به گزارش خبرگزاری تسنیم، نشست تخصصی "بازخوانی سازوکارهای سلطه در جهان معاصر با نگاهی به کتاب آزمایشگاه فلسطین"  توسط بسیج دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی در سالن میزان دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد.

این نشست با حضور حسام‌الدین شهرابی پژوهشگر و مترجم کتاب "آزمایشگاه فلسطین" و رقیه سادات موسوی، پژوهشگر جهان اسلام و مقاومت، به بررسی تحول استعمار از شکل کلاسیک تا سلطه فناورانه و دیجیتال اختصاص داشت. 

در ابتدای نشست، شهرابی با یادآوری حضورش در دانشگاه علامه حدود دو سال پیش، به پیش‌بینی خود درباره سرانجام طوفان الاقصی اشاره کرد:  خط آخر طوفان الاقصی شهادت رهبری و جمع‌شدن محور مقاومت خواهد بود. این پیش‌بینی نه از جنس تحلیل‌های احساسی، بلکه مبتنی بر شناخت عمیق از فرهنگ غرب و اسرائیل به‌عنوان عصاره تمدن غربی و نیز مباحث الهیاتی بود که او را به این نتیجه رسانده بود.

مترجم کتاب با اشاره به پیام خود به شهید لاریجانی پیش از جنگ 12روزه ادامه داد و اظهار داشت: دیدگاه ما این بود که ته این ماجرا شهادت رهبری و کلاً جمع‌شدن ایده اسلام سیاسی و انقلاب اسلامی است، در حالی که برخی فرماندهان و سیاسیون آن را تله جنگی نتانیاهو می‌دانستند و معتقد بودند باید از آن اجتناب کرد.

وی به مرور تاریخ سلطه پرداخت و گفت: استعمار مدرن از قرن پانزدهم با پرتغال، اسپانیا و فرانسه آغاز شد و بر تصرف سرزمین، مدیریت تجارت و منابع با ادعای آبادانی استوار بود. در قرن نوزدهم متفکران علوم اجتماعی و مورخان با اصطلاح امپریالیسم این پدیده را صورت‌بندی کردند و پای نهادهایی چون پلیس و بوروکراسی نیز به میان آمد. پس از جنبش‌های استقلال‌طلبانه قرن بیستم که حدود 750 میلیون نفر را از وضعیت مستعمره‌بودن خارج کرد، استعمار نو پدید آمد که دیگر لزوماً با تصرف فیزیکی زمین همراه نبود.

شهرابی در ادامه به مرحله جدید سلطه اشاره کرد و گفت: ما امروز وارد صورت بسیار جدیدی از استعمار شده‌ایم که می‌توان آن را استعمار داده یا سلطه دیجیتال و فناورانه نامید. در این مرحله به‌جای نصب پرچم بیگانه بر سرزمین، منابع، موجودی، دیدگاه‌ها، باورها و رفتارهای انسان‌ها کنترل و جهت‌دهی می‌شود.

مترجم کتاب با معرفی اثر "آزمایشگاه فلسطین" نوشته آنتونی لوونشتاین، خبرنگار استرالیایی با پیشینه صهیونیستی، توضیح داد :نویسنده پس از مهاجرت خانواده‌اش به سرزمین‌های اشغالی و مواجهه با واقعیت، از ایده صهیونیستی فاصله گرفت و به این نتیجه رسید که آنچه در جریان است فراتر از یک منازعه ساده است. داده‌های کتاب محرمانه نیست، بلکه لوونشتاین با صورت‌بندی ایده خود نشان داده سرزمین اشغالی با ساکنان فلسطینی‌اش به آزمایشگاهی واقعی برای تست، کنترل و سپس صدور فناوری‌های سلطه‌طلبانه تبدیل شده است. ایده نتانیاهوئیسم دقیقاً همین است: تبدیل نقطه‌ضعف اشغالگری به مزیت استراتژیک از طریق پر کردن دست دولت‌های جهان برای کنترل ملت‌های خود. پژوهشگر با اشاره به نمونه‌هایی از گواتمالا، سریلانکا، سومالی تا جنگ اوکراین و روسیه گفت اسرائیل در هر شکاف دولت-ملت یا نزاع میان کشورها، فناوری‌هایی را که روی مردم فلسطین در میدان واقعی آزمایش کرده صادر می‌کند.

شهرابی همچنین گفت: یکی از بهترین پاسخ‌ها به چرایی وقوع طوفان الاقصی همین کتاب است؛ زیرا نشان می‌دهد اسرائیل دولتی است که به نام کنترل، تجارت و صدور کالا، دقیقاً ضد وجود و تحقق انسان فعالیت می‌کند. طوفان الاقصی سطح آگاهی مردم منطقه نسبت به تهدید اسرائیل را ارتقا داد و سه سطح سلطه را می‌توان در آثار مرتبط دید: سلطه فناورانه در "آزمایشگاه فلسطین"، سلطه بر جنسیت در کتاب مربوط به زنان سرزمین‌های اشغالی، و بنیاد انسان‌شناسانه و معرفت‌شناسانه سلطه در کتاب "بعد از توحش".

در ادامه نشست، رقیه سادات موسوی پژوهشگر جهان اسلام و مقاومت به بررسی لایه‌های عمیق‌تر سلطه پرداخت و گفت: بحث سلطه و استعمار را می‌توان در روزهایی چون 13 آبان بررسی کرد، اما متأسفانه این روزها از رزم به بزم تبدیل شده‌اند و بحران جدی ما تبدیل دوباره بزم به رزم است. در تجربه کلاسیک استعمار، سرزمین تصرف می‌شود، حاکمیت تغییر می‌کند و اقتصاد و زمان در اختیار استعمارگر قرار می‌گیرد؛ نمونه الجزایر پس از استقلال نشان می‌دهد کشور می‌تواند ذهنی مستعمره باقی بماند حتی اگر نیروهای نظامی خارج شده باشند.

وی با اشاره به وضعیت عراق توضیح داد:  وقتی بانک و نظام مالی در اختیار دیگری باشد، حتی بدون حضور نظامی نیز سلطه برقرار است. ترامپ با آشکار کردن دوباره این لایه ابتدایی سلطه خدمتی کرد، زیرا پیش از او اثبات اینکه مرز سلطه مرز نابودی استقلال فکری، اقتصادی و هویتی است دشوارتر بود. از جایی به بعد استعمارگر نیاز دارد اشغال را موجه کند و اینجا تعریف واقعیت را به دست می‌گیرد؛ دوگانه غرب/شرق ساخته می‌شود، نام منطقه از غرب آسیا به خاورمیانه تغییر می‌کند و واژگان امر سیاسی (تروریست، دیکتاتور، تهدید هسته‌ای) بازتعریف می‌شوند.

این‌پژوهشگر در ادامه با تأکید بر نقش رسانه جهانی در روایت گزینشی گفت: سلطه در مرحله بعد علمی جلوه داده می‌شود: حمله به نام حقوق بشر، دموکراسی یا مبارزه با تروریسم. وی افزود قدم آخر تولید ترس است؛ فیلتر زرد فیلم‌های هالیوودی برای غرب آسیا و فیلتر آبی برای اروپا، یا قرار گرفتن همیشگی کشورها در لیست خطر سفر، بخشی از همین سازوکار است. پژوهشگر با ذکر نمونه قرارداد گازی اسرائیل و مصر پس از جنگ شش‌روزه توضیح داد که حتی برای عادی‌سازی، تغییر واژگان (از همسایه متجاوز به همسایه) مطالبه می‌شود و دوگانه استقلال/رفاه ساخته می‌شود.

موسوی سپس به عقده حقارت و استعمار ذهنی پرداخت و گفت:  انسان تحت سلطه ذاتاً حقیر نیست، اما تکرار مداوم تصویر قدرت دیگری او را به پذیرش حقارت وامی‌دارد و به پوشیدن نقاب سفید سوق می‌دهد. استعمار ذهنی زبان فکر، دانشگاه و رسانه را تغییر می‌دهد و واژه به ابزار سلطه تبدیل می‌شود. پژوهشگر جهان اسلام با اشاره به دوگانه سنت/تجدد در ایران توضیح داد مدرنیته غربی خود از بازنگری سنت برآمده، اما وقتی به ما می‌رسد سنت را قربانی می‌طلبد و این خودباختگی را بازتولید می‌کند.

وی در پایان سخنانش به مفهوم مقاومت پرداخت و گفت: مقاومت بیش از آنکه نهاد یا سازمان باشد، از دل زندگی روزمره زاده می‌شود. استعمار اسرائیلی زمان را از مستعمره می‌گیرد و امکان برنامه‌ریزی حتی برای فردا را سلب می‌کند؛ همین سلب زندگی روزمره، پیوند مبارزه‌جویی و زندگی عادی را ایجاد می‌کند و مقاومت را مولد قدرت می‌سازد. این فعل ساده در شرایط اشغال، فعل مقاومت است؛ زیرا در برابر اراده نابودی نسل ایستادگی می‌کند. خطای سیاسی رایج این است که مقاومت را صرفاً نهاد بدانیم و مردم را سپر انسانی تصور کنیم، در حالی که مقاومت از دل مردم و سبک زندگی روزمره‌شان متولد شده است. طوفان الاقصی فلسطین را دوباره به ساحت اندیشه بازگرداند و اعتبار آزمایشگاه‌بودن فلسطین برای صدور فناوری سلطه را زیر سؤال برد. ما به‌عنوان ایرانیان ساکن غرب آسیا، ذیل مفهوم "دیگری قابل تصرف" تعریف شده‌ایم و درک این موقعیت وجودی، شرط پیوند با رنج فلسطینی و زیست مبتنی بر مقاومت فراتر از نهادهاست.

انتهای پیام/