تنها در مقام معنوی و جایگاه ویژه آن حضرت در پیشگاه خداوند متعال خلاصه نمی‌شود، یکی از وجوه مهم این عظمت، نحوه مواجهه آن حضرت با مسئولیت تاریخی است، ایشان نشان دادند که ایمان به ولایت، انسان را از صحنه کنار نمی‌کشد، بلکه بالعکس هرچه باور عمیق‌تر باشد، احساس مسئولیت آن هم بیشتر می‌شود. آن حضرت در شرایطی که می‌توانست سکوت را انتخاب کند، سکوت نکرد و همین حضور ایشان، بخشی از حقیقت مکتب فاطمی را برای تاریخ آشکار ساخت،

از این منظر، ولایت فقط از انسان نمی‌خواهد که حقیقتی را بپذیرد، بلکه از انسان می‌خواهد نسبت خود را با آن حقیقت در عمل مشخص کند. امتحان، در لحظه‌ای آغاز می‌شود که پذیرش حقیقت، پیامد دارد و دفاع از آن نیازمند ایستادگی است. در این صورت دیگر نمی‌توان تنها به سابقه اعتقادی یا ادعاهای زبانی تکیه کرد، و آن­چه تعیین‌کننده است، انتخاب انسان در میدان عمل است.

مهم­ترین وجهه مکتب حضرت زهرا(ع) که مناسب امروز هم هست، مکتب تبدیل ایمان به مسئولیت است، ازاین­‌رو، ولایت‌مداری یعنی انسان بداند باورش چه‌مسئولیتی به دوش او می‌گذارد، و میان اعتقاد و رفتار فاصله‌ای ایجاد نکند و در بزنگاه‌هایی که حقیقت نیازمند حضور است، خود را تماشاگر نداند.

حضرت صدیقه طاهره(ع) تنها نخستین شهیده راه ولایت نیست، بلکه روشن‌ترین معیار فهم ولایت است، آن حضرت نشان داد که ولایت وقتی در جان انسان جای می‌گیرد، نمی‌تواند نسبت به سرنوشت جامعه و حقیقت بی‌تفاوت بماند، شاید بتوان همه این معنا را در یک پرسش خلاصه کرد: آیا آنچه به آن ایمان داریم، در لحظه هزینه‌دادن نیز برای ما حقیقت باقی می‌ماند؟ پاسخ به همین پرسش است که مرز میان اعتقاد به ولایت و ولایت‌مداری را روشن می‌کند. امتحان ولایت، در نهایت، امتحان همین فاصله است؛ فاصله میان باور کردن و پای باور ایستادن.

انتهای پیام/+