دکتر سعید طاووسی، عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، درباره روند تحول حوزه علمیه مطابق با نیاز جامعه و مطالبات قائد شهید گفت: نگاه من به حوزه، منفی نیست؛ بعضاً نشاط خوبی هم در آن دیده می‌شود؛ از انواع جلسات و پژوهشکده و اندیشکده‌ها گرفته تا انتشارات و…؛ اما انتظاری که به عنوان یک فرد دانشگاهی با حوزه کاری تاریخ اسلام و تشیع دارم، خیلی بیشتر از سطح موجود است.

وی افزود: به عنوان مثال در همین رشته تاریخ تشیع، حوزه علمیه قم می‌تواند از طریق رسانه منبر و نهاد تبلیغ بسیار مؤثر و جریان‌ساز باشد. باید دید روایت بزرگترین شخصیت‌های دین و مذهب یا مقاطع تاریخی که روحانیت در آن مؤثر بوده است، دست کیست؟ حوزه برای این‌ها چه کار جامع، مانع و تخصصی انجام داده است؟ کارهای معدودی صورت گرفته ولی نسبت به ظرفیت موجود کم است.

نباید منتظر بود

استاد دانشگاه ضمن تأکید بر اهمیت به‌روزبودن حوزه و پاسخ متناسب با مخاطب ابراز کرد: حوزه در برخی مسائل منفعل شده است؛ می‌ایستد یک اتفاقی بیفتد بعد واکنش دهد و کار کند! در حالی که باید پیشرو باشد و پیش از ایجاد نیاز، دنبال پاسخ برود. 

طاووسی ادامه داد: یادم نمی‌رود که عطاءالله مهاجرانی گفته بود «صد سال طول کشید تا حوزه علمیه قم جواب گلدزیهر را بدهد؛ اما حداقل جواب احمدالکاتب عراقی را (که ولایت فقیه و نقش سیاسی ائمه را زیر سوال برده است) به وقتش بدهید». اکنون هم در جهان غرب مسائل و شبهاتی مطرح است که حوزه باید پاسخ دهد؛ مثلاً از قرن یکم هجری منابع متعددی به زبان‌های مختلف درباره پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) وجود دارد که ما اصلاً نخوانده‌ایم چون در حوزه، افراد مسلط به کتاب مقدس یا زبان‌های سریانی، عبری، آرامی و… تربیت نمی‌شوند.

وی در توضیح مثالی دیگر گفت: یک نویسنده اسرائیلی کتابی به نام «ابن طاووس؛ احوال، آثار و کتابخانه او» نوشته که توسط آقایان جعفریان و سیدعلی قرائی ترجمه و از سوی کتابخانه آیت‌الله مرعشی چاپ شده است؛ من وقتی این کتاب را می‌خوانم، هم خجالت می‌کشم که چنین کتابی را به قلم یک اسرائیلی باید بخوانم و هم از عمق تحقیقات نویسنده روحیه می‌گیرم (ضمن معرفی همه آثار ابن طاووس و آنچه در کتابخانه منزل داشته یا کتبی که در جاهای دیگر دیده و حتی آثار مفقود او، منابع ابن طاووس در آثارش را هم شناسایی کرده است) و به این نتیجه می‌رسم که این‌طور هم می‌شود کار کرد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به نگارش مقاله درباره اصول اربع مأئة توسط این نویسنده اسرائیلی افزود: از نظر من این بهترین مقاله درباره اصول اربع مأئة است اما قطعاً برای حظ و بهره ما نوشته نشده است؛ این کارهای دقیق و عمیق را انجام می‌دهند که در شیعه‌پژوهی مرجع شوند و بعد سم‌شان را بریزند یا شبهه طرح کنند. آنقدر کم‌کاری شده است که مؤسسه مطالعات اسلامی لندن که متعلق به اسماعیلیه است، کتاب «اصول عقاید» شیخ جعفر سبحانی را به زبان انگلیسی در دنیا توزیع می‌کند؛ یعنی اسماعیلیه دارد تشیع امامیه را معرفی می‌کند.

حوزه باید سازمانی عمل کند 

طاووسی با اشاره به رحلت آیت‌الله سیدموسی شبیری زنجانی گفت: وقتی پدر ایشان، سیداحمد زنجانی ساکن قم شد، سه ماه بعد پسرش به دنیا آمد؛ با خود گفت «از آنجا که اینجا (قم) خاک موسی بن جعفر (ع) است، نامش را موسی می‌گذارم، ان‌شاءالله که خدمت کند» و خدمت هم کرد ولی ایشان یک نفر بود؛ حوزه باید سیستمی داشته باشد که ده‌ها سید موسی پرورش دهد. امام موسی صدر سال 56 از حوزه قم پرسید آیا می‌دانید در کل ایران چند طلبه وجود دارد؟ گفتند نه. پاسخ داد چون سازمان نیستید، نمی‌دانید چقدر نیرو دارید و سازمانی هم عمل نمی‌کنید؛ با این وضعیت در درازمدت نمی‌توانیم با نسل جدید ارتباط برقرار کنیم.

وی با تأکید بر اینکه حوزه باید سازمانی عمل کند و ضعف و آسیب‌های خود را بشناسد، خاطرنشان کرد: خوب است مبلغان که به مناطق مختلف اعزام می‌شوند، هر سال یک موضوع (تاریخ، احکام، اخلاق، سیاست و…) را محور قرار دهند تا مردم اطلاعات جامعی کسب کنند. من در دانشگاه حتی در دوره کارشناسی از شاگردان می‌خواهم که عربی یاد بگیرند و سراغ ترجمه نروند؛ اما در حوزه می‌بینم که طلاب کتب درسی اصلی را از روی ترجمه می‌خوانند و در امتحان پایان ترم هم برای سلامتی مترجم صلوات می‌فرستند. باید فکری شود؛ اگر صرفاً بر تحقق مطالبات قائد شهید و رهبر معظم انقلاب تمرکز شود، خودش کاری عظیم و پرثمر و البته زمان‌بر است.

آیت‌الله شبیری زنجانی هم مرجع تقلید بود هم مرجع تحقیق

محقق تاریخ تشیع با بیان اینکه حوزه علمیه در این مسیر سرمایه‌های بزرگی دارد، افزود: اگر جسم علما از میان ما رفته و می‌رود، فکر، مرام و میراث علمی‌شان باقی است و ظرفیت گسترده‌ای را برای ایجاد یک تحول علمی و فکری پیش روی حوزه قرار داده است. در سطح کلان‌تر و فراتر از حوزه، در افق تمدنی نظام جمهوری اسلامی نیز این بزرگان بسیار اهمیت دارند و نباید جایشان خالی بماند؛ امثال آیت‌الله شبیری زنجانی فقط مرجع تقلید نبودند؛ بلکه مرجع تحقیق هم بودند و برای پژوهش، دانش و بینش آورده‌های زیادی داشتند.

فقه ظرفیت ارائه نظامات حکمرانی را دارد

طاووسی یادآور شد: نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه است پس فقه در پیشبرد این نظام، بسیار موضوعیت و اهمیت دارد؛ از این رو قائد شهید بر مرجعیت علمی حوزه تأکید داشتند.

وی در پایان افزود: در مجموع فقه و سایر معارف اسلامی که حوزه در آن نقش کانونی دارد، می‌تواند نظامات حکمرانی دینی را پوشش دهد؛ چنانکه در تاریخ نیز می‌بینیم در دوره‌هایی مانند صفویه که رشد فرهنگی و تمدنی داشتیم، حوزه علمیه قوی نیز وجود داشته است.

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/