به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تاریخ ریاست‌جمهوری در گرجستان به یک سریال سیاسی می‌ماند که نقش‌های اصلی آن را یک نویسنده دگراندیش سرنگون‌شده در کودتا، وزیر خارجه شوروی و شریک در پایان جنگ سرد، یک اصلاح‌طلب جوان، یک فیلسوف، یک دیپلمات فرانسوی و یک فوتبالیست حرفه‌ای ایفا کرده‌اند.

از سال 1991 میلادی، گرجستان مسیری را از سرمستی استقلال، جنگ داخلی و انقلاب‌ها تا جاه‌طلبی‌های اروپایی و سوءتفاهم با بروکسل پیموده است. پس از اصلاحات قانون اساسی دهه 2010 نیز رئیس‌جمهور در گرجستان اختیارات محدودی دارد و مسئولیت اداره کشور بر عهده نخست‌وزیر است.

زویاد گامساخوردیا؛ نخستین رئیس‌جمهور گرجستان مستقل (1991 تا 1992)

گامساخوردیا معتقد بود: «گرجستان کشور گرجی‌هاست، اما نمایندگان تمام قومیت‌های گرجستان حقوق برابری دارند.»

او در 31 مارس 1939 در تفلیس زاده شد. فرزند «کنستانتین گامساخوردیا» نویسنده مشهور گرجی، دگراندیش شناخته‌شده دوران شوروی بود که علیه نقض حقوق بشر سخن می‌گفت و تحت تعقیب مقامات قرار داشت.

وی در سال 1991 پس از احیای استقلال گرجستان، نخستین رئیس‌جمهور منتخب دموکراتیک این کشور شد و پیروزی‌اش پس از دهه‌ها حاکمیت شوروی و تشکیل دولت مستقل، انتظارات بزرگی ایجاد کرد.

نکته جالب اینکه او متخصص ادبیات آمریکا و استاد دانشگاه دولتی تفلیس بود که پیشینه‌ای غیرمعمول برای رهبر دولتی جوان در میانه بحران سیاسی و اقتصادی محسوب می‌شد. اما ریاست‌جمهوری او کوتاه بود؛ تقابل با مخالفان به درگیری مسلحانه کشید، در ژانویه 1992 سرنگون شد و در سال 1993 در شرایطی ابهام‌آمیز جان باخت.

تناقض کارنامه او اینجا بود که نماد رهایی ملی نتوانست قدرت را در کشور مستقلی که برایش جنگیده بود، حفظ کند.

ادوارد شواردنادزه؛ دیپلمات شوروی در تراز جهانی (1995 تا 2003)

شواردنادزه می‌گفت: «نمی‌خواهم به عنوان فردی که اجازه خون‌ریزی داده وارد تاریخ شوم.»

او در 25 ژانویه 1928 در روستای «ماماتی» شهرستان «لانچخوتی» گرجستان شوروی در خانواده یک معلم زاده شد. وی به اصرار والدین وارد هنرستان پزشکی تفلیس شد، اما پزشکی را ادامه نداد و در سال 1951 مدرسه حزبی کمیته مرکزی حزب کمونیست گرجستان و در سال 1959 رشته تاریخ موسسه تربیت معلم «کوتائیسی» را تمام کرد.

این باتجربه‌ترین سیاستمدار میان روسای جمهور گرجستان، پیش از فروپاشی شوروی رهبر گرجستان شوروی و در سال‌های 1985 تا 1990 وزیر خارجه شوروی در دوره «میخائیل گورباچف» بود و در مذاکرات پایان جنگ سرد و اتحاد آلمان حضور داشت.

او پس از فروپاشی شوروی به گرجستان بازگشت، در میانه هرج‌ومرج سیاسی قدرت مرکزی را احیا کرد و رئیس‌جمهور شد. در دوره او روابط با غرب تقویت و همگرایی یوروآتلانتیک مطرح شد، اما کشور درگیر مشکلات اقتصادی، فساد و ضعف نهادهای دولتی بود.

نکته جالب اینکه رهبران غربی مدت‌ها پیش از ریاست‌جمهوری، او را به عنوان چهره برجسته دیپلماسی شوروی در عرصه جهانی می‌شناختند. در نوامبر 2003 اعتراضات گسترده «انقلاب رز» او را ناچار به استعفا کرد و وی در 7 ژوئیه 2014 پس از بیماری طولانی درگذشت. تناقض این بود که دیپلمات موثر در تحولات جهانی از تامین اعتماد داخلی به حاکمیت بازماند.

میخائیل ساکاشویلی؛ رئیس‌جمهور اصلاحات و تقابل (2008 تا 2013)

ساکاشویلی می‌گفت: «کشور باید روی دو پای خودش بایستد، نه با عصا؛ با عصا نمی‌توان راه دوری رفت.»

او متولد 21 دسامبر 1967 در تفلیس بود، در سال 1984 دبیرستان را با مدال طلا تمام کرد و در موسسه روابط بین‌الملل دانشگاه دولتی «تاراس شفچنکو» کی‌یف حقوق بین‌الملل خواند.

وی پس از «انقلاب رز» و اعتراض به نتایج انتخابات پارلمانی 2003 به قدرت رسید و با تحصیلات حقوقی از جمله در آمریکا، وعده پایان فساد و تبدیل گرجستان به دولتی مدرن و اروپایی را داد.

دوره او با اصلاحات سریع و ملموس، تغییر پلیس و خدمات دولتی، تسهیل امور اداری، مهار فساد روزمره و دگرگونی تفلیس همراه شد، اما تمرکز قدرت، درگیری با مخالفان، انتقادهای حقوق بشری و جنگ پنج‌روزه سال 2008 و شناسایی استقلال آبخازیا و اوستیای جنوبی توسط روسیه به اعتبارش ضربه زد.

او در سال 2007 در پی اعتراضات برای برگزاری انتخابات جدید زودهنگام استعفا داد، در 2008 دوباره انتخاب شد و دوره دومش در 2013 پایان یافت. نکته جالب اینکه تحصیل در دانشگاه کلمبیا در نیویورک و مراکز اروپایی، سبک سیاسی غرب‌گرایانه‌اش را در خارج شکل داده بود.

پس از ریاست‌جمهوری، کارنامه سیاسی او در خارج از جمله اوکراین ادامه یافت و سپس با بازگشت به گرجستان، در پرونده‌های کیفری که او و حامیانش سیاسی می‌خوانند، بازداشت و محکوم شد. تناقض اینکه رئیس‌جمهور نماد نوسازی، علاوه بر اصلاحات نهادی، شکاف سیاسی عمیقی به جا گذاشت.

گئورگی مارگولاشویلی و سالومه زورابیشویلی؛ از فلسفه تا دیپلماسی فرانسوی

مارگولاشویلی (2013 تا 2018) می‌گفت: «با رفتن ساکاشویلی دوران سیاست پساشوروی نیز می‌رود و زمان دولت مدرن اروپایی با سنت‌های اروپایی فرا می‌رسد.»

او متولد 4 سپتامبر 1969 در تفلیس، دانش‌آموخته فلسفه و استاد دانشگاه بود که با حمایت حزب «رویای گرجستان» به رهبری «بیدزینا ایوانیشویلی» در انتخابات 2013 پیروز شد.

در دوره او با اصلاحات قانون اساسی، مرکز قدرت اجرایی به دولت و نخست‌وزیر منتقل شد و روابطش با حامیانش به دلیل دفاع از استقلال ریاست‌جمهوری و انتقاد از دولت تیره شد؛ تناقض کار این فیلسوف دانشگاهی، رسیدن به ریاست‌جمهوری در زمان افول قدرت سیاسی این منصب بود.

سپس «سالومه زورابیشویلی» (2018 تا 2024) با شعار «من رئیس‌جمهور همگان فارغ از گرایش جنسی یا تعلق دینی هستم و هیچ‌کس نباید دچار تبعیض شود» روی کار آمد.

این چهره متفاوت، متولد 18 مارس 1952 در پاریس در خانواده مهاجران گرجی مخالف شوروی است، در سال‌های 1972 و 1973 در دانشگاه کلمبیا نزد «زبیگنیو برژینسکی» درس خواند، از 1974 در وزارت خارجه فرانسه کار کرد و در 2003 سفیر فرانسه در گرجستان شد.

سپس به آرزوی دیرینه‌اش یعنی وزارت خارجه گرجستان رسید، تابعیت گرجی گرفت و در 2018 به عنوان نامزد مستقل مورد حمایت «رویای گرجستان» در آخرین انتخابات مستقیم پیروز شد.

زندگی‌نامه او پیوند تاریخ مهاجرت گرجی با سیاست اروپایی است و تناقض کارش این بود که پس از انتخابات پارلمانی 2024 و اختلاف بر سر مسیر اروپایی، به سرسخت‌ترین مخالف حزب حاکم تبدیل شد.

میخائیل کاولاشویلی؛ فوتبالیست حرفه‌ای و سرپرست دوران گذار

کاولاشویلی که از سال 2024 رئیس‌جمهور است، می‌گوید: «هر کاری می‌کنم تا جامعه گرجستان را حول منافع ملی، هویت و ایده استقلال کشور متحد کنم.»

او متولد 22 ژوئیه 1971 در «بولنیسی» است و سابقه بازی در «دینامو» تفلیس، «منچسترسیتی» انگلیس، چند باشگاه سوئیسی و تیم ملی گرجستان را دارد.

وی در 2016 نماینده پارلمان شد و در تاسیس جنبش «قدرت مردم» که مخالف رویکردهای غربی و منتقد نفوذ سازمان‌های خارجی بود، مشارکت کرد.

در دسامبر 2024 مجمع گزینندگان در نخستین انتخابات غیرمستقیم بدون رای همگانی او را برگزید، اما آغاز کار این نخستین رئیس‌جمهور مشهور از ورزش حرفه‌ای، با بحران سیاسی و مخالفت اپوزیسیون، زورابیشویلی و برخی نهادهای بین‌المللی درباره مشروعیت انتخابات همراه شد تا یک فوتبالیست سابق در اوج مناقشه بر سر آینده اروپایی و مشروعیت نهادها در راس کشور بایستد.

تاریخ ریاست‌جمهوری گرجستان بدون دو سرپرست موقت نیز کامل نیست؛ «نینو بورجانادزه» که دو بار پس از استعفای شواردنادزه در 2003 و ساکاشویلی در 2007 در دوره گذار کفیل ریاست‌جمهوری شد، و شواردنادزه که در سال‌های 1992 تا 1995 پس از سرنگونی گامساخوردیا، به عنوان رئیس شورای دولتی و رئیس کشور برای احیای مدیریت و پایان درگیری مسلحانه، کشور را اداره کرد.

گرجستان در بیش از سه دهه چندین نسل سیاسی را تغییر داده، اما مشکل مشترک همچنان برپایی دولتی پایدار در جامعه‌ای دوقطبی با سیاست خارجی بحث‌برانگیز و اعتماد متزلزل به نهادهاست؛ تاریخی که نشان می‌دهد کاریزمای شخصی، روابط بین‌المللی و اصلاحات گسترده به تنهایی ضامن ثبات سیاسی نیستند.

انتهای پیام/