به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، دیروز در سه شهر مهم و مشهور ترکیه، عملیات همزمانی توسط پلیس این کشور اجرا شد که به عنوان یک خبر جنجالی، توجه رسانه‌ها را به سوی خود جلب کرد.

پلیس در شهرهای ازمیر، استانبول و زونگول داغ، به خانه‌های ده‌ها تن از اعضای گروه‌های سوسیالیستی حمله کرده و 23 نفر از سرکرده‌های این گروه را دستگیر کرد.

رویدادهای روز گذشته در سه کلانشهر مزبور، یک بار دیگر نزاع‌های خونین دوران جنگ سرد در ترکیه و مبارزه بی‌امان پلیس و دستگاه‌های امنیتی این کشور با ده‌ها هزار تن از سیوسیالیست‌های افراطی را تداعی کرد. 

برای فهم حساسیت امروز، باید به گذشته برگشت. یعنی بازگشت به دورانی که چپ‌های رادیکال و افراطی، مرتکب جرایم خشن می‌شدند و نظم شهرها را به هم می‌ریختند و در مقابل، دولت نیز با خشونتی گسترده به آنها حمله می‌کرد.

البته در این تاریخ باید دو نوع خشونت را از هم تفکیک کرد: سرکوب مستقیم دولتی و خشونت گروه‌های راست افراطی و ملی‌گرایانه علیه چپ‌ها و علویان. در برخی موارد نیز اتهام یا شواهدی از تساهل، همدستی یا قصور نهادهای دولتی مطرح بوده است.

به عبارتی دیگر، علاوه بر حملات مداوم پلیس، ژاندارمری و نیروهای امنیتی، چپ رادیکال ترکیه، بارها در معرض حملات گروه‌های راست افراطی ملی گرا و گروه‌های محافظه کار نیز قرار گرفته که در برخی موارد، به درگیری‌های خونین و کشتارهای متعدد انجامیده است. 

بر اساس گزارش روزنامه قرار چاپ آنکارا، بازداشتی‌های دیروز از سرکردگان این گروه‌ها هستند: جنبش کالدیراک، جنبش دانشگاه آزاد، ابتکار مبارزه سوسیالیستی، جوانانِ سرنگون‌کننده، پارتیزان، ینی دموکرات گنچلیک، اتحادیه مبارزه، اتحادیه دانشجویان انقلابی، انجمن‌های دانشجویی و فدراسیون انجمن‌های جوانان سوسیالیست.

تعدادی از افراد بازداشت شده طی روزهای اخیر در چند مراسم در سالگرد مرگ ابراهیم کایپاک کایا از رهبران سوسیالیست‌های ترکیه، علیه دولت سخنرانی کرده بودند و حالا با اتهام «تبلیغات سازمانی ضد امنیتی» متهم شده‌اند.

ابراهیم کایپاک‌کایا، متولد 1949 میلادی از چهره‌های شاخص مارکسیسم - لنینیسم مائوئیستی در ترکیه و بنیان‌گذار حزب کمونیست ترکیه- مارکسیست- لنینیست (TKP/ML) بود.

او در 1973، در 23 یا 24 سالگی، در بازداشت نظامی درگذشت. مرگ او در زندان دیاربکر، در حافظه بخش‌هایی از چپ ترکیه با شکنجه و سرکوب سیاسی پیوند خورده است.

از این رو، یادبود او صرفاً بزرگداشت یک فعال سیاسی سابق نیست، برای بخشی از چپ رادیکال، نوعی یادآوری تاریخی درباره خشونت دولت، مبارزه انقلابی و تداوم سنت مقاومت است.

از نگاه دستگاه امنیتی، این مراسم، بازتولید نمادین یک سنت سیاسی ممنوع یا مرتبط با سازمان‌های غیرقانونی است.

یکی دیگر از بازداشت شدگان، ماهر آکویون، طراح ارتباطات بصری است که در رسانه‌های اجتماعی، با طرح‌ها و آثار استیکر خود مورد توجه عموم قرار گرفته بود.

برخی از تحلیلگران ترکیه، قدرت نمایی مجدد گروه‌های کم شمار سوسیالیستی را مهم می‌پندارند و معتقدند که مقامات امنیتی باید روی این موضوع متمرکز شوند که چرا چپ رادیکال، با وجود چند دهه سرکوب، کودتا، انشعاب و ضعف انتخاباتی، هنوز سر پا مانده و حالا در نگاه دستگاه امنیتی ترکیه باز هم به عنوان مسئله‌ای امنیتی باقی مانده است؟

ترکیه، جنگ سرد و امنیتی‌شدن کمونیسم

پس از عضویت ترکیه در ناتو و همزمان با سالیان دشوار جنگ سرد، مقابله با گروه‌های کمونیستی و سوسیالیستی در ترکیه، از مهمترین اهداف نهاد سیاست، دستگاه اطلاعاتی و ژنرال‌های ارتش بود.

اما مجاورت مرزی، تردد نسبتاً آسان در مسیر دریای سیاه و مرزهای دیگر، باعث شد که ترکیه برای اغلب کمونیست‌های اتحاد جماهیر شوروی، یونان و کشورهای منطقه، به یک گذرگاه مهم و گاهی هم به یک کمپ همیشگی تبدیل شود.

در نتیجه کمونیسم در ترکیه از منظر سیاسی، اجتماعی و امنیتی مساله ساز و دردسرساز شد و به ویژه در کلانشهرها و استان‌های صنعتی دارای جمعیت کارگری، کنترل فضا برای پلیس دشوارتر شد.

در چنین شرایطی، مقابله با کمونیسم، در بخش مهمی از تاریخ جمهوری ترکیه، به یکی از مؤلفه‌های تعریف امنیت ملی تبدیل شد.

در دوران جنگ سرد، کمونیسم در بخشی از گفتمان دولتی و ملی‌گرایانه نه فقط یک ایدئولوژی رقیب، بلکه تهدیدی علیه وحدت ملی، نظم اجتماعی، مالکیت خصوصی و جهت‌گیری ژئوپلیتیک ترکیه تلقی می‌شد.

این نگاه در برخی مقاطع با سه دسته نگرانی درهم آمیخت: 1.نگرانی از گسترش نفوذ شوروی و کمونیسم بین‌المللی. 2. نگرانی از قدرت‌یابی اتحادیه‌های کارگری و جنبش‌های دانشجویی. 3.نگرانی از پیوند احتمالی چپ با مطالبات قومی، به‌ویژه در مناطق کردنشین.

در این چارچوب، «چپ»، «کرد»، «علوی» و «کمونیست» در بعضی گفتمان‌های امنیتی و ملی‌گرایانه به شکل خطرناکی در یک تصویر واحد از دشمن داخلی قرار می‌گرفتند.

دستگاه‌های امنیتی ترکیه در آن دوران با فرمول (k3) یعنی سه حرف «ک» در آغاز کلمات کمونیست، کُرد و کزلباش (قزلباش به معنای علوی)، چارچوب تهدید امنیتی را به این شکل تعریف کردند و این نگرش، عملاً تبدیل به ماشین عظیمی برای تجسس، کنترل، مهندسی اجتماعی و اعمال خشونت پلیسی شد.

مقامات دولتی دائماً به این اشاره می‌کردند که سوسیالیست‌ها در ترکیه فقط به دلیل نظریه اقتصادی‌شان حساسیت‌برانگیز نیستند، بخشی از آنان در شبکه‌ای از جنبش‌های کارگری، دانشجویی، علوی و کردی حضور داشتند که چالش سیاسی گسترده‌تری به دنبال دارد.

سوسیالیست‌های بدون رای

در فضای سیاسی کنونی ترکیه، گروه‌های رادیکال کمونیست و سوسیالیست، رای بالایی ندارند و صرفاً در برخی از استان‌های پرجمعیت، در حال کنشگری فکری، رسانه‌ای و سازمانی هستند.

با این حال وزن پایین حزبی و انتخاباتی این گروه‌ها، باعث نشده که دستگاه‌های امنیتی، حساسیت خود را نسبت به آنها کنار بگذارند.

از دید متخصصین مطالعات چپ در ترکیه، دولت و دستگاه امنیتی، در هر حال باید مراقب تحرکات چپ‌های رادیکال باشد. چرا که یک گروه ممکن است در انتخابات بسیار ضعیف باشد، ولی در این حوزه‌ها ظرفیت قابل رشد داشته باشد: دانشگاه‌ها و تشکل‌های دانشجویی، محلات کارگری و حاشیه‌نشین، اتحادیه‌ها و اعتراضات صنفی، شبکه‌های نشر، رسانه و فعالیت فرهنگی، اعتراضات خیابانی و مناسبت‌های تاریخی، ارتباط با شبکه‌های چپ در اروپا و دیگر کشورها.

پژوهش سال 2026 درباره جغرافیای جنبش‌های اجتماعی استانبول در دهه 1970 نشان می‌دهد که گروه‌های سوسیالیستی در دانشگاه‌ها، خوابگاه‌ها، کارخانه‌ها، قهوه‌خانه‌ها و محلات کارگری پایگاه‌های اجتماعی و قلمروهای فعالیت می‌ساختند.

این تشکل‌ها صرفاً مجموعه‌هایی از اعضای یک حزب نبودند، شبکه‌هایی از روابط اجتماعی و سازمانی بودند. به همین دلیل، دستگاه امنیتی ممکن است یک تشکل کوچک را نه به‌عنوان یک حزب انتخاباتی، بلکه به‌عنوان یک گره در شبکه‌ای بزرگ‌تر از بسیج اجتماعی ارزیابی کند.

حساسیت به نمادهای تاریخی

در ترکیه، برخی گروه‌های چپ رادیکال خود را وارث سنت‌هایی می‌دانند که از دهه‌های 1960 و 1970 به‌جا مانده‌اند. این تداوم ممکن است از طریق نام‌ها، نشریات، مراسم یادبود، ادبیات سیاسی، روابط نسلی و تشکل‌های دانشجویی بازتولید شود.

از نظر دستگاه امنیتی، چنین تداومی می‌تواند نشانه حفظ شبکه‌های قدیمی تلقی شود. اما از منظر جامعه‌شناسی جنبش‌ها، استمرار یک سنت فکری و حافظه تاریخی لزوماً به معنای استمرار یک سازمان مسلح یا ساختار عملیاتی نیست.

از دید وکلای مدافع بسیاری از سرکردگان بازداشت شده چپ در ترکیه، این پرونده‌ها با «امنیتی‌سازی بیش از اندازه» روبروست. ولی واقعیت این است که دولت، در این حوزه‌ها رویکرد جرم انگارانه روشنی دارد و سازماندهی مجدد این گروه‌ها به شکل زیرزمینی را به عنوان یک تهدید تلقی می‌کند. 

با این حال، منتقدین از دیدگاه دیگری به این موضوع می‌نگرند و می‌گویند: ترکیه همچنان مسائل اجتماعی‌ای دارد که برای جریان‌های چپ موضوعیت دارند. از جمله نابرابری اقتصادی، شرایط کار، خصوصی‌سازی، بیکاری جوانان، وضعیت اتحادیه‌ها، حقوق زنان و مسائل محیط‌زیستی.

اینها موضوعاتی هستند که می‌توانند زمینه فعالیت جریان‌های سوسیالیستی را حفظ کنند.

انتهای پیام/