خبرگزاری تسنیم، گروه فرهنگی _ سعید شیری: تاریخ اسلام سرشار از حوادث و رخدادهایی است که هر یک در شکل‌گیری مسیر امت اسلامی تأثیرگذار بوده‌اند. یکی از مهم‌ترین این رویدادها، مسئله جانشینی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله و انتخاب خلیفه پس از رحلت ایشان بود؛ موضوعی که به فاصله کوتاهی پس از رحلت پیامبر، جامعه اسلامی را با اختلاف‌ها و تحولات مهمی روبه‌رو کرد. در این میان، موضع حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها در برابر حوادث پس از رحلت پیامبر، به‌ویژه مسئله خلافت و ماجرای فدک، از جایگاه ویژه‌ای در تاریخ اسلام برخوردار است.

برای فهم اهمیت این موضع، باید به جایگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در کلام پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله توجه کرد. آن حضرت درباره دختر خود فرمودند: «إِنَّ اللّهَ يَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ يَرْضى لِرِضاها»؛ خداوند با خشم فاطمه به خشم می‌آید و با خشنودی او خشنود می‌شود. این سخن را نمی‌توان صرفاً ابراز علاقه پدرانه به دختر دانست، بلکه بیانگر جایگاه معنوی و دینی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و پیوند خشم و رضایت ایشان با خشم و رضایت الهی است. آن حضرت با علم الهی خود، از مواضع و رفتارهایی خبر می‌دادند که در آینده موجب خشم یا رضایت دخترشان می‌شد. ازاین‌رو، این حدیث را می‌توان معیاری مهم برای شناخت حق و باطل در حوادث پس از رحلت پیامبر دانست.

با توجه به این جایگاه، موضع حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در حوادث پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله معنایی فراتر از یک اختلاف شخصی یا خانوادگی پیدا می‌کند. در گزارش‌های تاریخی، اعتراض ایشان به مسئله فدک و آنچه درباره خلافت و جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام رخ داد، از موضوعات مهم این دوره است. حتی در کتاب «بخاری» آمده است که حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها پس از اختلاف بر سر میراث پیامبر، تا زمان وفات با ابوبکر سخن نگفتند. بنابراین، بررسی این حوادث در کنار سخن پیامبر درباره خشم و رضایت حضرت زهرا، می‌تواند دریچه‌ای برای فهم عمیق‌تر مواضع تاریخی ایشان باشد.

اهمیت این موضوع بار دیگر در گفت‌وگویی که از امام صادق علیه‌السلام با فردی به نام صندل نقل شده نیز آشکار است. صندل درباره روایت پیامبر مبنی بر اینکه خداوند با خشم حضرت زهرا خشمگین و با رضایت ایشان خشنود می‌شود، پرسش و تردید مطرح می‌کند. امام صادق علیه‌السلام در پاسخ، از او می‌پرسند «آیا شما این روایت را نقل نمی‌کنید که خداوند به سبب خشم بنده مؤمنش خشمگین و به رضایت او خشنود می‌شود؟ صندل پاسخ مثبت می‌دهد. امام سپس می‌پرسند اگر چنین است، چرا انکار می‌کنی که حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نیز از مؤمنانی است که خداوند به خشم او خشمگین و به رضایتش خشنود می‌شود؟ صندل در پایان می‌گوید خداوند بهتر می‌داند رسالت خود را در کجا قرار دهد.»

یکی از مهم‌ترین حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، ماجرای حضور گروهی از مخالفان بیعت در برابر خانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام و هتک حرمت خانه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها بود. بلاذری، مورخ قرن سوم هجری، در کتاب أنساب الأشراف گزارشی از این واقعه نقل می‌کند که بر اساس آن، ابوبکر افرادی را برای گرفتن بیعت از علی علیه‌السلام فرستاد و هنگامی که ایشان از بیعت خودداری کردند، عمر با شعله‌ای از آتش به سوی خانه آمد. در این گزارش، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها خطاب به او فرمودند: «یَا ابْنَ الْخَطَّابِ، أَتُرَاكَ مُحَرِّقًا عَلَیَّ بَابِی؟»؛ ای پسر خطاب! آیا می‌خواهی درِ خانه‌ام را بر سرم آتش بزنی؟ در ادامه، پاسخ عمر چنین نقل شده است: «نَعَمْ، وَذَلِكَ أَقْوَى فِیمَا جَاءَ بِهِ أَبُوكِ»؛ بله، و این کار در پیشبرد آنچه پدرت برای آن آمده بود، مؤثرتر است. این گزارش، صرف‌نظر از اختلاف نقل‌های تاریخی درباره جزئیات واقعه، از برخوردی حکایت دارد که حرمت خانه دختر پیامبر را در معرض تعرض قرار داد.

در ادامه این حوادث، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها برای دفاع از حق امیرالمؤمنین علیه‌السلام و اعتراض به آنچه پس از رحلت پیامبر رخ داده بود، مواضع روشنی اتخاذ کردند. خطبه فدکیه در مسجد پیامبر، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این اعتراض تاریخی است. ایشان در این خطبه، ضمن تبیین معارف توحیدی، حکمت احکام و جایگاه پیامبر و اهل‌بیت علیهم‌السلام، به مسئله خلافت و انحرافی که در مسیر رهبری جامعه اسلامی پدید آمده بود، اعتراض کردند. حضرت در بخشی از این خطبه، خطاب به حاضران فرمودند: «أَفَعَلَى عَمْدٍ تَرَكْتُمْ كِتَابَ اللَّهِ وَنَبَذْتُمُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ»؛ آیا از روی عمد کتاب خدا را رها کردید و آن را پشت سر انداختید؟ این سخنان نشان می‌دهد که اعتراض حضرت، صرفاً مطالبه یک حق مالی نبود، بلکه دفاع از مسیر امامت و هشدار درباره پیامدهای کنار گذاشتن رهنمودهای پیامبر را نیز در بر می‌گرفت.

در برخی منابع تاریخی و روایی شیعه، گزارش‌های صریح‌تری نیز درباره برخورد فیزیکی با حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نقل شده است. برای نمونه، در کتاب الاختصاص، منسوب به شیخ مفید، گزارشی درباره ماجرای نوشته بازگرداندن فدک آمده است. بر اساس این روایت، ابوبکر پس از گفت‌وگو با حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، نوشته‌ای برای بازگرداندن فدک تنظیم کرد؛ اما در مسیر بازگشت، عمر با حضرت روبه‌رو شد و نوشته را از ایشان گرفت و پاره کرد. در ادامه همین گزارش، درباره برخورد با حضرت آمده است: «فَرَفَسَهَا بِرِجْلِهِ، وَكَانَتْ حَامِلَةً بِابْنٍ اسْمُهُ الْمُحَسِّنُ، فَأَسْقَطَتِ الْمُحَسِّنَ مِنْ بَطْنِهَا، ثُمَّ لَطَمَهَا»؛ یعنی با پای خود به ایشان ضربه زد، در حالی که حضرت باردار پسری به نام محسن بودند و بر اثر آن، محسن سقط شد؛ سپس به صورت آن بانوی بزگوار سیلی زد. این گزارش‌ها، در کنار خطبه‌ها و اعتراض‌های صریح حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، تصویری از شدت حوادث پس از رحلت پیامبر و جایگاه اعتراضی ایشان در برابر آن تحولات ارائه می‌کند.

پس غضب حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها، هتک حرمت خانه ایشان و برخوردهای صورت‌گرفته با دخت پیامبر را نمی‌توان صرفاً حوادثی تاریخی و اختلافاتی مربوط به گذشته دانست؛ بلکه با توجه به سخن صریح پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، این رخدادها از منظر اعتقادی نیز واجد اهمیت‌اند. وقتی خشم و رضایت حضرت زهرا با خشم و رضایت الهی پیوند خورده است، نمی‌توان نسبت به آنچه موجب ناخشنودی ایشان شده بی‌تفاوت بود. از همین رو، شناخت مظلومیت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و زنده نگه‌داشتن یاد و سیره ایشان، بخشی از وفاداری به پیامبر و اهل‌بیت علیهم‌السلام است.

انتهای پیام/