به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، عملیات اجرایی برای احداث خط‌آهن «چین - قرقیزستان - ازبکستان» به عنوان یک مسیر تجاری جدید با سرعت فزاینده‌ای دنبال می‌شود.

این شاهراه جدید قرار است ارتباط مستقیم ریلی میان چین و ازبکستان را از طریق قلمرو قرقیزستان برقرار کند و مسیر تکمیلی تازه‌ای را برای حمل‌ونقل بین‌المللی بار فراهم آورد.

بخش اصلی فعالیت‌های عمرانی در خاک قرقیزستان جریان دارد؛ جایی که مجریان طرح در مناطق کوهستانی خط ریلی می‌کشند و ده‌ها پل و تونل احداث می‌کنند. هزینه احداث قطعه قرقیزستان حدود 4.7 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

بهره‌برداری از این شاهراه برای سال 2031 میلادی برنامه‌ریزی شده است، اما پیمانکاران امیدوارند کارها را زودتر و در سال 2030 به پایان برسانند.

طبق برآوردهای اولیه، این خط‌آهن سالانه تا 15 میلیون تن بار جابه‌جا خواهد کرد و انتظار می‌رود گشایش آن ظرفیت‌های تجارت بین‌المللی را گسترش دهد و زمان تحویل کالاها را در برخی مسیرها کوتاه کند.

پیشینه طرح ریلی چین، قرقیزستان و ازبکستان و مسیر عبور آن

ایده احداث خط‌آهن از طریق قرقیزستان طی دهه‌های متمادی به عنوان فرصتی برای بهبود ارتباطات حمل‌ونقل میان چین و آسیای مرکزی بررسی می‌شد، اما اجرای آن به دلیل اختلاف بر سر مسیر، عرض ریل، مسائل مالی و دشواری‌های کار در مناطق کوهستانی قرقیزستان به تعویق افتاد.

مرحله مهم در 6 ژوئن 2024 رقم خورد؛ زمانی که چین، قرقیزستان و ازبکستان در پکن توافق‌نامه بین‌دولتی اجرای مشترک طرح را امضا کردند. در 27 دسامبر همان سال آیین رسمی آغاز احداث خط‌آهن در شهر «جلال‌آباد» برگزار شد و در سال 2025 پیمانکاران عملیات اصلی را در قرقیزستان آغاز کردند.

این شاهراه از مسیر «کاشغر - توروگارت - مکمال - جلال‌آباد (مناس کنونی) - اندیجان» به طول کلی حدود 530 کیلومتر عبور می‌کند که تقریباً 305 کیلومتر آن در خاک قرقیزستان قرار دارد. طرف چینی مسئول احداث قطعه خود است، ازبکستان نوسازی شبکه‌های ریلی موجود را انجام می‌دهد و احداث و بهره‌برداری از قطعه قرقیزستان نیز بر عهده شرکت مشترک سه کشور است.

روند پیشرفت عملیات عمرانی و حفر تونل‌ها در مناطق کوهستانی

پیچیده‌ترین بخش پروژه در مناطق کوهستانی قرقیزستان قرار دارد که نیازمند حفر تونل‌های طولانی و برپایی پل‌هاست. طبق اسناد طراحی سال 2026، در قطعه قرقیزستان 29 تونل به طول کلی حدود 104 کیلومتر و 50 پل پیش‌بینی شده که حدود 40 درصد طول مسیر را تشکیل می‌دهند.

تا پایان اکتبر 2026، عملیات عمرانی در 28 تونل از 29 تونل، 47 پل از 50 پل و 90 قطعه از بستر خاکی آغاز شد و حفاری تونل‌ها 21.5 درصد، اجرای پایه‌های شمعی پل‌ها 95 درصد و خاک‌برداری 67 درصد پیشرفت داشت. در 5 اوت 2026 نیز حفاری تونل «کوش‌دوبو-2» به طول حدود 210 متر به عنوان نخستین تونل تکمیل‌شده شاهراه جدید به پایان رسید.

در قطعه قرقیزستان جاده‌های دسترسی موقت و تاسیسات برق‌رسانی برای انتقال مصالح، کارکرد ماشین‌آلات و تامین برق کارگاه‌ها ایجاد شده‌اند و مجریان طرح قصد دارند تا پایان سال 2026 میلادی، 22 درصد از کل عملیات عمرانی را انجام دهند. در ادامه نیز تکمیل تونل‌ها و پل‌ها، ریل‌گذاری و نصب تجهیزات حرکت قطارها پیگیری خواهد شد.

سازوکار تامین مالی 4.7 میلیارد دلاری و تغییر عرض ریل

برای اجرای این طرح 4.7 میلیارد دلاری در بخش قرقیزستان، شرکت مشترکی با سهم 51 درصدی چین و سهم 24.5 درصدی برای هر یک از کشورهای قرقیزستان و ازبکستان تاسیس شده است.

در دسامبر 2025، این شرکت توافق‌نامه وامی به مبلغ حدود 2.3 میلیارد دلار و بازپرداخت 35 ساله با بانک‌های چینی امضا کرد که تسویه آن بر عهده خود شرکت است و حدود 2.3 میلیارد دلار دیگر نیز از آورده سه کشور در سرمایه شرکت تامین می‌شود؛ هرچند نتایج اقتصادی طرح به میزان کاربری این خط در حمل بار بستگی دارد.

از نظر فنی نیز به علت تفاوت عرض ریل در چین (1435 میلی‌متر) با قرقیزستان و ازبکستان (عمدتاً 1520 میلی‌متر)، قطعه قرقیزستان دو بخش خواهد داشت؛ از «توروگارت» تا «مکمال» حدود 165 کیلومتر ریل 1435 میلی‌متری و از «مکمال» تا «جلال‌آباد» حدود 140 کیلومتر ریل 1520 میلی‌متری کشیده می‌شود.

در مکمال یک ایستگاه تخلیه و بارگیری مجدد به مساحت حدود 400 هکتار و ظرفیت سالانه 15 میلیون تن بار برای جابه‌جایی محموله‌ها میان قطارها در حال احداث است که سرعت آن بر کارایی کل مسیر اثر می‌گذارد.

همچنین مکمال به خط ریلی داخلی «بالیکچی - کوچکور - کاراکچه» متصل می‌شود که قطعه نخست آن از بالیکچی تا کوچکور به طول حدود 63 کیلومتر در ژوئیه 2026 افتتاح شد و تکمیل آن، شبکه‌های ریلی شمال و جنوب قرقیزستان را پیوند می‌دهد.

ظرفیت‌های تجاری، مراکز لجستیکی جدید و چشم‌انداز گشایش مسیر ریلی

این خط‌آهن در کنار مسیر قزاقستان، راه ارتباطی جدیدی میان چین و آسیای مرکزی ایجاد می‌کند. طبق آمار کمیته ملی آمار ازبکستان، در ژانویه تا سپتامبر 2026 حجم تجارت این کشور با چین حدود 15.17 میلیارد دلار (بزرگ‌ترین شریک تجاری با سهم 23.2 درصدی تجارت خارجی) و با قرقیزستان 1.07 میلیارد دلار بوده است.

گشایش این خط به ازبکستان مسیر تازه‌ای برای واردات و صادرات می‌دهد، چین را به بازارهای منطقه وصل می‌کند و سهم قرقیزستان را در ترانزیت، خدمات لجستیکی و تجارت خارجی افزایش می‌دهد.

اکنون در این مسیر از روش ترکیبی ریلی و جاده‌ای استفاده می‌شود؛ در 16 ژوئیه 2026 قطاری حامل 100 کانتینر بیست‌فوتی شامل قطعات خودرو، لوازم خانگی و پنل‌های خورشیدی از شهر «جینهوا» در چین به سمت کاشغر حرکت کرد تا محموله‌ها با کامیون از قرقیزستان به «اوش» و سپس با قطار ظرف 12 روز به تاشکند برسند.

تکمیل خط‌آهن جدید وابستگی به جاده را می‌کاهد، اما صرفه‌جویی زمانی به عملکرد گذرگاه‌های مرزی، پایانه‌ها و شبکه‌های ریلی همسایگان وابسته است.

هم‌زمان با ایستگاه مکمال در قرقیزستان، ازبکستان نیز در سپتامبر 2026 از طرح ایجاد مجتمع لجستیکی بزرگی در «قرغان‌تپه» و «خان‌آباد» استان اندیجان به ارزش حدود 600 میلیون دلار خبر داد و در اکتبر 2026 با مصوبه رئیس‌جمهور ازبکستان، احداث بندر خشک در خان‌آباد در مساحت اولیه 100 هکتار و گسترش آتی به 300 هکتار تصویب شد؛ دو کشور بر سر احداث پست مرزی جدید «کسکانر» نیز توافق کرده‌اند.

هرچند ابتدا تکمیل خط‌آهن تا پایان سال 2030 هدف‌گذاری شده بود، تقویم فعلی بهره‌برداری را در سال 2031 پیش‌بینی می‌کند، ولی شرکت مجری امکان تکمیل زودتر را منتفی نمی‌داند.

با توجه به شرایط زمین‌شناسی، خاک و آب‌های زیرزمینی در کوهستان‌های قرقیزستان و لزوم آزمایش‌های فنی پس از اتمام کارها، زمان آغاز حمل‌ونقل منظم و بازدهی اقتصادی طرح به اجرای تقویم عمرانی، هزینه‌های حمل، تقاضا و کارایی پایانه‌های مرزی و لجستیکی بستگی خواهد داشت.

انتهای پیام/