به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در خطبه‌ی مشهور خویش پس از غصب فدک، پس از حمد و ستایش خداوند، به حکمت بعثت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌پردازند و نکات مهمی درباره چرایی و ضرورت فرستادن پیامبران بیان می‌کنند. در نگاه ایشان، بعثت پیامبر یک اتفاق صرفاً تاریخی یا دعوت به مجموعه‌ای از مناسک عبادی نبود، بلکه پاسخی الهی به وضعیت فکری، اعتقادی و اخلاقی جوامع بشری بود. حضرت در این بخش، ابتدا به علم و حکمت خداوند اشاره می‌کنند، سپس وضعیت امت‌ها پیش از بعثت را ترسیم کرده و در ادامه، آثار حضور پیامبر در هدایت انسان‌ها را توضیح می‌دهند.

نخستین گزاره‌ای که حضرت به آن اشاره می‌کنند، احاطه علمی خداوند به حوادث روزگار و سرانجام امور است: «وَإِحَاطَةً بِحَوَادِثِ الدُّهُورِ، وَمَعْرِفَةً بِمَوَاقِعِ الْأُمُورِ». خداوند به همه تحولات زمان و جایگاه و سرانجام امور آگاهی دارد. بنابراین، بعثت پیامبران اقدامی اتفاقی یا واکنشی به یک وضعیت مقطعی نیست، بلکه بر اساس علم کامل الهی به نیازهای بشر و مسیر زندگی او صورت گرفته است.

حضرت در ادامه سه هدف برای بعثت بیان می‌کنند: «إِتْمَاماً لِأَمْرِهِ، وَ عَزِیمَةً عَلَى إِمْضَاءِ حُكْمِهِ، وَإِنْفَاذاً لِمَقَادِیرِ رَحْمَتِهِ»؛ یعنی 1. تکمیل فرمان الهی 2. تحقق اراده و حکم خداوند 3. جاری کردن تقدیرهای رحمت او. بر این اساس، رسالت پیامبر جلوه‌ای از حکمت و رحمت خداوند برای هدایت انسان‌هاست.

گزاره دوم، پراکندگی اعتقادی و انحراف دینی جوامع پیش از بعثت است. حضرت می‌فرمایند: «فَرَأَى الْأُمَمَ فِرَقاً فِی أَدْیَانِهَا»؛ خداوند امت‌ها را دید که در دین‌های خود پراکنده و دچار اختلاف شده بودند. این پراکندگی تنها به تعدد ادیان محدود نبود، بلکه در درون باورهای دینی هم انحراف و اختلاف وجود داشت. حضرت برای توضیح این وضعیت، به دو نمونه اشاره می‌کنند: «عُكَّفاً عَلَى نِیرَانِهَا، عَابِدَةً لِأَوْثَانِهَا»؛ گروهی در برابر آتش‌ها به عبادت مشغول بودند و گروهی بت‌ها را می‌پرستیدند. اشاره به آتش‌پرستی و بت‌پرستی، تصویری از انحراف در پرستش و دور شدن انسان از توحید است. در چنین فضایی، انسان به جای پرستش خالق هستی، در برابر مخلوقات و موجودات محدود سر تعظیم فرود می‌آورد.

گزاره سوم، انکار خداوند با وجود شناخت او است. حضرت با تعبیر قابل تأمل «مُنْكِرَةً لِلَّهِ مَعَ عِرْفَانِهَا» به این وضعیت اشاره می‌کنند؛ یعنی انسان‌هایی که با وجود نوعی شناخت از خداوند، او را انکار می‌کردند. این تعبیر نشان می‌دهد که مشکل بشر همیشه فقدان آگاهی نیست، بلکه گاهی انسان حقیقت را می‌شناسد، اما در مقام پذیرش و بندگی در برابر آن مقاومت می‌کند. بنابراین، انحراف اعتقادی تنها در بت‌پرستی و آتش‌پرستی خلاصه نمی‌شد، بلکه گاهی انسان با وجود آگاهی از حقیقت، در عمل از آن فاصله می‌گرفت. این مسئله ضرورت بعثت را دوچندان می‌کرد؛ چراکه بشر به هدایت و تربیتی نیاز داشت که شناخت را به ایمان و ایمان را به رفتار درست تبدیل کند.

در ادامه، حضرت به مهم‌ترین آثار بعثت پیامبر اشاره می‌کنند: «فَأَنَارَ اللَّهُ بِأَبِی مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ ظُلَمَهَا»؛ خداوند به وسیله پدرم محمد، تاریکی‌های آن جامعه را روشن کرد. این تعبیر نشان می‌دهد که پیامبر با ظهور خود، فضای تاریک اعتقادی و فکری جامعه را تغییر داد. حضرت سپس سه نتیجه دیگر از رسالت پیامبر را برمی‌شمارند:

1. «وَكَشَفَ عَنِ الْقُلُوبِ بُهَمَهَا»؛ ابهام‌ها و تاریکی‌های دل‌ها را برطرف کرد
2. «وَجَلَّى عَنِ الْأَبْصَارِ غُمَمَهَا»؛ پرده‌های غفلت را از دیدگان کنار زد.
3. «وَ قَامَ فِی النَّاسِ بِالْهِدَایَةِ»؛ در میان مردم برای هدایت قیام کرد.

این سه تعبیر، ابعاد مختلف کار پیامبر را نشان می‌دهد: اصلاح درون انسان، اصلاح نگاه و بینش او و سرانجام هدایت جامعه.

آخرین گزاره، نجات انسان از گمراهی و هدایت او به مسیر درست زندگی است. حضرت می‌فرمایند: «فَأَنْقَذَهُمْ مِنَ الْغِوَایَةِ، وَبَصَّرَهُمْ مِنَ الْعَمَایَةِ، وَهَدَاهُمْ إِلَى الدِّینِ الْقَوِیمِ، وَدَعَاهُمْ إِلَى الطَّرِیقِ الْمُسْتَقِیمِ». پیامبر صلی الله علیه و آله، مردم را از گمراهی نجات داد، بینایی و بصیرت را به آنان بازگرداند، به دین استوار هدایت کرد و به راه مستقیم فراخواند. در این بیان، بعثت تنها برای آشنا کردن مردم با چند آموزه اعتقادی نیست، بلکه هدف آن تغییر مسیر زندگی انسان است. پیامبر آمد تا انسان از پرستش غیرخدا به توحید، از جهل به آگاهی، از گمراهی به هدایت و از انحراف به مسیر مستقیم برسد. از نگاه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، این همان حکمت بزرگ بعثت است: خداوند با فرستادن پیامبر، راه بازگشت انسان به حقیقت و رهایی از تاریکی‌های اعتقادی و اخلاقی را پیش روی او قرار داد.

انتهای‌پیام/