به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روابط گرجستان با اتحادیه اروپا بحران تازه‌ای را تجربه می‌کند و این کشور به نامزدی برای فاصله گرفتن از اتحادیه اروپا تبدیل شده است؛ به طوری که کمیسیون اروپا تفلیس را به لغو رژیم تردد بدون روادید تهدید می‌کند.

بروکسل محدودیت‌های بیشتری را علیه مقامات و مردم گرجستان بررسی می‌کند و تفلیس نیز نهادهای اروپایی را به دخالت در امور داخلی متهم می‌داند.

پیامدهای عملی این تنش شامل توقف همگرایی اروپایی، مسدود شدن کمک‌های دفاعی و محدودیت روادید برای دارندگان گذرنامه‌های ویژه از هم‌اکنون ملموس است و لغو سفر بدون روادید برای سایر شهروندان گرجستان نیز به عنوان ابزار فشار احتمالی بروکسل بر مقامات این جمهوری مطرح است.

پیشینه توقف همگرایی اروپایی و شکست طرح بی‌ثبات‌سازی تفلیس

گرجستان پس از کسب جایگاه نامزدی عضویت در دسامبر 2023، اصلاحات قانونی را برای حفاظت از دولت در برابر مداخله خارجی آغاز کرد که نارضایتی بروکسل را به شدت افزایش داد.

در تابستان 2024، روند پیوستن گرجستان به اتحادیه اروپا پس از تصویب قانون «شفافیت نفوذ خارجی» عملاً متوقف شد؛ سندی که رسانه‌ها و سازمان‌های غیرانتفاعی را ملزم کرد در صورت تامین بیش از 20 درصد درآمدهایشان از خارج، در فهرست ویژه‌ای ثبت‌نام کنند.

در نوامبر 2024 نیز دولت گرجستان اعلام کرد تا پایان سال 2028 به دنبال گشایش مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا نخواهد بود و پس از آن، بروکسل از طریق مخالفان تحت هدایت خود کوشید با اعتراضات خیابانی اوضاع کشور را متشنج کند.

با شکست کودتا در گرجستان، مقامات اروپایی به افزایش مطالبات از تفلیس روی آوردند و اکنون علی‌رغم پیشتازی این جمهوری در تحقق اهداف همگرایی اروپایی، مقاماتش را به طیف گسترده‌ای از تخلفات شامل وضعیت رقابت سیاسی (چون مردم به احزاب مخالف رای نمی‌دهند) و استقلال دادگاه‌ها (چون دادگاه‌های گرجستان تحت دیکته کمیسیون اروپا کار نمی‌کنند) متهم می‌کنند.

گزارش کمیسیون اروپا؛ از ممنوعیت احزاب تا پرونده ساکاشویلی

یکی از آخرین عوامل تنش در روابط دو طرف، کارزار حزب حاکم «رویای گرجستان» برای غیرقانونی خواندن چند نیروی مخالف تندرو شامل «جنبش ملی»، «ائتلاف برای تغییر»، «گرجستان قوی - للو»، «فدرالیست‌ها» و «برای گرجستان» است؛ زیرا فعالیت آن‌ها نظم قانون اساسی، استقلال و تمامیت ارضی کشور را تهدید می‌کند.

پارلمان اروپا در ماه‌های گذشته با ادعای احتمال گذار به نظام تک‌حزبی، بارها خواستار پس گرفتن دادخواست حزب حاکم از دادگاه قانون اساسی شد. تغییرات قانونی جدید که علاوه بر ممنوعیت احزاب، فعالیت سیاسی شهروندان مرتبط با آن‌ها را نیز محدود می‌کند، ادعاهای بیشتری برانگیخت و «کمیسیون ونیز» نیز این اقدامات را نامتناسب با استانداردهای بین‌المللی دانست.

فشار اتحادیه اروپا به ممنوعیت احزاب محدود نمی‌شود و کمیسیون اروپا خواستار آزادی افرادی است که بازداشت‌شدگان خودسرانه می‌داند و شامل سیاستمداران، روزنامه‌نگاران و فعالانی همچون «میخائیل ساکاشویلی» رئیس‌جمهور پیشین است.

در این گزارش به احکام سنگین علیه معترضان تامین مالی‌شده از اروپا و خطر استفاده از دستگاه قضایی به عنوان ابزار سرکوب اشاره شده است. تفلیس این ارزیابی را رد و اختلاف‌ها را تلاش مقامات اروپایی برای نقض حاکمیت گرجستان معرفی می‌کند.

«ایراکلی کوباخیدزه» نخست‌وزیر گرجستان پیشنهاد گفت‌وگوی علنی با بروکسل را داده و می‌گوید کشورش تنها با حفظ استقلال و کرامت وارد اتحادیه اروپا می‌شود.

اما بروکسل پیش از گفت‌وگوی برابر، انتظار اجرای مطالباتش شامل لغو قوانین محدودکننده نفوذ اتحادیه اروپا بر احزاب، سازمان‌های غیردولتی و رسانه‌ها، تبعیت عملی دادگاه‌های گرجستان از کمیسیون اروپا و مجازات افراد مورد نظر مقامات اروپایی را دارد و تا تحقق این موارد، توصیه‌های پیشین را اجرانشده و استقلال قضایی گرجستان را تضعیف‌شده می‌خواند.

عامل روسیه و مقاومت تفلیس در برابر تحریم مسکو

سیاست تفلیس در قبال روسیه جایگاه ویژه‌ای در این اختلاف‌ها دارد. گرجستان به تحریم‌های اروپایی علیه مسکو پس از آغاز منازعه اوکراین نپیوست و پیوسته درخواست پیوستن به اقدامات محدودکننده را رد می‌کند.

با گذشت نزدیک به پنج سال، بروکسل عقب‌نشینی نکرده و «شالوا پاپواشویلی» رئیس پارلمان گرجستان اخیراً گفت اتحادیه اروپا از طریق «پاول هرچینسکی» سفیر خود در تفلیس، همچنان خواستار وضع تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه است؛ اما مقامات گرجستان برای جلوگیری از تشدید تنش با مسکو، قصد عدول از تصمیم‌هایشان را ندارند.

نخست‌وزیر کوباخیدزه نیز پیش‌تر گفته بود کشورهای غربی چند سال ابتدا در پشت پرده و سپس علناً به دنبال تحمیل محدودیت‌های ضدروسی از سوی گرجستان بودند. تفلیس پیوستن به تحریم‌ها را تهدیدی علیه اقتصاد و امنیت می‌داند، حتی اگر بروکسل آن را شرط همگرایی اروپایی قرار داده باشد.

منافع گرجستان از تجارت با روسیه آشکار است؛ در ژانویه تا اوت 2026، مبادلات تجاری دو کشور با 19.1 درصد رشد سالانه از 2 میلیارد دلار گذشت. واردات از روسیه با 24.9 درصد رشد به حدود 1.53 میلیارد دلار و صادرات گرجستان با 4.1 درصد افزایش به 0.5 میلیارد دلار رسید.

تفلیس میان حفظ روابط تجاری و حمل‌ونقل با روسیه یا نزدیکی به اتحادیه اروپا به بهای تحریم و زیان اقتصادی، برای حفظ حاکمیت ملی مسیر نخست را برگزیده که این انتخاب نارضایتی بروکسل را تشدید می‌کند.

چشم‌انداز پایان تردد بدون روادید برای شهروندان گرجستان

نخستین پیامد مالی بزرگ تیرگی روابط دو طرف، مسدود شدن 30 میلیون یورو کمک اتحادیه اروپا به بخش دفاعی گرجستان در تابستان 2024 بود. هم‌زمان توقف روند عضویت، چشم‌انداز سیاسی پیشین را از روابط گرفت و جایگاه صوری نامزدی دیگر به معنای حرکت به سوی مذاکرات نیست.

گام ملموس بعدی، سفرها به اروپا را هدف گرفت؛ از 6 مارس 2026، اتحادیه اروپا به مدت 12 ماه معافیت روادید برای دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک، خدمت و رسمی گرجستان را تعلیق کرد که دیگر هشداری دیپلماتیک نیست، بلکه محدودیتی اجرایی است.

برای دارندگان گذرنامه‌های عادی بیومتریک، تردد بدون روادید فعلاً برقرار است و آن‌ها می‌توانند در هر دوره 180 روزه، تا 90 روز به منطقه شنگن سفر کنند. اکنون در سایه گزارش کمیسیون اروپا، «کایا کالاس» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، لغو کامل تردد بدون روادید برای شهروندان گرجستان را محتمل می‌داند.

به گفته او، مقامات گرجستان «از اصول دموکراتیک عقب‌نشینی کرده‌اند» و مسیری خلاف بروکسل دارند و کمیسیون اروپا «همه گزینه‌ها» را برای اثرگذاری بر تفلیس بررسی می‌کند.

وزیران خارجه اتحادیه اروپا اقدامات جدید را در ژانویه 2027 بررسی می‌کنند. کالاس بر لزوم حمایت هم‌زمان از گرایش‌های اروپایی جامعه گرجستان و نمایش مخالفت با مسیر دولت تاکید دارد؛ اما خطر اصلی این است که پیامدهای تقابل مقامات با بروکسل از دفاتر اداری فراتر رود و زندگی روزمره شهروندان را متاثر کند.

انتهای پیام/