به گزارش خبرگزاری تسنیم، محمود جعفری دهقی در نشست علمی که با موضوع الگوی رفتاری ایرانیان در شرایط جنگ و صلح بنابر داده‌های ایران‌شناسی برگزار شد، به واکاوی رفتار جامعه ایرانی بهنگام جنگ و صلح در طول تاریخ پرداخت. جعفری دهقی در ابتدای سخنان خود در این نشست با اشاره به تاریخ پرفراز و نشیب ایران اظهار داشت؛ این سرزمین بارها مورد هجوم ویرانگرترین ارتش‌های جهان قرار گرفته است، اما نه تنها نابود نشده، بلکه مهاجمان را در فرهنگ خود حل کرده است.

وی با بیان این­که نیاکان ما همواره در مقابل تهاجمات و شرایط این‌چنینی یک الگوی کلی تعریف و اعمال می‌کرده‌اند، این الگو را دارای چهار بُعد دانست و تصریح کرد: نخستین واکنش، دفاع در برابر تهاجم بود که امری طبیعی است، در مرحله بعد، اگر موفق نمی‌شدند و دشمن وارد این سرزمین می‌شد، شاهد خیزش‌ها و قیام‌های محلی در جای‌جای ایران بودیم که مردم با ورود بیگانگان مخالفت می‌کردند، مرحله سوم که بسیار جالب‌تر است، ورود نخبگان ایرانی به ساختار حکومت اشغالگران است، یعنی نخبگان وارد ساختار می‌شدند تا از تجربیات و دیوان‌سالاری خود برای تحول در قوم مهاجم بهره ببرند، و سرانجام در مرحله چهارم، شاهد تغییر رویکرد و دگردیسی فرهنگی قوم مهاجم بودیم،به طوری که متجاوزان به مرور با خلق‌وخو، فرهنگ و دین ایرانی متجلی می‌شدند.

این استاد دانشگاه برای اثبات این الگو، به مرور ادوار مختلف تاریخی پرداخت و افزود: پیش از آغاز دوره هخامنشی، یک مکتب یا اتاق فکر در این سرزمین شکل گرفت که در آن اقوام مهاجر آریایی، بومیان کاسی، اورارتوها، ایلامی‌ها و همسایگانی چون بابلی‌ها و آشوری‌ها با یکدیگر تلاقی کردند. در این اتاق فکر، مسائل بنیادینی چون چرایی آفرینش و ویژگی‌های حیات مطرح شد که پاسخ آن‌ها را در اوستا و متون کهن می‌بینیم. خروجی این تفکر در دوره هخامنشی به شرط‌های شهریاری تبدیل شد، به این معنا که هرکس می‌خواهد بخش‌هایی از این جهان را اداره کند، باید صفات اهورایی داشته باشد، دادگر و خردمند باشد، که نمونه آن را در منشور کوروش می‌بینیم.

جعفری دهقی با اشاره به حمله مقدونی‌ها خاطر نشان کرد؛ با حمله اسکندر، همان الگوی مقابله تکرار شد و در نهایت اسکندر به نحوی ایرانی شدف او با دختر ایرانی ازدواج کرد و لباس ایرانی پوشید. در دوره اشکانی نیز با سه مقوله مهم روبه‌رو هستیم، جایگزینی خط پهلوی اشکانی به جای خط یونانی، و اتفاق بسیار مهم‌تر یعنی ایجاد حماسه ملی ایران بود. گروه‌هایی به نام گوسان‌ها شهر به شهر می‌رفتند و با ساز و آواز، داستان‌های حماسی را برای زنده کردن هویت ملی می‌خواندند.

وی دوره ساسانی را اوج شکوفایی این روند توصیف کرد و یادآور شد: در این دوره، شاپور ساسانی دانشگاه جندی‌شاپور را تأسیس می‌کند که نشان‌دهنده توجه به نهاد علم است. همچنین در این زمان، مانی دین جدیدی ارائه می‌کند و شاپور او را می‌پذیرد و تشویق می‌کند که این امر نشان از سعه صدر مذهبی دارد، هرچند بعدها کتابی چون شاپورگان به او تقدیم می‌شود.

این ایران‌شناس با بررسی دوره اسلامی تصریح کرد: پس از ورود اعراب، باز هم الگوی چهارگانه تکرار شد، ابتدا خیزش‌های بزرگی چون قیام ابومسلم خراسانی و یعقوب لیث صفاری شکل گرفت و سپس نخبگان ایرانی وارد ساختار حکومت شدند، با بیان این­که ما می‌دانیم که چگونه باید سرزمین را اداره کرد و این دیوان‌سالاری گسترده ایرانی بود که در دوره ساسانی به اوج رسیده بود و خلفای عباسی آن را به کار گرفتند. همچنین در دوره حمله مغول نیز همین الگو پیاده شد، وحشی‌ترین اقوام روزگار به ایران حمله کردند، اما ایرانی‌ها آن‌ها را مسلمان کردند، به خدمت هنر و ادب درآوردند و در واقع آن‌ها را ایرانی کردند.

جعفری دهقی در بخش پایانی سخنان خود، به ریشه‌یابی مشکلات معاصر پرداخت و هشدار داد: از دوره قاجار به دلیل ضعف دولت‌ها، ما دچار مشکلات تمدنی شدیم. تمدن از دولت‌ها جداست، تمدن ایرانی در دوره‌های مختلف با وجود دولت‌های ضعیف هم به حیات خود ادامه داده، اما به شرطی که زیرساخت‌ها فراهم باشد. تمدن کهن ما متکی بر سیاست، هنر، ادبیات و فرهنگ بود، اما امروزه مقوله‌های جدیدی به آن اضافه شده است. بنابراین امروز مهم‌ترین چالش‌های ما که جهان نیز با آن‌ها درگیر است، تعامل با سایر دولت‌ها، مدیریت انرژی و مدیریت نخبگان است. متأسفانه ما امروز با این مقوله‌ها برخورد بسیار ضعیفی داریم و از این جهت دچار افول تمدنی شده‌ایم که باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.

 انتهای پیام/