به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، با وجود اعلام رسمی پایان حضور نظامی آمریکا در عراق بعد از نزدیک به 3 دهه تجاوز و اشغالگری در خاک این کشور، اما عراقی‌ها نمی‌توانند آثار ویرانگر و فاجعه بار حضور آمریکایی‌ها در کشورشان را فراموش کنند؛ به ویژه اینکه ابعاد و پیامدهای آن همچنان در همه سطوح زندگی آنها پیداست.

23 سال قبل، ایالات متحده با بهانه‌های واهی مربوط به سلاح‌های کشتار جمعی به عراق حمله کرد و همزمان با به راه انداختن یک جنگ نسل کشی وحشیانه، وعده‌های فراوانی به عراقی‌ها برای توجیه این تجاوز داد.

اهداف اعلام شده دولت جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا، برای حمله به عراق، گذشته از توجیهات خود جنگ، ایجاد آزادی، امنیت، دموکراسی و رفاه برای عراق و مردم آن بود؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت از وعده‌هایی بود که دولت آمریکا می‌داد و مردم عراق را ناامید کرد.

واقعیت آن است که با وجود سرنگونی رژیم دیکتاتوری صدام، آمریکا نه تنها به هیچ یک از وعده‌های اعلام شده خود در عراق عمل نکرد، بلکه حمله به این کشور مجموعه‌ای کاملاً جدید از مشکلات اساسی، به ویژه در مورد سیستم حکومتی، به وجود آورد.

حمله آمریکا به عراق علاوه بر تحمیل ساختارها و نهادهای ناکارآمد سیاسی و چند فرقه‌ای، ناامنی انسانی را تشدید کرد و چشم‌اندازهای توسعه پایدار اجتماعی-اقتصادی بلندمدت را از بین برد.

به عبارت دیگر، حمله ایالات متحده به عراق کاستی‌های ساختاری و موانع سیستماتیکی ایجاد کرد که توانایی مردم عراق برای گذار به دموکراسی را تضعیف کرد.

برجسته‌ترین توجیهی که ایالات متحده برای حمله به عراق ارائه داد، ترویج دموکراسی و صلح در خاورمیانه بود، اما این "دموکراسی" ادعایی به‌قیمت بیش از یک‌میلیون کشته و زخمی به دست آمد و کشوری را به وجود آورد که در هرج‌ومرج فرقه‌ای و سیاسی فرو رفته بود.

این ما را به تاریخ قدرت‌های استعماری بازمی‌گرداند، که همیشه از شعارهایی مانند گسترش تمدن، دستیابی به توسعه، آموزش اصول لیبرالیسم به "مردم غیرسفیدپوست" و نجات آنها از چنگال عقب‌ماندگی استفاده کرده‌اند؛ در حالی که اهداف واقعی آنها غارت منابع، تحکیم هژمونی و تجزیه بیشتر مناطق از قبل تجزیه‌شده بود تا "خاورمیانه جدید" را که اسرائیل رؤیای آن را در سر می‌پروراند، تأسیس کنند.

در همین راستا قصد داریم روند دولت سازی در عراق بعد از آغاز تجاوز و اشغالگری آمریکا را بررسی کنیم.

انتخابات 2018

عراقی‌ها در ماه مه سال 2018 چهارمین انتخابات پارلمانی خود را برگزار کردند که با مشارکت حدود 45 درصدی مردم همراه بود که تفاوت چندانی از نظر میزان مشارکت با دوره قبلی نداشت.

در این انتخابات نیز ائتلاف سائرون به رهبری مقتدی صدر با 54 کرسی، ائتلاف فتح به رهبری هادی العامری با 47 کرسی و ائتلاف النصر به رهبری حیدر العبادی با 42 کرسی در جایگاه‌های اول تا سوم قرار گرفتند. نتیجه برگزاری این انتخابات ریاست جمهوری برهم صالح و نخست وزیری عادل عبدالمهدی بود. محمد الحلبوسی نیز به عنوان رئیس پارلمان انتخاب شد.

این انتخابات یک سال بعد از شکست رسمی داعش در عراق برگزار شد اما هنوز آثار هرج و مرج ناشی از ورود این گروه تروریستی تکفیری به عراق با نقشه مستقیم آمریکا و متحدانش از جمله شماری از رژیم‌های عربی همچنان وجود داشت.

علاوه بر آن، نارضایتی عمومی شدید عراقی‌ها از وضعیت زندگی خود و ادامه فساد در مناصب و نهادهای دولتی که از دو دهه قبل در سایه عدم وجود دموکراسی واقعی وعده داده شده توسط آمریکا تبدیل به امری معمول شده بود، موجب گشت تا استقبال چندانی از این انتخابات به عمل نیاید.

انگار مردم عراق به این نتیجه رسیده بودند که نباید امیدی به تغییر داشته باشند زیرا حتی روی کار آمدن یک یا چند شخصیت و حزب حامی واقعی انجام اصلاحات در این کشور در سایه ساختار فرقه‌ای دولت نمی‌تواند کمکی به بهبود اوضاع بکند.

موج‌سواری آمریکا با عناصر صهیونیستی و عربی بر اعتراضات مردمی عراق

به فاصله کمی از این انتخابات و در اکتبر سال 2019 ، اعتراضات مردمی گسترده‌ای در نتیجه فساد و وخامت اوضاع معیشتی در سراسر عراق مشابه اعتراضات در کشورهایی همچون لبنان آغاز شد.

البته این اعتراضات در ابتدا رنگ و بوی مردمی داشت و در نتیجه وخامت اوضاع اقتصادی و معیشتی آغاز شد، اما طبق آنچه که همواره در اعتراضات کشورهای منطقه مرسوم است، خیلی زود پای خارجی‌ها و مشخصا محور آمریکا به این اعتراضات باز شد و آن را از مسیر اصلی خود خارج کرد.

در همان زمان فاش شد که آمریکایی‌ها در پایگاه عین الاسد واقع در استان الانبار عراق یک اتاق عملیات ایجاد کرده و از عناصر بازمانده از رژیم بعث عراق، صهیونیست ها، سعودی‌ها و اماراتی‌ها نیز برای برهم زدن وضعیت عراق استفاده کردند.

با موج سواری محور آمریکایی بر اعتراضات برحق مردم عراق، این اعتراضات از مسیر اصلی خود خارج شده و به سمت سرنگونی دولت عادل عبدالمهدی که رویکرد ضد آمریکایی داشت پیش می‌رفت. علاوه بر این آمریکا، عربستان، امارات و رژیم صهیونیستی در شبکه‌های اجتماعی نیز احساسات عراقی‌ها را جریحه دار کرده و کمپین‌های مختلف به راه می‌انداختند.

رسانه‌های خارجی از جمله شبکه‌های العربیه و الحدث عربستان به شکل مستمر درحال پوشش اخبار تحولات عراق بوده و تقریبا سایر برنامه‌های خود را قطع کرده بودند و درحالی که عناصر نفودی کشور‌های بیگانه درحال کشتن مردم معترض و نیرو‌های امنیتی عراق بودند، رسانه‌های خارجی از آن‌ها به عنوان قهرمان و انقلابی یاد می‌کردند.

عراقی‌ها چگونه بهای دولت‌سازی آمریکا را دادند؟

در ادامه اعتراضات، عادل عبدالمهدی، نخست وزیر وقت عراق از منصب خود کناره گیری کرد و مصطفی الکاظمی به عنوان نخست وزیر موقت انتخاب شد. اما الکاظمی نیز نتوانست درخواست‌های جوانان عراقی را برآورده کند؛ زیرا این اعتراضات تنها مربوط به دولت وقت عراق نبود بلکه انباشت سال‌ها خطا‌های دولت‌هایی بود که پیش از عبدالمهدی زمام امور عراق را بر دست داشتند.

پس از انتخاب الکاظمی و شروع همه گیری کرونا، اعتراضات به آرامی کمرنگ شد. اما سران این اعتراضات ائتلاف‌هایی تشکیل دادند تا خواسته‌های خود را بتوانند بیان کنند. در همین راستا ائتلاف البیت الوطنی تشکیل شد. مصطفی الکاظمی که نخست وزیر موقت عراق بود با موجی جدید از فشار‌ها برای برگزاری انتخابات پارلمانی روبرو شد.

انتخابات زودهنگام در سال 2021

در پی وضعیت آشفته سیاسی و اجتماعی عراق بعد از اتفاقات اکتبر 2019، دور بعدی انتخابات این کشور که یک انتخابات زودهنگام بود، در 10 اکتبر 2021 برگزار شد و میزان مشارکت مردمی حتی کمتر از دو دور قبلی بود و به 41 درصد رسید.

این دور از انتخابات با مشارکت 21 ائتلاف سیاسی ، 167 حزب و 3249 نامزد انتخاباتی برگزار شد. ائتلاف فتح، دولت قانون و جریان صدر از ائتلاف‌های مهم شیعیان در این انتخابات بودند و ائتلاف عزم به ریاست خمیس خنجر، ائتلاف التقدم الوطنی به ریاست محمد الحلبوسی و جبهه نجات به ریاست اسامه النجیفی از مهم ترین بازیگران اهل تسنن در این انتخابات بودند.

در میان کردها نیز دو حزب سنتی دموکرات و اتحادیه میهنی به علاوه برخی احزاب کوچک دیگر در این دوره حضور داشتند.

ائتلاف سائرون به رهبری مقتدی صدر توانست تعداد کرسی های خود را از 54 به 73 کرسی برساند. ائتلاف فتح از 48 کرسی به 14 کرسی؛ لیست نوری مالکی نخست وزیر اسبق عراق با افزایش 12 کرسی، در مجموع 33کرسی را به خود اختصاص دادند. ائتلاف سید عمار حکیم و حیدرالعبادی از 63 کرسی به 4 کرسی تنزل پیدا کردند.

در میان جریانات اهل سنت، لیست محمد حلبوسی 37 کرسی و رقیب او خمیس خنجر سرمایه دار بزرگ عراقی، 13 کرسی را کسب کرد.

در اقلیم کردستان نیز حزب دمکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی 33 کرسی را به خود اختصاص داد و نسبت به دور قبل 7 کرسی افزایش داشت. اتحادیه میهنی با 3 کرسی کاهش 16 نفر را راهی پارلمان کرد. جنبش تغییر کرسی کسب نکرد و حزب نسل جدید توانست با 5 کرسی افزایش، 9 کرسی اخذ کند.

اما معترضین و جریان‌هایی که از دل اعتراضات 19 اکتبر پدید آمده بودند و برای اولین بار وارد صحنه انتخابات می شدند، 12 کرسی کسب کردند. همچنین برای نخستین بار 96 زن به پارلمان عراق راه یافتند و 96 کرسی از 329 کرسی را خود اختصاص دادند.

بعد از انتخابات، پارلمان عراق تشکیل برای انتخاب رئیس جمهور جلسه داده و به اتفاق آراء ‌عبداللطیف رشید را به عنوان رئیس جمهور جدید برگزید. رئیس جمهور نیز محمد شیاع السودانی را مأمور تشکیل کابینه کرد. مدتی بعد محمود المشهدانی نیز با کسب اکثریت آراء نمایندگان ریاست پارلمان عراق را بر عهده گرفت.

انتخابات سال 2025 و سیطره آمریکا بر حاکمیت عراق

اما آخرین دور از انتخابات پارلمان عراق به نوامبر 2025 برمی‌گردد که در میان وضعیت متشنج منطقه در سایه جنگ افروزی‌های رژیم صهیونیستی و آمریکا بعد از جنگ غزه در اکتبر 2023 برگزار شد.

در این دوره از انتخابات، بیش از 56 درصد از واجدین شرایط شرکت کردند که نسبت به چند دور قبلی رقم بهتری را نشان می‌دهد. این نشان می‌دهد که عراقی‌ها به ایجاد یک نظام تناسبی و رسیدن به سطح قابل قبولی از دموکراسی امیدوار شده بودند و با وجود اینکه جریان صدر انتخابات را تحریم کرده و نگرانی زیادی در مورد مداخلات خارجی وجود داشت، ائتلاف «سازندگی و توسعه» به رهبری محمد شیاع السودانی با 1.3 میلیون رأی پیشتاز شد.

بعد از این انتخابات، عراق که به خاطر ساختار فرقه‌ای دولت و مداخلات خارجی، سابقه طولانی در بن بست سیاسی دارد، وارد فاز دیگری از این بن‌بست شد.

محمد شیاع السودانی و نوری المالکی نامزدهای اصلی نخست‌وزیری بودند که جنجال بر سر انتخاب هر یک از آنها ماه‌های طولانی ادامه داشت و نکته مشخص در این زمینه مداخلات آمریکا بود.

آمریکایی‌ها از همان ابتدا صراحتا مخالفت خود را با نوری المالکی اعلام کردند و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا ضمن تهدیدات گستاخانه خود علیه المالکی، گفت که اجازه نخواهد داد او به قدرت برسد.

در مورد السودانی هم آمریکایی‌ها ابتدا مخالفت صریحی با وی نداشتند و او را به نوری المالکی ترجیح می‌دادند، اما در ادامه به ویژه بعد از اینکه السودانی در جریان جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، از تهران حمایت کرد و ضد آمریکایی‌ها موضع گرفت و همچنین در پی حمایت وی از حشد شعبی، آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیدند که او هم گزینه مناسبی برای نخست‌وزیری عراق نیست.

بنابراین هر دو نامزد اصلی منصب نخست‌وزیری در عراق، از سوی آمریکا رد شدند.

نهایتا بعد از رایزنی‌ها و اختلافات طولانی، در 28 آوریل 2026 چارچوب هماهنگی شیعیان «علی الزیدی» را به عنوان نامزد نخست وزیری عراق معرفی کرد و در نتیجه، الزیدی نخست‌وزیر شد که با 40 سال سن، جوان‌ترین نخست وزیر این کشور است.

ادامه دارد...